¹ 3კ/829 28 ნოემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: ფულადი ვალდებულების შესრულება.

შეგებებული სარჩელის საგანი: ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 8 თებერვალს ვ. გ-შვილმა შპს “...-ს” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2000 წლის 25 სექტემბერს მოპასუხესთან დადო სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ივალდებულა, 318 000 აშშ დოლარის ორი თვის ვადით სესხად მიცემა, წლიური 24%-ის დარიცხვით. ვადის გადაცილების შემთხვევაში პირგასამტეხლოდ მიეთითა 0,2% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ვადის გადაცილების შემთხვევაში სესხს ერთდროულად დაერიცხებოდა პროცენტი და პირგასამტეხლო. ხელშეკრულების შესაბამისად მოსარჩელეს ფული უნდა შეეტანა მოპასუხის საბანკო ანგარიშზე სს “ს.-ში”. ხელშეკრულება მის მიერ შესრულდა. 2001 წლის 5 თებერვლისათვის მის მიმართ შპს “...-ს” დავალიანებამ შეადგინა 390721,8 აშშ დოლარი, საიდანაც 318000 აშშ დოლარი ძირითადი თანხაა, 27565,8 აშშ დოლარი – პროცენტი, ხოლო 45156 აშშ დოლარი საურავი. ამასთან, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ამ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე უნდა დაერიცხოს 209 დოლარი და წარმომადგენლის დახმარების ხარჯები 15000 აშშ დოლარი.

სასამართლო პროცესზე მოსარჩელემ დააზუსტა მოთხოვნა და საბოლოოდ მოითხოვა 390721 აშშ დოლარი. ამასთან მიუთითა, რომ სესხის ხელშეკრულება მან თავის ძმასთან კ. გ-შვილთან, შპს “...-ს” მაშინდელ დირექტორთან გააფორმა თავდაცვის მიზნით, რაც იმაში გამოიხატა, რომ ახალ პარტნიორებთან მოლაპარაკების შესაბამისად მას ბანკის და ბიუჯეტის დავალიანება უნდა დაეფარა წილების ახალ პარტნიორებზე გასხვისებამდე, ხოლო წილების ახალ პარტნიორებზე გასხვისების შემდეგ ახალ პარტნიორებს მისთვის უნდა აენაზღაურებინათ ის ხარჯები, რომლებიც მან განიცადა წილების გასხვისებამდე, ანუ გადაეხადათ ის თანხა, რომელიც საგადასახადო დავალებით 2000 წლის 26 სექტემბერს იქნა შეტანილი მის მიერ ბანკის და ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარად. თუკი ახალი პარტნიორები ამ პირობას არ შეასრულებდნენ, მაშინ მითითებული სესხის ხელშეკრულებით, საშუალება ექნებოდა შპს “...”-სათვის მოეთხოვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხების დაბრუნება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს. იგი მოგონილი იყო მოსარჩელის მიერ ფულის გამოძალვის მიზნით.

მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოსარჩელე და მისი ძმა კ. გ-შვილი იყვნენ შპს “...-ს” პარტნიორები 1996 წლის აპრილიდან 2000 წლის 26 სექტემბრამდე. ამ პერიოდისათვის შპს-ს და მითითებულ პარტნიორებს დაუგროვდათ დიდი ოდენობით ვალები, რაც მათ ქონებაზე ყადაღის დადების საფუძველი გახდა. ყადაღა დაედო შპს-ში მოსარჩელის წილებსაც. სს “ს.-მა” მისი ვალების დაფარვის მიზნით გამოაცხადა შპს “...-ს” პარტნიორების მიერ დაგირავებული წილების საჯარო გაყიდვა. აუქციონი უნდა გამართულიყო 2000 წლის 28 სექტემბერს. 2000 წლის 25 სექტემბერს შპს “...-ს” ყოფილმა პარტნიორებმა ვ. გ-შვილმა და სხვებმა მოლაპარაკება აწარმოეს ახალ პარტნიორებთან. მოლაპარაკების თანახმად აუქციონზე გაყიდვით წილების დანაწევრების თავიდან აცილების მიზნით, თუკი ახალი პარტნიორები დაფარავდნენ შპს “...”-ს საბანკო და საბიუჯეტო დავალიანებას და თავიდან აიცილებდნენ აუქციონის ჩატარებას, მაშინ ვ. გ-შვილი და სხვა ძველი პარტნიორები თავიანთ წილებს მიჰყიდდნენ ახალ პარტნიორებს. მოლაპარაკების თანახმად ახალმა პარტნიორებმა შპს “ი.-ის” წარმომადგენლის მეშვეობით 2000 წლის 26 სექტემბერს სს “ს.-ში” შპს “...-ს” ანგარიშზე შეიტანეს სს “ს.-ის” დავალიანება 285 000 აშშ დოლარი და ბიუჯეტის დავალიანება 65 195 ლარი, შპს “...-ს” ძველი პარტნიორის ვ. გ-შვილის და “...”-ს სახელით. იმავე დღეს ჩატარდა შპს “...-ს” მაშინდელ პარტნიორთა კრება. კრებაზე აღინიშნა “ს.-თან” არსებული დავალიანების და აუქციონის ჩატარების შესახებ და მიეთითა, რომ წილების დანაწევრების თავიდან აცილების მიზნით შპს-ში არსებულ წილთა 100% ბანკის დავალიანების დაფარვის მიზნით მიჰყიდვოდა დღევანდელ პარტნიორებს. ბანკის და ბიუჯეტის დავალიანება სულ 285 000 აშშ დოლარი და 65 195 ლარი დაფარულ იქნა მათ მიერ შპს “...-ს” მაშინდელი პარტნიორის ვ. გ-შვილის და შპს “...”-ს სახელით, რის გამოც მოიხსნა ყადაღა წილებზე და გაუქმდა აუქციონი.

მოპასუხეს მიაჩნია, რომ სესხის ხელშეკრულება შესრულებულია ძველი თარიღით მას შემდეგ, რაც მოპასუხეთა მიერ დაფარულ იქნა მოსარჩელის ვალები და გამოსყიდულ იქნა შპს-ში მათი წილები. მოპასუხეს ასევე უსაფუძვლოდ მიაჩნია წარმომადგენლის დახმარების გამო ხარჯების სახით 15 000 აშშ დოლარის მოთხოვნა.

ამასთან დაკავშირებით მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა 2000 წლის 25 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი და ბათილად იქნა ცნობილი 2000 წლის 25 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულება.

სასამართლომ მიუთითა, რომ 2000 წლის 26 სექტემბერს შპს “...-ს” პარტნიორებმა წილები გაყიდეს იმ მიზნით, რომ წილების შემსყიდველთა მიერ სს “ს.-ის” წინაშე არსებული საკრედიტო დავალიანება დაფარულიყო და ამით თავიდან აეცილებინათ წილების აუქციონზე გაყიდვა, რაც აისახა მითითებულ დღეს ჩატარებულ პარტნიორთა კრების ოქმშიც. იმავე დღეს შპს “...-ს” პარტნიორებმა თავიანთი წილები გაყიდეს ახალ პარტნიორებზე. იმავე დღეს ს.-ში ახალი პარტნიორების, კერძოდ შპს “ი.-ის” წარმომადგენლის მიერ შეტანილ იქნა ს.-ის დავალიანება 285 000 აშშ დოლარი და ბიუჯეტის დავალიანების თანხა 65 195 ლარი. პირველ დოკუმენტში მიეთითა, რომ თანხები შედიოდა ბანკის კრედიტის დასაფარად და შპს “...-ს” ანგარიშზე. მართალია, თანხის შემტანად მიეთითა ვ. გ-შვილი, მაგრამ იქვე მიეთითა, რომ თანხის შემტანი იყო შპს “...”.

სასამართლომ ჩათვალა, რომ მითითებული თანხები ვ. გ-შვილის მიერ შპს “...-ზე” სესხად გაცემული თანხები კი არაა, არამედ იგი ბანკის და ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარად შეტანილი თანხაა შპს “...-ს” ახალი პარტნიორების, კერძოდ შპს “ი.-ის” წარმომადგენლის მიერ და თანხის შემტანად შპს “...-სთან” ერთად შეცდომითაა მითითებული ვ. გ-შვილი.

სასამართლოს აზრით, მითითებული თანხები სესხის თანხა რომ ყოფილიყო, შემსალაროს შემოსავლის ორდერში თანხის შემოტანის მიზნად მითითებული იქნებოდა სესხი და არა დავალიანების – კრედიტის დაფარვა. ამასთან, თანხის შემტანად მხოლოდ ვ. გ-შვილი იქნებოდა მითითებული და არა შპს “...”.

მითითებული გარემოებების და ამ საქმეზე შეგროვილი სხვა მტკიცებულებების გათვალისწინებით (მოწმეთა ჩვენებები, წილთა შემძენი ახალი პარტნიორების სალაროს გასავლის ორდერები და სხვ.) საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო თანხის შემტანია არა ვ. გ-შვილი, არამედ შპს “ი.-ი”, შპს “...-ს” წილთა შემძენი ერთ-ერთი პარტნიორი.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ვ. გ-შვილსა და შპს “...-ს” შორის 2000 წლის 25 სექტემბრის თარიღით გაფორმებული ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგება იყო და იგი ბათილად ცნო.

2001 წლის 20 ივლისს მოსარჩელის წარმომადგენელმა გ. ს-ძემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით:

1. მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში საერთოდ არ მოითხოვს სესხის ხელშეკრულების ბათილობას მოჩვენებითობის მოტივით. აღნიშნული მოტივი ბათილად ცნობისა სასამართლომ დაადგინა თავისი ინიციატივით, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებით აღიარებული დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპი.

2. კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე, 61-ე მუხლები, როცა გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მოჩვენებითი გარიგება უცილოდ ბათილი იყო.

3. კასატორის მოსაზრებით საოლქო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია სადავო ხელშეკრულება მოჩვენებით გარიგებად. მისი მოსაზრებით საოლქო სასამართლოს მითითება, მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის თანხის გადაუცემლობის შესახებ არ ქმნის გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის საფუძველს.

4. კასატორის მოსაზრებით საქმეზე მოწმედ დაკითხული პირების განმარტება, რომლებმაც მიუთითეს, რომ სადავო თანხის შემტანი არ იყო ვ. გ-შვილი, საოლქო სასამართლოს მტკიცებულებად არ უნდა მიეღო, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, როცა საქმის ესა თუ ის გარემოება უნდა დამტკიცდეს მხოლოდ გარკვეული სახის მტკიცებულებით, დაუშვებელია მათი დადგენა სხვა სახის მტკიცებულებით. მისი მოსაზრებით სასამართლოს თანხის შემომტანი უნდა დაედგინა შემოსავლის ორდერით და არა მოწმეთა ჩვენებებით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საოლქო სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2000 წლის 26 სექტემბრისათვის შპს-ს “...” და მის პარტნიორებს ჰქონდათ ბანკის და ბიუჯეტის დავალიანებები, რომელთა უზრუნველსაყოფად, გირაოთი იყო დატვირთული, როგორც შპს-ს ქონება, ისე პარტნიორთა წილები.

ამ დროისათვის ბანკის წინაშე დავალიანება შეადგენდა 285 000 აშშ დოლარს, ხოლო ბიჯეტის წინაშე დავალიანება შეადგენდა 65 195 ლარს.

დავალიანების ანაზღაურების მიზნით ბანკმა მოიწვია აუქციონი, რომელზეც გატანილ იქნა პარტნიორთა წილები.

იმ მიზნით, რომ თავიდან ყოფილიყო აცილებელი აუქციონი და აუქციონის მეშვეობით წილთა დანაწევრება, პარტნიორებმა 2000 წლის 26 სექტემბერს გამართულ პარტნიორთა კრებაზე დაადგინეს, რომ “ს.-ის” წინაშე საკრედიტო დავალიანების დაფარვის მიზნით თვითონვე მოეხდინათ წილების გასხვისება, იმ პირობით, თუკი წილების ახალი შემძენები ბანკის წინაშე არსებულ დავალიანებას დაფარავდნენ და ამით თავიდან აიცილებდნენ აუქციონს.

ახალი პარტნიორების მიერ იმავე დღეს ს.-ში შეტანილ იქნა 285 000 აშშ დოლარი და 65 195 ლარი, რითაც დაიფარა როგორც ბანკის კრედიტი, ისე ბიუჯეტის დავალიანება, რამაც შესაძლებელი გახადა წილების აუქციონზე გაყიდვის თავიდან აცილება.

იმავე დღეს პარტნიორებმა (ვ. გ-შვილმა, კ. გ-შვილმა და მ-ძემ) თავიანთი წილები მიჰყიდეს ახალ პარტნიორებს.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ შპს-ს “...” ყოფილ პარტნიორებს შორის 2000 წლის 25 სექტემბრის თარიღით გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება მოჩვენებითი არასაიმგანზრახვოდ შედგენილი უცილოდ ბათილი გარიგება იყო.

საქმეში წარმოდგენილი 2000 წლის 26 სექტემბრის თარიღით შედგენილი შემოსავლის ორდერებით ს.-ში შეტანილი თანხები 285000 აშშ დოლარი და 65 195 ლარი წარმოადგენდა ახალ პარტნიორთა თანხებს, მათ მიერვე იყო შეტანილი ვ. გ-შვილისა და შპს-ს “...” სახელით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორის მიერ წამოყენებული პრეტენზია იმის შესახებ, რომ თითქოს სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის დროს სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მეოთხე მუხლებით აღიარებული დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპი, არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, რადგან გარიგების ბათილად ცნობის საკითხი მატერიალურ ნორმათა კატეგორიას განეკუთვნება და მისი გამოყენება ხდება მხარის მოთხოვნის და შეგებებული სარჩელის არარსებობის შემთხვევაშიც.

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საოლქო სასამართლომ თითქოს არასწორად მიიჩნია სადავო ხელშეკრულება მოჩვენებით გარიგებად მხოლოდ იმ მოსაზრებით, რომ მსესხებლისათვის თანხის გადაუცემლობა არ ქმნის გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის საფუძველს.

საკასაციო პალატის აზრით მითითებული ხელშეკრულება სესხის გადაცემას რომ არ ისახავდა მიზნად, ეს თვით მოსარჩელემაც დაადასტურა სასამართლო პროცესზე. მან განმარტა, რომ 2000 წლის 25 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულება 2000 წლის 26 სექტემბერს ბანკში მის მიერ შეტანილი თანხის ახალი პარტნიორების მიერ უკან დაუბრუნებლობის შემთხვევაში თავის დაზღვევის მიზნით გააფორმა შპს-ს “...” დირექტორთან. სინამდვილეში მითითებული სესხის ხელშეკრულებით სესხი კი არ გადაცემია შპს “...-ს”, ან სესხის გადაცემას კი არ ისახავდა ეს ხელშეკრულება მიზნად, არამედ აღნიშნული ხელშეკრულება იყო ერთგვარი თავდაცვის საშუალება. თუკი ახალი პარტნიორები არ გადაუხდიდნენ მას ბანკის და ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარად გადახდილ თანხებს, იგი ამ ხელშეკრულებით შპს-დან მოითხოვდა შესაბამის თანხას.

კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე და 61-ე მუხლები, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მოჩვენებითი გარიგება უცილოდ ბათილ გარიგებად ჩათვალა, სწორია. სესხის შესახებ გარიგება, რომელიც დადებულია იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას მოყვეს შესაბამისი იურიდიული შედეგი, ანუ არ იქნეს გადაცემული სესხი, არარა გარიგებაა და უცილოდ ბათილია. უცილოდ ბათილობა არ წარმოშობს არანაირ სამართლებრივ შედეგს არც მხარეთათვის და არც მესამე პირთათვის, ხოლო მოჩვენებითი გარიგება მხარეთა შეთანხმებით კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად და დასაფარავად გამოიყენება.

მითითებული გარემოებებიდან გამომდინარე საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო სესხის ხელშეკრულება, მართალია, უცილოდ ბათილი არარა გარიგებაა, ვინაიდან იგი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის გადაცემას არ ისახავდა მიზნად და ამ მოტივის გამო, თავისთავად, არც ვითომ კრედიტორისაგან სესხის დაბრუნების მოთხოვნის პრეტენზია გააჩნდა მას, მაგრამ მოჩვენებითი გარიგება ყოველთვის უცილოდ ბათილ გარიგებად არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ მოჩვენებითი გარიგების უცილოდ ბათილ გარიგებასთან გაიგივება არ ცვლის ამ კონკრეტული გარიგების ბათილობას.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის თანახმად სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვაგვარ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. სესხის ხელშეკრულება არის რეალური ხასიათის. მარტოოდენ შეთანხმება სესხის თაობაზე ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ვალის არსებობას. შეთანხმებასთან ერთად აუცილებელია სესხის საგნის გადაცემაც. არ შეიძლება სესხზე ლაპარაკი, თუ ფული ან ნივთი მსესხებელს არ ჰქონდა მიღებული. თუ მსესხებელი კისრულობს ვალდებულებას, კრედიტორმა დაუბრუნოს ის, რაც მისგან არ მიუღია, ასეთი სესხის ხელშეკრულება არარა ხელშეკრულებად უნდა ჩაითვალოს, თუ სესხის უფულობა დასტურდება ვითომ კრედიტორთან დადებული ყველა ხელშეკრულება ბათილია.

საქმის მასალებით უდავოდ არის დადგენილი, რომ ფულის შეტანის საფუძველი არ არის გ-შვილსა და “...-ს” შორის დადებული ხელშეკრულება. ამიტომ მის სამართლებრივ ხასიათზე მსჯელობას რაიმე შედეგი არ შეიძლება ჰქონდეს.

ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება ვ. გ-შვილის მიერ მსესხებელზე ფულის სესხად გადაცემის ფაქტი, მას თავისთავად ცხადია ვალის დაბრუნების მოთხოვნაც არ გააჩნია.

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სასამართლოს მტკიცებულებად არ უნდა მიეღო მოწმეთა ჩვენებები ბანკში თანხების შემტან პირთა ვინაობის დადგენის შესახებ, რადგან არსებობდა შემოსავლის ორდერები და თანხის შემტანად უნდა მიჩნეულიყო ვ. გ-შვილი.

მართალია, შემოსავლის ორდერებში თანხის შემტანად მითითებულია ვ. გ-შვილი, მაგრამ მასთან ერთად თანხის შემტანად მითითებულია შპს “...”-იც. ასეთ ვითარებაში სასამართლო სწორად მოიქცა, როცა მოწმეთა დაკითხვით დაადგინა, როგორც თანხის შემტანის ვინაობა, ისე შეტანილი თანხის წარმოშობის წყარო. კერძოდ, დადგინდა, რომ მითითებული თანხები ვ. გ-შვილის მიერ კი არ იყო შეტანილი, არამედ შეტანილი იყო შპს “ი.-ის” წარმომადგენლის მიერ ვ. გ-შვილის და შპს-ს “...” სახელით (იმის გამო, რომ მითითებული თანხები ბანკმა შპს “ი.-ის” სახელით სათანადო მინდობილობის არარსებობის გამო არ მიიღო) ხოლო შპს “ი.-ს” მითითებული თანხები გამოტანილი ჰქონდა 2000 წლის 25 სექტემბერს შპს “ი.-ის” სალაროდან და შპს “ო.-ს” ოფისიდან.

საკრედიტო დაწესებულებასთან ანგარიშსწორების წესები დადგენილია სამოქალაქო კოდექსის 859-ე მუხლით. ამ მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, როცა ანგარიშსწორება ნაღდი ფულით ხდება, საკრედიტო დაწესებულება ვალდებულია შემოსული თანხები ჩარიცხოს ანგარიშში ანგარიშის მფლობელის მითითების საფუძველზე.

“საკრედიტო დაწესებულებებში საკასო ოპერაციების წარმოების წესების შესახებ” დებულების IV თავის მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ანგარიშების მქონე ორგანიზაციებს ნაღდი ფულის შეტანა შეუძლიათ მხოლოდ საკუთარ საანგარიშსწორებო ანგარიშზე.

აქედან გამომდინარე შპს “ი.-ს” და მის წარმომადგენელს, ისე როგორც სხვა ახალ პარტნიორს არ ჰქონდა უფლება შეეტანა შპს “...-ს” ანგარიშზე ნაღდი ფული თავისი სახელით.

ამავე დებულების მეოთხე თავის მე-7 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების შესაბამისად, თანხის შეტანის დროს დგება განცხადება ნაღდი ფულის შეტანის შესახებ. საკრედიტო დაწესებულება ნაღდი ფულის შეტანის შესახებ განცხადების მიღებისთანავე ამოწმებს საოპერაციო მუშაკის ხელმოწერის უტყუარობას, რის შემდეგაც სალაროს მუშაკი ხელს აწერს ქვითარს და თანმხლებ ორდერს. ქვითარზე დაისმება ბეჭედი და გადაეცემა ფულის შემტანს. განცხადება ნაღდი ფულის შეტანის შესახებ რჩება საკრედიტო ორგანიზაციის სალაროს მუშაკთან, ხოლო ორდერი გადაეცემა შესაბამის საოპერაციო მუშაკს.

სწორედ ამით აიხსნება ის გარემოება, რომ ვ. გ-შვილს ხელთ არ გააჩნია ქვითარი, რომელიც დააფიქსირებდა სადავო თანხების მის მიერ შეტანას.

ვ. გ-შვილი არცერთ შემთხვევაში არ შეიძლება გაიგივდეს თანხის შემტანთან. თანხის შემტანად ყველა შემთხვევაში შემოსავლის ორდერში დაფიქსირებული იურიდიული პირი იგულისხმება, რაც თავისთავად სპობს ვ. გ-შვილის მიერ ამ თანხების უკან დაბრუნების მოთხოვნის შესაძლებლობას.

მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს არ დაურღვევია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნები, რადგან იმის დადგენა, თუ ვისი თანხები იქნა 2000 წლის 26 სექტემბრის შემოსავლის ორდერებით შეტანილი და, თუ რა იყო შემოსავლების წყარო, არ წარმოადგენდა ისეთ გარემოებას, რომელიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურებულიყო მხოლოდ გარკვეული სახის მტკიცებულებით (შემოსავლის ორდერით) და მისი დადგენა მოწმეთა დაკითხვით არ შეიძლებოდა.

ის გარემოება, რომ 2000 წლის 26 სექტემბერს სს “ს.-ში” შპს “...ს” ანგარიშზე 285 000 აშშ დოლარი და 65195 ლარი რომ არ უნდა შეეტანა ვ. გ-შვილს და არც შეუტანია დადასტურებულია საქმეში არსებული შპს “...-ს” პარტნიორთა კრების 2000 წლის 26 სექტემბრის სხდომის ოქმითაც.

ამ ოქმში მითითებულია, რომ შპს “...-ს” ს.-თან გააჩნია 285000 აშშ დოლარის დავალიანება, რის გამოც ს.-მა შპს “...-ს” პარტნიორთა წილები გაიტანა აუქციონზე, რომელიც უნდა შედგეს 2000 წლის 28 სექტემბერს. პარტნიორებმა მიიჩნიეს, რომ წილთა აუქციონზე გაყიდვა გამოიწვევდა ფაქტიურად ტელეკომპანიის გაუქმებას, ამიტომ საზოგადოების ვალის დაფარვის მიზნით საზოგადოებაში არსებული თავიანთი წილის 100% დათმობა გადაწყვიტეს შპს “ი.-ის”, “მ.-ის”, “ე.-ის” და “ფ.-ის” სასარგებლოდ, თუკი ახალი პარტნიორები ამ დავალიანებას დაფარავდნენ.

ამრიგად, პარტნიორთა კრების ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ, თუ ახალი პარტნიორები დაფარავდნენ ბანკის წინაშე არსებულ შპს “...-ს” დავალიანებას და ამის გამო მოიხსნებოდა აუქციონი, ვ. გ-შვილი და სხვა პარტნიორები საზოგადოებაში არსებულ მათი წილების 100% დაუთმობდნენ ახალ პარტნიორებს.

ახალმა პარტნიორებმა იმავე დღეს შპს “ი.-ის” წარმომადგენლის მეშვეობით მართლაც დაფარეს ბანკის დავალიანება. შეიტანეს 285000 აშშ დოლარი და 65195 ლარი ბანკის და ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარად, რის შემდეგ იმავე დღესვე ვ. გ-შვილმა და სხვა პარტნიორებმა, საზოგადოებაში თავიანთი წილების 100% საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში არსებული შენატანების შესაბამისად, ანუ ნომინალურ ფასად მიჰყიდეს ახალ პარტნიორებს.

პალატას მიაჩნია, რომ 2000 წლის 26 სექტემბრის თარიღით შედგენილ შემოსავლის ორდერებში თანხის შემტანად “...-სთან” ერთად ვ. გ-შვილის მითითება არ წარმოშობს ვ. გ-შვილის მხრიდან საქმეში წარმოდგენილი საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე თანხების დაბრუნების მოთხოვნის საფუძველს, რადგან მითითებული შემოსავლის ორდერში მასთან ერთად თანხის შემტანად დაფიქსირებულია შპს “...”. ამასთან, ორდერში მითითებულია, რომ თანხა შეტანილია კრედიტის დასაფარად და არა სესხად; ასევე დადგენილია, რომ სინამდვილეში შემოსავლის ორდერებში მითითებული თანხის შემტანია ახალი პარტნიორების წარმომადგენელი “ი.-ი”. გარდა ამისა, დადგენილია (თვით მოსარჩელის განმარტებით), რომ საქმეში წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულება მიზნად არ ისახავდა სესხის გადაცემას და სალაროს შემოსავლის ორდერებში მითითებული თანხები ვ. გ-შვილის მიერ სესხად არ გადაცემია შპს-ს “...”. ამრიგად, პალატას მიაჩნია, რომ ვ. გ-შვილს საქმეში წარმოდგენილი სასესხო ხელშეკრულების საფუძველზე (ვინაიდან სესხის გადაცემას ნამდვილად არ ჰქონია ადგილი) არა აქვს რაიმე თანხის მოთხოვნის უფლება, რადგან არ შეიძლება სესხზე ლაპარაკი, თუ ფული ან ნივთი მსესხებელს არ ჰქონდა მიღებული. მოცემულ შემთხვევაში კი დადგენილია, რომ შპს “...-ს” ვ. გ-შვილისაგან ფული სესხად არ მიუღია. საქმეში წარმოდგენილი სასესხო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ვ. გ-შვილს არ შეუსრულებია. ხელშეკრულების შესაბამისად ფულის სესხად მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი არც საქმეში არ მოიპოვება და შეუსრულებელი სასესხო ხელშეკრულებით სესხად გადაუცემელი თანხის დაბრუნების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველიც არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. გ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.