¹3კ/856-01 18 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)

ლ. გოჩელაშვილი,რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: უნებართვო ნაგებობის მოშლა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 30 აგვისტოს ჯ. და ს. მ-ოვებმა, მ. და ბ. ჭ-შვილებმა, ს. გ-ოვამ, ე. მ-ოვმა და მ. ა-ოვამ მოპასუხე ჯა. მ-ოვის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართეს ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ 1997 წლის 19 მაისიდან მოპასუხემ დაიწყო უკანონო მშენებლობა, ჩაკეტა საერთო გზა და საერთო სარგებლობაში დატოვა მხოლოდ ვიწრო ბილიკი.

მოსარჩელეებმა სამოქალაქო კოდექსის 208-ე, 211-ე და 219-ე მუხლების თანახმად მოითხოვეს უნებართვო ნაგებობის აღება.

1997 წლის 11 ივნისს გამგეობამ გამოიტანა გადაწყვეტილება იმის შესახებ, რომ მოპასუხეს თავად უნდა აეღო უკანონო ნაგებობა, მაგრამ ამაოდ. მან სარჩელი შეიტანა სასამართლოში და მოითხოვა უნებართვო მშენებლობის დაკანონოება და იმ მიწის ნაკვეთის, რომელზეც უკანონო ნაგებობა ააშენა, მის საკუთრებად ცნობა, მაგრამ რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ 1997 წელს იგი უნებართვო მშენებლობისა და გამგეობის გადაწყვეტილების შეუსრულებლობისათვის დაისაჯა სისხლის სამართლის წესით, მიესაჯა ერთი წლით პირობით თავისუფლების აღკვეთა. განაჩენში კი მიეთითა, რომ უნებართვო ნაგებობების კონფისკაცია დამატებითი სასჯელის სახით არ მოხდებოდა, რადგან კანონი უკვე ქონების კონფისკაციას არ ითვალისწინებდა.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის გამო.

სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს სასამართლოში არ წარმოუდგენია სათანადო მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ მითითებული ნაგებობები აღებას ექვემდებარებოდა, ხოლო მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაციით დგინდებოდა, რომ უნებართვო მშენებლობისათვის იგი დასჯილი იყო სისხლის სამართლებრივი წესით უნებართვო ნაგებობის კონფისკაციის გარეშე.

2001 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი, გააუქმა ქ. თბილისის ვაკე-სასაბურთალოს რაიონული სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება და დააკმაყოფილა სარჩელი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მოპასუხემ უნებართვოდ ააშენა ნაგებობა სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეთა საერთო საკუთრებაშია. ამავე კოდექსის 954-ე მუხლის და 957-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად ჯ. მ-ოვს მოსარჩელეთა თანხმობის გარეშე უფლება არ ჰქონდა სადავო ნაგებობის აღმართვისა, ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის შესაბამისად მოპასუხემ პირვანდელ მდგომარეობაში უნდა აღადგინოს ნაკვეთი, რაც მასზე უნებართვოდ აღმართული ნაგებობის მოშლით იყო შესაძლებელი.

2001 წლის 19 ივლისს ჯ. მ-ოვმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის სასამართლოში დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით:

1. კასატორის მოსაზრებით, ვინაიდან კანონიერ ძალაშია შესული უნებართვო მშენებლობასთან დაკავშირებით მის მიმართ გამოტანილი განაჩენი, რომლითაც უნებართვო ნაგებობის კონფისკაციაზე უარი ითქვა. ამასთან, 2000 წლის 24 იანვარს ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ დაადასტურა სადავო ნაგებობაზე მისი, როგორც მესაკუთრის უფლებები, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი არ იყო ამ სასამართლოთა მიერ დადგენილი ფაქტები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” პუნქტის საფუძველზე უარეყო.

2. მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა ახალი სამოქალაქო კოდექსის 211-ე და 219-ე მუხლების მოთხოვნები, რადგან მოცემული დავა არ მიეკუთვნება მრავალბინიან სახლში მცხოვრებ პირთა დავის კატეგორიას და ამასთან უნებართვო მშენებლობა ახალი კანონის მიღებამდეა განხორცილებული.

3. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა აპელანტის მოთხოვნას. აპელანტი მოითხოვდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის უკან დაბრუნებას, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა რა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მიიღო ახალი გადაწყვეტილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე უდავოდ დადასტურებულია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1997 წლის მაისში მოპასუხემ ქ. თბილისში, ..... მდებარე მის საკუთრებაში არსებულ სახლს უნებართვოდ მიაშენა 21,7 კვ.მ. ნაგებობა, რისთვისაც იგი სისხლის სამართლის პასუხისგებაში იქნა მიცემული და 1997 წლის 25 დეკემბრის განაჩენით მიესაჯა 1 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთა, უკანონოდ მიშენებული ნაგებობის კონფისკაციის გარეშე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 46-ე მუხლის საფუძველზე დანიშნული სასჯელი შეეცვალა პირობითად და გამოსაცდელ ვადად დაენიშნა ერთი წელი.

ასევე უდავოდ დადგენილია, რომ ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით ს. მ-ოვის სარჩელით ჯა. მ-ოვის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. კერძოდ, ქ. თბილისში, ..... მდებარე ლიტერ “ბ” სამკვიდრო სახლიდან 3/4-ის 1/2 წილი ცნობილ იქნა ჯა. მ-ოვის საკუთრებად, ხოლო ამავე სახლის 3/4-ის 1/2 იდეალური წილი ს. მ-ოვის საკუთრებად.

ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა გ-ოვას შეგებებული სარჩელი ამავე სახლიდან სახლთმფლობელობის 1/4-ის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. ჯ. მ-ოვს უარი ეთქვა შეგებებულ მოთხოვნაზე სამკვიდრო სახლიდან წილის მიკუთვნებაზე, ანუ დადგენილია, რომ ლიტერ “ბ” სახლზე უკანონო მიშენებასა და დაშენებას 2000 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილება არ შეხებია და წილები გაიყო და წილების გამოყოფაზე უარი ეთქვათ მხარეებს, მხოლოდ სამკვიდრო ქონებიდან, ანუ იმ ქონებიდან, რომელიც კანონიერი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელშიც სადავო ნაგებობაა აღმართული საერთო საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთს წარმოადგენს. ლიტერ “ბ” სახლზე ჯ. მ-ოვის მიერ მიშენებული და დაშენებული ნაგებობა უკანონო იყო, არ შეესაბამებოდა სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნებს, იგი ხელყოფდა მეზობლების უფლებებს და ზღუდავდა საერთო გზით სარგებლობის საშუალებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული პრეტენზია.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორის მიერ წარმოდგენილი პრეტენზიები არც დამატებითი და არც დასაბუთებული პრეტენზია არ არის და იგი არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ უნებართვო მშენებლობის წარმოების გამო მის წინააღმდეგ გამოტანილი განაჩენი და ამ განაჩენით უნებართვო ნაგებობის კონფისკაციაზე უარის თქმა საფუძველს აძლევს მას უნებართვო ნაგებობის კანონიერ ნაგებობად მისაჩნევად.

მართალია, უნებართვო მშენებლობისათვის მოპასუხე დაისაჯა სისხლის სამართლის წესით, ამასთან განაჩენით არ მოხდა უნებართვო ნაგებობის კონფისკაცია, მაგრამ აღნიშნული არ იძლევა იმის საფუძველს რომ უნებართვო ნაგებობა კანონიერად ჩაითვალოს და მოსარჩელეს არ მიეცეს უფლება მისი აღების მოთხოვნის ან სასამართლოს არ აქვს უფლება მისი აღების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისა.

ქონების კონფისკაცია ძველი (1964 წლის რედაქცით) სისხლის სამართლის კოდექსის 23-ე მუხლის შესაბამისად წარმოადგენდა დანაშაულის ჩამდენი პირის მიმართ დამატებითი სასჯელის ერთ-ერთ სახეს. ქონების კონფისკაცია ნივთის უსასყიდლო ჩამორთმევას გულისხმობდა. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ ქონების კონფისკაცია არ გამოიყენა მხოლოდ იმ თვალსაზრისით, რომ 1997 წლის 17 ოქტომბრიდან ქონების კონფისკაცია, როგორც სასჯელის დამატებითი ღონისძიება გაუქმებულ იქნა.

მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ ქონების კონფისკაციის შეუფარდებლობა არ მიუთითებს იმაზე, რომ უნებართვო ნაგებობა დაუკანონდა მსჯავრდებულს. აღნიშნული გარემოება არც იმაზე მიუთითებს, რომ ქონების კონფისკაციის არშეფარდებით თითქოს მოისპო ამ უნებართვო ნაგებობის აღების მოთხოვნისა და აღების გადაწყვეტის შესაძლებლობა. უნებართვო ნაგებობათა აღების საკითხი სამოქალაქო სამართლის სფეროთა კატეგორიას განეკუთვნება და არ ნიშნავს ამ ნაგებობის უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. აღების დროს ნაგებობის სამშენებლო მასალების უნებართვო ნაგებობის მესაკუთრეს რჩება. ამრიგად დადგენილია, რომ სააპელაციო სასამართლოს თავისი 2001 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით უარყოფა არ გაუკეთებია ამ საქმეზე მოპასუხის წინააღმდეგ 1997 წელს გამოტანილი განაჩენისა.

სასამართლოს ასევე არ მოუხდენია უარყოფა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებისა. მართალია, მოდავე მხარეებს შორის განაწილდა ეზოში არსებული სადავო ლიტერ “ბ” სახლის ფართი, ხოლო ზოგიერთ მოდავეს უარი ეთქვა ამ სახლიდან ფართის გამოყოფაზე, მაგრამ აღნიშნული დავა შეეხებოდა მხოლოდ ლიტერ “ბ” სახლის სამკვიდრო წილებს და დავა არ შეხებია ამ სახლზე მოპასუხის მიერ უნებართვოდ მიშენებულ და დაშენებულ ნაგებობას. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება არანაირად არ შეხებია 2000 წლის 24 იანვრის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რადგან მოცემულ საქმეებში დავის საგანი სხვადასხვა იყო. მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის “106-ე მუხლის “გ” პუნქტის შესაბამისად მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომელსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები თუ შესაგებელი, მაგრამ მტკიცებას არ საჭიროებენ და ასეთ გარემოებას მიეკუთვნება ფაქტები იმის შესახებ, ჰქონდა თუ არა მოქმედების ადგილი და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ კანონიერ ძალაში საქმეზე განაჩენით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, მაგრამ ეს არ მიუთითებს იმას, რომ რაიონულ სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა დაედგინა უნებართვო და უკანონო ნაგებობების აღება. სააპელაციო სასამართლომ სწორედ მითითებული განაჩენის და საქმეზე შეკრებილი სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე მიიჩნია უდავოდ დადგენილ ფაქტად მოპასუხის მიერ უნებართვო მშენებლობის წარმოება და სწორედ ამის გამო დაადგინა უნებართვო ნაგებობათა აღება, რაც არანაირად არ წარმოადგენს ამ საქმეზე გამოტანილ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის და არც 2000 წლის 24 იანვარის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების უარყოფას.

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლოს მითითებულ საკითხთა გადაწყვეტისას არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 211-ე და 219-ე მუხლები, რადგან დავა მრავალბინიან სახლში მცხოვრებ პირთა დავის კატეგორიას არ მიეკუთვნება და ამასთან, სადავო ნაგებობა აგებულია ახალი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე.

დადგენილია, რომ მითითებულ ეზოში მიწის ნაკვეთი მრავალ პირთა საერთო საკუთრებას, ხოლო ეზოში არსებული ბინები ბინის მესაკუთრეთა საკუთრებას წარმოადგენს და ასეთი მესაკუთრე (იდეალური და რეალური წილის მესაკუთრე) ამ ბინებში არაერთია, ანუ ამ ბინაში წარმოშობილი დავა მრავალბინიან სახლებში არსებული საკუთრების შესახებ წესების შესაბამისად უნდა დარეგულირდეს და არა ძველი კანონით, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის ბოლო წინადადების შესაბმისად სამოქალაქო კოდექსის ძალში შესვლამდე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ ახალი კოდექსის მოთხოვნები უნდა იქნეს გამოყენებული თუკი ახალი სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. მოცემულ შემთხვევაში მრავალბინიან სახლები უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს და ამიტომაც სასამართლოს სწორედ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ნორმების შესაბამისად უნდა გადაეწყვიტა დავა.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა აპელანტის მოთხოვნას, როცა აპელანტი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნებას მოითხოვდა, სააპელაციო სასამართლომ კი ახალი გადაწყვეტილება მიიღო.

მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 384-ე მუხლის შესაბამისად სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ, მაგრამ ამავე კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს. გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილებით არასწორად ეთქვა უარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების თაობაზე შეტანილი საჩივრის დაშვებაზე; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არასწორად გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწვეტილებაა, მაგრამ ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს სარჩელი. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება (თუნდაც მხარის მოთხოვნა, მხოლოდ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნებას წარმოადგენდეს) არ წარმოადგენს აპელანტის მოთხოვნის გაცდენას, რადგან სამოქალაქო საპროცესი კოდექსის 386-ე მუხლის შესაბამისად, თუ სააპელაციო საჩივარი დასაშვებია და საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უბრუნდება, სააპელაციო სასამართლო თვითონ იღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე. იგი თავისი განჩინებით უარს ამბობს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე ან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით იღებს ახალ გადაწყვეტილებას საქმეზე.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა, ამიტომ საკასაციო სასამართლო ვერ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ჯა. მ-ოვის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.