3კ/817-01 31 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

კასატორების თხოვნა: განჩინების გაუქმება სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება ზიანის ანაზღაურების ნაწილშიც.

ა. ყ-შვილის საკასაციო განაცხადი: გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ნ. ა-ძემ და ა. ყ-შვილმა 1998 წლის 10 ოქტომბერს ნ. კ-ძესთან დადეს სესხის ხელშეკრულება და იკისრეს ვალდებულება 1998 წლის 1 დეკემბრამდე კრედიტორისათვის სოლიდარულად გადაეხადათ სესხად აღებული 6400 აშშ დოლარი. ამასთანავე, ყოველთვიურად გადაიხდიდნენ პირგასამტეხლოს (სარგებელს) 10% ოდენობით, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ 1 დეკემბრამდე ვერ დაფარავდნენ სესხს, პირგასამტეხლო (სარგებელი) გაიზრდებოდა 15%-მდე.

ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ნ. კ-ძემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა, როგორც ძირითადი თანხის, ისე პროცენტის ანაზღაურება. თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და ნ. ა-ძესა და ა. ყ-შვილს ნ. კ-ძის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისროთ 15000 აშშ დოლარი.

გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ იგი არ აღსრულდა, რადგან ვერ იქნა მოძიებული ქონება, რომელზედაც მიექცეოდა აღსრულება.

1999 წლის 12 ივლისს დ. კ-ძემ (ნ. კ-ძის მეუღლემ) სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა გადაწყვეტილების აღუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება და ა. ყ-შვილსა და “ს-ის” თანამშრომელ დ. გ-ძესთან 1996 წლის 30 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა, როგორც თვალთმაქცურის, რადგან სინამდვილეში ბინა, მდებარე თბილისში, ..., ა. ყ-შვილის მიერ ჩადებულია სესხის ხელშეკრულების უზურველსაყოფად (იპოთეკა).

მოსარჩელემ, ასევე, მოითხოვა ბინის ა. ყ-შვილის სახელზე აღრიცხვა და აუქციონის წესით მისი რეალიზაცია. ზიანის ოდენობის განსასაზღვრავად მოსარჩელემ მიუთითა 6400 აშშ დოლარის 15% ყოველგადაცილებულ თვეზე.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ნ. ა-ძესა და ა. ყ-შვილს, დ. კ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრათ 10648 აშშ დოლარის გადახდა. სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

დ. კ-ძე მოითხოვდა გადაწყვეტილების გაუქმებას, რადგან მიაჩნდა, რომ სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა ზიანის ოდენობა. ასევე, სასამართლომ გარიგების ბათილობის ნაწილში უსაფუძვლოდ უთხრა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

ა. ყ-შვილიმა და ნ. ა-ძემ მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ დ. კ-ძე მოცემულ დავაში სათანადო მხარე არ იყო, რადგან სასამართლო გადაწყვეტილებით კრედიტორი ნ. კ-ძეა. სასამართლო გადაწყვეტილებით უკანონოდ მოხდა პროცენტიდან პროცენტის დაკისრება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი ა. ყ-შვილსა და დ. გ-ძეს შორის 1996 წლის 30 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ... მდებარე ბინაზე. “ს-სა” და ა. ყ-შვილს შორის დადებული ხელშეკრულება მიჩნეული იქნა იპოთეკად; ბინა აღირიცხა ა. ყ-შვილის სახელზე და ტექინვენტარიზაციის ბიუროს დაევალა მოახდინოს შესაბამისი ცვლილებების შეტანა რეესტრის ჩანაწერები; დაინიშნა ბინის იძულებითი გაყიდვა აუქციონზე და მისი ჩატარება დაევალა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სააღსრულებო ბიუროს. დანარჩენ ნაწილში სარჩელს უარი ეთქვა.

სააპელაციო პალატაში საქმის განხილვისას სასამართლომ დაადგინა, რომ სარჩელი აღძრული იყო იმ პირის მიერ, რომელსაც მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდა და, თანახმად სსსკ-ის 84-ე მუხლის პირველი ნაწილისა, სათანადო მოსარჩელედ საქმეში ჩაბმული იქნა ნ. კ-ძე.

სასამართლომ დაადგინა, რომ 1996 წლის 30 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია სხვა გარიგების დასაფარავად. კერძოდ, იგი წარმოადგენს გირავნობის ხელშეკრულებას და დადებულია სესხის უზრუნველყოფის მიზნით. სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილი და 286-ე მუხლი, ხოლო სარჩელზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველ ნაწილზე, 248-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე სასამართლო ვერ იმსჯელებდა, რადგან მოსარჩელე მხარეს ასეთი მოთხოვნა არ დაუყენებია. რაც შეეხება მოპასუხეებზე პირგასამტეხლოს დაკისრებას, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა, რადგან ხელშეკრულების მხარეებს შორის ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის დადგენილი პირგასამტეხლო უკვე იყო სხვა სასამართლოს მსჯელობის საგანი და მასზე მიღებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

საკასაციო საჩივრის ავტორი ნ. კ-ძე, მოითხოვს აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში, რადგან მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა სარჩელის მოთხოვნას. იგი მოითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას სასამართლო გადაწყვეტილების აღუსრულებლობის გამო და ზიანის ოდენობის განსასაზღვრავად მოითხოვდა სასამართლოს ეხელმძღვანელა მხარეებს შორის ხელშეკრულებით დადგენილი პირგასამტეხლოს (15%) მიხედვით. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 404-ე, 408-ე, 412-ე და 414-ე მუხლები და არ გამოიყენა. კასატორი ახალი გადაწყვეტილებით მოითხოვს სარჩელის დაკმაყოფილებას და მოპასუხეებისათვის 25152 აშშ დოლარის დაკისრებას. კასატორს მიაჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს 6400 აშშ დოლარიდან, რომლის 15% თვეში 960 აშშ დოლარია, ხოლო 2001 წლის 6 ივნისამდე ზიანი სულ, მითითებულ თანხას შეადგენს.

ა. ყ-შვილი საკასაციო საჩივრით მოითხოვს გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმას იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლი, რის გამოც 1996 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულება უკანონოდ ცნო ბათილად. საქმის მასალებით არ არის დადგენილი გარიგების თვალთმაქცური ხასიათი და ამასთან, ორივე მხარე აღიარებს მის ნამდვილობას. რადგან გარიგების მონაწილე არც ერთი მხარე ამ გარიგების ნამდვილობას ეჭვქვეშ არ აყენებს, სასამართლოს იგი ბათილად არ უნდა ეცნო.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ ნ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ა. ყ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორ ა. ყ-შვილის მოსაზრებას იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლი. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის საფუძველზე ამავე კოდექსის 286-ე მუხლი, რადგან, ჯერ ერთი, ახალი სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთის შესახებ ვალდებულების უზრუნველყოფის (იპოთეკის) ახალ წესებს ითვალისწინებს; მეორე, როგორც სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 57-ე მუხლის მეორე ნაწილი, ისე სამოქალაქო კოდექსის (1997წ.) 56-ე მუხლის მეორე ნაწილით თვალთმაქცური გარიგების შემთხვევაში გამოიყენება (გამოიყენებოდა) დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები. სასამართლომ დაადგინა, რომ 1998 წლის 30 მაისის ხელშეკრულება წარმოადგენდა არა ნასყიდობის, არამედ გირავნობის ხელშეკრულებას. ამ შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა იქნეს გირავნობის (იპოთეკის) ნორმების მოთხოვნები და არა ნასყიდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი მუხლები. ამდენად, მოცემული დავის გადასაწყვეტად სასამართლოს მიერ გამოყენებული იქნა ნორმები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მიუთითებს იმ ფაქტობრივ გარემოებზე, რითაც დაადგინა გარიგების თვალთმაქცურობა. კასატორს აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის შესახებ საკასაციო პრეტენზია (საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა საპროცესო ნორმათა დარღვევით) არ წარმოუდგინა. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

პალატა თვლის, რომ ნ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია შემდეგი გარემოების გამო:

მოსარჩელე სარჩელით მოითხოვდა გადაწყვეტილების აღუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, რომლის ოდენობას განსაზღვრავდა მოპასუხეების მიერ 1998 წლის 10 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულებით (ხელწერილის) გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს მიხედვით. სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოსარჩელის მოთხოვნა და მიიჩნია, რომ ნ. კ-ძემ მოპასუხეებისაგან ხელშეკრულების შეუსრულებლობისათვის მოითხოვა პირგასამტეხლო, რაც არასწორია. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობა (თანხის 15%) მხარემ ყოველთვიურად ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსასაზღვრავად მიუთითა. სასარჩელო მოთხოვნის არასწორად შეფასების გამო, სასამართლომ დავის გადასაწყვეტად არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება:

პალატა თვლის, რომ მოსარჩელე ნ. კ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ საფუძვლიანია შემდეგი გარემოების გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა დელიქტის, უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით დადგენილი სხვა საფუძვლებიდან. კანონით დადგენილ ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლო გადაწყვეტილებით მხარისათვის დაკისრებული ვალდებულება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლით კანოინერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება სავალდებულოა ყველა სახელმწიფო, საზოგადოებრივი თუ კერძო საწარმოსათვის, დაწესებულებებისათვის, ორგანიზაციისათვის, თანამდებობის პირისა თუ მოქალაქესათვის და ის უნდა შესრულდეს. ე.ი. მხარეს, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ წარმოეშობა მისი შესრულების ვალდებულება. მოცემულ შემთხვევაში ნ. კ-ძის მიმართ ა. ყ-შვილსა და ნ. ა-ძეს წარმოეშვათ ფულადი ვალდებულება 15000 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ. დადგენილია, რომ მოპასუხეებმა აღნიშნული ვალდებულება არ შეასრულეს, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა იურიდიულად საფუძვლიანია;

დადგენილია, რომ მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების (გადაწყვეტილების აღუსრულებლობის გამო) მოითხოვს ძირითადი სახელშეკრულებო თანხიდან 6400 აშშ და არა 15000 აშშ დოლარიდან, რომელიც უნდა გადაეხადა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან.

სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებს, ვალდებულია გადაცილებული დროისათვის გადაიხადოს კანონით განსაზღვრული პროცენტი. ამავე კოდექსის 625-ე მუხლით კანონით განსაზღვრული პროცენტი გონივრულ შესაბამისობაში უნდა იყოს ეროვნული ბანკის ან ბანკთაშორისი საკრედიტო აუქციონის მიერ დადგენილ ზღვრულ ოდენობასთან. პალატა თვლის, რომ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს პროცენტისათვის კანონით დადგენილ ზღვრულ ოდენობას. აღნიშნული გარემოების გამო პალატა სრულად (15% ფარგლებში) ვერ დააკმაყოფილებს მოსარჩელის მოთხოვნას.

პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე, სასამართლოს შეუძლია განსაზღვროს. სასამართლოს გადაწყვეტილების აღუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ოდენობა და საქმე არ დააბრუნოს ხელახლა განსახილველად. კერძოდ, 1999 წელს ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონზე დაფიქსირებული საპროცენტო განაკვეთი იყო 2,5%. გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა (იმ დროს მოქმედი საპროცესო კოდექსის თანახმად) 30 მარტს; ზიანის ანაზღაურება, როგორც ამას მხარე მოითხოვს, უნდა მოხდეს 6400 აშშ დოლარიდან. ამ თანხის 2,5% 1999 წელს (6400-ის 2,5%= 160ხ9) არის 1440 აშშ დოლარი; 2000 წელში ბანკთაშორის აუქციონზე დაფიქსირებული საპროცენტო განაკვეთი იყო 1,7%. (6400-ის 1,7%=108,8ხ12=1305,6 აშშ დოლარი); 2001 წელს იანვარ-ივნისში _ 1% (6400-ის 1%=64ხ6=384).

ამდენად, მოპასუხეებმა ნ. ა-ძემ და ა. ყ-შვილმა ნ. კ-ძის სასარგებლოდ უნდა გადაუხადონ სასამართლო გადაწყვეტილების აღუსრულებლობით მიყენებული ზიანი სულ 3129,6 აშშ დოლარის ოდენობით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

ა. ყ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ნ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილება სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

ნ. კ-ძის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების შესახებ დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

ა. ყ-შვილსა და ნ. ა-ძეს ნ. კ-ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ 3129,6 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელი.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.