¹3კ/820 17 იანვარი, 2001 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მ. წიქვაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ხელშეკრულების შეუსრულებლობა

აღწერილობითი ნაწილი:

1991 წლის 30 სექტემბერს შ. შ-მა ღვინის მრეწველობის საწარმოო გაერთიანების გურჯაანის სამრეწველო სარეალიზაციო ფირმა “გ-ს” (ახლანდელ სს ფირმა “ა-ს”) კონტრაქტაციის ხელშეკრულებით ჩააბარა 6362 მანეთად ღირებული 2640 კილოგრამი ყურძენი, ხელშეკრულებაში ჩაბარებული ყურძნის ღირებულების გადახდის ვადა მითითებული არ იყო. რადგანაც შ. შ-მა ჩაბარებული ყურძნის ღირებულება ვერ მიიღო, სხვადასხვა დროს საჩივრით მიმართა სამრეწველო სარეალიზაციო ფირმა “ა-ს” დირექტორს ყურძნის ღირებულების (ინფლაციის შესაბამისად) ანაზღაურების შესახებ. ფირმის დირექციამ ჩაბარებული ყურძნის ღირებულების აუნაზღაურებლობა ახსნა რესპუბლიკაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკურ-პოლიტიკური მდგომარეობით და ფულის ნიშნების სათანადო რაოდენობის უქონლობით. ამასთან, 1993 წლის 14 სექტემბრის ¹160 წერილით იკისრა ვალდებულება, რომ ყურძნის ღირებულებას აანაზღაურებდა სათანადო პროცენტების დარიცხვით და შ. შ-ს, საბაზრო ფასებთან შედარებით, დაბალ ფასებში შეაძენინებდა მის მიერ წარმოებულ და სარეალიზაციოდ შემოტანილ პროდუქციას. თავის წერილში ფირმა “ა-ს” არ მიუთითებია ვადა ნაკისრ ვალდებულებათა შესრულების შესახებ.

1998 წლის დეკემბერში შ. შ-მა მოითხოვა ფირმის ადმინისტრაციისაგან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება. როცა ფირმის ადმინისტრაციამ რეაგირების გარეშე დატოვა შ. შ-ის მოთხოვნა, იგი დარწმუნდა, რომ ადმინისტრაცია ხელშეკრულებას არ ასრულებდა, ამიტომ 1999 წლის 16 მარტს სს ფირმა “ა-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ყურძნის ღირებულების _ 2942 ლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო ხანდაზმულობის გამო. გურჯაანის რაიონულმა სასამართლომ 1999 წლიტს 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მოტივით, სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 21 მარტის განჩინებით გურჯაანის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დატოვებულ იქნა უცვლელად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 5 ივლისის განჩინებით სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს იმ საფუძვლით, რომ მოცემულ შემთხვევაში სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა გაშვებული არ ჰქონდა შ. შ-ს.

2000 წლის 19 სექტემბერს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ დააკმაყოფილა შ. შ-ის სარჩელი და სს ფირმა “ა-ს” გადასახდელად დააკისრა 2942 ლარი, მასვე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, გადასახდელად დააკისრა 88 ლარი და 26 თეთრი.

სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ფაქტიური გარემოებები იმის შესახებ, რომ შ. შ-ის მიერ ჩაბარებული ყურძნის ღირებულება _ 2942 ლარი სს “ა-ს” გადახდილი არ ჰქონდა და გასული არ იყო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

2000 წლის 16 ოქტომბერს სს ფირმა “ა-ის” წარმომადგენელმა ნ. ჯ-მა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

მას მიაჩნია, რომ შ. შ-ის მიერ ყურძნის ჩაბარების დროს მათი ფირმა არ წარმოადგენდა სახელმწიფო სექტორს და ამიტომ სახეზე არ იყო სახელმწიფო შესყიდვა, ამასთან შ. შ-ის მოთხოვნა ხანდაზმული იყო და სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, არ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლი, 83-ე მუხლის მესამე ნაწილი; სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 84-ე და 169-ე მუხლების მოთხოვნა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 265-ე მუხლი. გარდა ამისა, კასატორს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომ შ. შ-მა თავისი უფლების დარღვევა შეიტყო 1998 წლის დეკემბერში, დაუსაბუთებლად მიაჩნია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო თბილისის საოლქო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს უტყუარად აქვს დადგენილი ის ფაქტიური გარემოება, და ამას არც კასატორი არ უარყოფს, რომ შ. შ-მა 1999 წლის 30 სექტემბერს ღვინის მრეწველობის საწარმოო გაერთიანების გურჯაანის სამრეწველო-სარეალიზაციო ფირმა “გ-ს” (ახლანდელ სს ფირმა “ა-ის”) ხელშეკრულებით ჩააბარა 6362 მანეთად ღირებული 2640 კილოგრამი ყურძენი, რომელიც დღევანდელი მდგომარეობით შეადგენს 2942 ლარს. ყურძნის ღირებულების გადახდის ვადა ხელშეკრულებაში მითითებული არ იყო და მოპასუხეს მიღებული პროდუქციის ღირებულება მოსარჩელისათვის დღემდე არ გადაუხდია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ, ასევე, უტყუარადაა დადგენილი საქმის ფაქტიური გარემოება და ამას არც კასატორი უარყოფს, რომ ფირმის ადმინისტრაციამ 1993 წლის 14 სექტემბერს წერილობით აღიარა ვალი. ამასთან, დაპირდა შ. შ-ს, რომ ყურძნის ღირებულებას იგი შ. შ-ს აუნაზღაურებდა სათანადო პროცენტების დარიცხვით და საბაზრო ფასებთან შედარებით დაბალ ფასებში შეაძენინებდა მის მიერ წარმოებულ და სარეალიზაციოდ შემოტანილ პროდუქციას. ამ ვალდებულებათა შესრულების ვადა მითითებული არ იყო მხარის მიერ. სააპელაციო სასამართლოს ასევე, დადგენილი აქვს ფაქტიური გარემოება იმის შესახებ, რომ მოდავე მხარეებს შორის დადებული იყო ხელშეკრულება. მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების შეუსრულებლობა ცნობილი გახდა მხარისთვის მაშინ, როცა 1998 წლის დეკემბერში მან წერილობით მიმართა ფირმის ადმინისტრაციას და მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

საქმეში არსებული ქვითრის ასლით დადასტურებულია, რომ ადმინისტრაციას და შ. შ-ს შორის ყურძნის ჩაბარების შესახებ დადებული ხელშეკრულება კონტრაქტაციის ხელშეკრულებაა, რაც თვით ამ ხელშეკრულებაშია აღნიშნული.

სააპელაციო სასამართლომ, ასევე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-80, 83-ე, 84-ე, 169-ე და 265-ე მუხლების საფუძველზე მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულება სახეზე იყო და სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა გაშვებული არ ჰქონდა მოსარჩელეს.

მცდარია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, თითქოს სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 265-ე მუხლი (1964 წლის რედაქციით), რადგანაც ხელშეკრულების დადების დროს მოპასუხე ორგანიზა-ცია არ წარმოადგენდა სახელმწიფო სექტორს. საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტებით დადგენილია, რომ ყურძნის ჩაბარების დროს, ანუ 1991 წელს, მოპასუხე ორგანიზაცია საქართველოს სახელმწიფო აგრომრეწვის სისტემაში შედიოდა. იგი გურჯაანის ღვინის მრეწველობის საწარმოო გაერთიანების სამრეწველო სარეალიზაციო ფირმა “ა-ი” იყო. ანუ არ იყო პრივატიზებული და სახელმწიფო სექტორს განეკუთვნებოდა, ამასთან, მხარეებს შორის დადებული იყო კონტრაქტაციის ხელშეკრულება, რაც ამ ხელშეკრულების შინაარსიდანაც გამომდინარეობს და ხელშეკრულებაშიცაა აღნიშნული იმის შესახებ, რომ მხარეებს შორის დაიდო კონტრაქტაციის ხელშეკრულება. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 265-ე მუხლი (1964 წლის რედაქციით), რადგანაც აღნიშნული მუხლით რეგულირდება კონტრაქტაციის ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 169-ე მუხლი (1964 წლის რედაქციით), რადგანაც მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულებაში, რომელიც მოდავე მხარეებს შორის დაიდო, მითითებული არ იყო ვალდებულების შესრულების ვადა. ასეთ შემთხვევაში კი კრედიტორს უფლება აქვს თვითონ განსაზღვროს მოთხოვნის ვადა, ანუ როცა მას მოესურვება მოითხოვოს ხელშეკრულების შესრულება.

მცდარია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით (1964 წლის რედაქციით). ამ მუხლით სასამართლო იხელმძღვანელებდა მხოლოდ მაშინ, თუ კი მხარეებს შორის ვადიანი ხელშეკრულება იქნებოდა დადებული, ან თავისი უფლებების დარღვევის შესახებ, ანუ იმის შესახებ, რომ ფირმის ადმინისტრაცია არ ასრულებდა ხელშეკრულებას, შ. შ-ისათვის მისთვის გასაგები საშუალებით ცნობილი იქნებოდა სარჩელის შეტანამდე 3 წლით ადრე.

კასატორმა იმის დასადასტურებლად, რომ მოსარჩელემ თავისი უფლებების დარღვევის შესახებ შეიტყო 1998 წლის დეკემბრამდე, რაიმე მტკიცება სასამართლოს ვერ წარუდგინა, ხოლო მის მიერ მითითებული გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ მოპასუხე ფირმის ფულის მისაღებად შეგნებულად არ მიაკითხა 1994-1995 წლებში, რადგანაც მაშინ აღებული ფულის ნომინალით ერთ პურსაც ვერ იყიდდა, არ წარმოადგენს სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისს, რადგანაც ხელშეკრულებაში ვალდებულების შესრულების ვადა მითითებული არ იყო. ამასთან, ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულების შესრულებაზე ფირმის ადმინისტრაციას უარი ნათქვამი ჯერ კიდევ არ ჰქონდა.

ადმინისტრაციამ ვალდებულების შესრულებაზე უარი განაცხადა 1998 წლის დეკემბერში, როცა შ-ის მოთხოვნა, თანხების ანაზღაურების შესახებ, არ დააკმაყოფილა და სააპელაციო სასამართლომ სწორად მოახდინა ამ დროიდან სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო, საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს ფირმა “ა-ის” წარმომადგენელ ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 19 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.