¹3კ/862-01 28 სექტემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),
რ. ნადირიანი,მ. გოგიშვილი
სარჩელის საგანი: დამქირავებლის ფართიდან გამოსახლება.
აღწერილობითი ნაწილი:
2000 წლის 23 მაისს სააქციო საზოგადოება “ე-ის” ფილიალის, ზესტაფონის საქსელო საწარმოს დირექტორმა, ზესტაფონის ..... კავშირის ადმინისტრაციის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ქ. ზესტაფონში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლი 1981 წლიდან ირიცხება საქსელო საწარმოს ბალანსზე და წარმოადგენს მათ კუთვნილებას. ამ სახლის 22 კვ. მ. ფართი დაკავებული აქვს მოპასუხეს. მოპასუხესთან მას 1989 წლიდან გაფორმებული ჰქონდა ქირავნობის ვადიანი ხელშეკრულება. გარკვეული პერიოდის შემდეგ მოპასუხემ ქირის გადახდა შეწყვიტა და უარი განაცხადა ქირავნობის ხელშეკრულების შესრულებაზე.
2000 წლის 5 აპრილს მოპასუხეს მათ მიერ გაეგზავნა პრეტენზია ქირის სახით 2700 ლარის გადახდის შესახებ, მაგრამ მათი პრეტენზია მოპასუხემ რეაგირების გარეშე დატოვა.
მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის იძულებით გამოსახლება მითითებული ფართიდან.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო ფართი ქ. ზესტაფონის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის სხდომის 1982 წლის 30 მაისის ¹114 გადაწყვეტილებით მათი ყოფილი ამორტიზირებული შენობის სანაცვლოდ გამოუყო სარგებლობასა და საკუთრებაში. აქედან გამომდინარე სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია.
ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო ფართი სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის სხდომის 1982 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით კანონიერად გადაეცა მოპასუხეს. აქედან გამომდინარე, სადავო ფართის გამონთავისუფლების საკითხთან დაკავშირებით მოსარჩელეს გაშვებული ჰქონდა სარჩელის წარდგენის ხადაზმულობის ერთწლიანი ვადა, რადგან მიიჩნია, რომ დავა ძველ ურთიერთობებს შეეხებოდა და სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა უნდა დარეგულირებულიყო სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე და 94-ე მუხლების შესაბამისად.
ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილების საფუძველზე დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი, ასევე სარჩელი და მოპასუხე გამოსახლებულ იქნა სადავო ფართიდან.
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ფართი 1982 წლიდან მოსარჩელის ბალანსზე ირიცხება და მის საკუთრებას წარმოადგენს.
მართალია სახალახო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1982 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით სადავო ფართი გამოეყო მოპასუხეს, მაგრამ გამოყოფა მოხდა სარგებლობის და არა საკუთრების უფლებით. ამ გადაწყვეტილების შემდეგაც სადავო ფართი მოსარჩელის ბალანსზე ირიცხებოდა, მის საკუთრებას წარმოადგენდა და მოპასუხე ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ქარასაც იხდიდა ამ ფართით სარგებლობისათვის. ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის 158-ე, 167-ე, 168-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო ფართი სარჩელის აღძვრის დროს მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა, სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა გასული არ იყო, მესაკუთრეს საკუთრება დათმობილი არ ჰქონდა და ქირის გადაუხდელობის შემთხვევაში უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მისი კუთვნილი ფართის გამონთავისუფლება.
2001 წლის 25 ივლისს მოპასუხემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით:
1. კასატორს მიაჩნია, რომ სადავო ფართი ზესტაფონის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1982 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით მუდმივ საკუთრებაში გადაეცა მას.
როცა სააპელაციო სასამართლომ ისინი გამოასახლა სადავო ფართიდან, მაგრამ არ გააუქმა აღმასრულებელი კომიტეტის ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება, ამით საქმეში დატოვა ორი ურთიერთგამომრიცხავი დოკუმენტი. მიუხედავად სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებისა, მას მაინც ძალის მქონედ მიჩნია აღმასრულებელი კომიტეტის მიერ მიღებული ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება.
2) კასატორმა მიუთითა, რომ ბინის ქირავნობის ხელშეკრულება მას მოსარჩელესთან არასდროს გაუფორმებია და სააპელაციო სასამართლო არასწორად მიუთითებს, რომ თითქოს სადავო ფართის ქირავნობის ხელშეკრულება გაფორმდა 1989 წელს. ასეთი ხელშეკრულება საქმეს არ ერთვის.
3) მისი მოსაზრებით, მიუხედავად მისი არაერთი თხოვნისა, მოსარჩელემ ბალანსიდან ბალანსზე არ გადასცა მოპასუხე ორგანიზაციას სადავო ფართი, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მოსარჩელემ ირწმუნა, რომ მის ბალანსზე არსებული ბინა მოპასუხეზე გადაცემული იყო კანონიერად. კასატორის მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ მას ქირავნობის ხელშეკრულება არ ჰქონდა გაფორმებული, მოსარჩელე უსაფუძვლოდ წარუდგენდა საგადასახადო მოთხოვნებს ბინის ქირის დავალიანების შესახებ და ბანკიც ისე, რომ არ არკვევდა მოთხოვნის საფუძვლიანობას, ჩამოაწერდა თანხებს. მას მიაჩნია, რომ ბანკის მეშვეობით ქირის თანხების მის ანგარიშიდან ჩამოწერა, მოხსნა, არ ნიშნავს იმას, რომ იგი იხდიდა ქირის თანხებს.
კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე უდავოდ დადგენილია, რომ სადავო ფართი “ს-ს” ბალანსზე ირიცხებოდა და მის საკუთრებას წარმოადგენდა.
მართალია, იგი ზესტაფონის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის სხდომის 1982 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით გამოეყო ....... კავშირს, მაგრამ ბალანსიდან ბალანსზე შენობა არ გადაცემულა და იგი “ს-ს”, შემდეგ კი სააქციო საზოგადოება “ე-ის Aფილიალი ზესტაფონის საქსელო საწამოს” ბალანსზე ირიცხება და მის საწესდებო კაპიტალშია ჩადებული.
ასევე უდავოდაა დადგენილი ის გარემოება, რომ ...... კავშირის ანგარიშიდან, “ს-ს”, ზესტაფონის ელქსელების ანგარიშზე ბინის ქირის სახით სხვადასხვა დროს ჩარიცხულია თანხები. ასევე, მხარეთა მიერ აღიარებულია, რომ სადავო შენობა დღესაც მოსარჩელის ბალანსზე ირიცხება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.
მოცემულ შემთხვევაში კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ მართალია სადავო ფართი მოსარჩელის ბალანსზეა, მაგრამ მან ირწმუნა, რომ იგი წარმოადგენდა მოპასუხის საკუთრებას, არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას და ამიტომ ვერ გახდება ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ზესტაფონის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1982 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით თითქოს მას საკუთრებაში გადაეცა სადავო ფართი.
აღმასრულებელი კომიტეტის ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილებით მართლია, მოპასუხეს მართლაც გამოყო “ს-ს” ბალანსზე არსებული 24 ბინიანი საცხოვრებელი სახლიდან 22 კვ.მ. ფართი, მაგრამ აღნიშნული ფართი მას საკუთრების უფლებით არ გადაცემია.
ასევე არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1982 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომელმაც იგი სადავო ფართიდან გამოასახლა. პირიქით, მითითებული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა რა მესაკუთრის მოთხოვნა ფართიდან მოპასუხის გამოსახლების შესახებ, ამით არანაირი უარყოფა არ მომხდარა აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილების, რადგან პირის ფართიდან გამოსახლების მოთხოვნის უფლება მესაკუთრეს იმ შემთხვევაშიც, აქვს და სასამართლოსაც იმ შემთხვევაში შეუძლია დააკმაყოფილოს თუ კი მოპასუხეს ფართი სარგებლობისათვის კანონიერად ჰქონდა გადაცემული.
სამოქალაქო კოდექსის 558-ე, 559-ე და 562-ე მუხლის შესაბამისად მესაკუთრეს თავისი ფართიდან, ფართის მფლობელის გამოსახლება ქირის გადაუხდელობით, ქირავნობის ვადის გასვლის და სხვა პატივსადები მიზეზების არსებობის გამოც შეუძლია.
მხარეებს შორის ქირავნობის ხელშეკრულება რომ არსებობდა, დადასტურებულია საქმეში წარმოდგენილი მასალებით და ამ მიმართებით კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს ფართის ქირის თანხები მისი ანგარიშიდან ჩამოიწერებოდა მისი ნების საწინააღმდეგოდ ბანკის თანამშრომელთა დაუდევრობით, დაუსაბუთებელია.
აქედან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებითაც, რომ სადავო ფართი მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა, მოსარჩელეს მითითებული ფართიდან მოპასუხის გამოსახლების უფლება ჰქონდა სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმადაც. ამ მუხლის შესაბამისად ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მას შემდეგ რაც მოპასუხემ მის მიერ დაკავებულ ფართზე მესაკუთრეს ქირის გადახდაზე უარი განუცხადა, მესაკუთრეს წარმოეშვა დასაბუთებული პრეტენზია ამ ფართიდან მოპასუხის გამოსახლების შესახებ.
მართალია, საქმეში წარმოდგენილი არაა ფართის ქირავნობის ხელშეკრულება, მაგრამ სახეზეა მოპასუხის მხრივ მოსარჩელის სასარგებლოდ სადავო ფართზე ქირის გადახდის არაერთი დამადასტურებელი ფაქტი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ასეთი ხელშეკრულება მხარეებს შორის ნამდვილად არსებობდა. ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობა იმითაც დასტურდება, რომ სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხეს ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობასთან დაკავშირებით პრეტენზია არ გამოუთქვამს და იგი ქირის გადახდას და ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმებას ხსნიდა მისი გაუთვითცნობიერებლობით.
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) და არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლის ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.
მოცემულ შემთხვევაში, როცა მოსარჩელემ მოპასუხის მიერ ქირის გადაუხდელობის გამო მის საკუთრებაში მყოფი ფართიდან მოპასუხის გამოსახლება მოითხოვა, ამით არც მეზობელთა, არც მესამე პირთა უფლებები არ შეულახავს და არც თავისი უფლებები არ გამოუყენებია ბოროტად.
საერთოდ, უძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეს არ გააჩნია, პირიქით, სადავო ფართი მოსარჩელის ბალანსზე ირიცხება. ამდენად, მოპასუხეს არანაირი უფლება არ გააჩნია სადავო ფართზე საკუთრების პრეტენზიისა.
სამოქალაქო კოდექსის 562-ე მუხლის შესაბამისად ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლა მესაკუთრეს შეუძლია პატივსადები მიზეზის არსებობისას. ამავე მუხლის შესაბამისად პატივსადებ მიზეზად მიიჩნევა ქირის გადაუხდელობა. ქირის გადახდაზე მოპასუხემ არაპატივსადები მიზეზით (მოპასუხემ მის მფლობელობაში არსებული ფართი მის საკუთრებად მიიჩნია) უარი განაცხადა 2000 წლის აპრილში. აქედან გამომდინარე, დაკავებული ფართიდან მოპასუხის გამოსახლების შესახებ მოსარჩელეს სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა არ გაუშვია. გამოსახლების მოთხოვნის უფლებით მას ყოველთვის შეეძლო ესარგებლა სამოქალაქო კოდექსის 562-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად იმ საფუძვლით, თუ კი გამქირავებელს გაქირავებული ფართი დაჭირდებოდა და სხვა. რაც შეეხება ბინის ქირის გადახდის სასარჩელო ხანდაზმულობას, სასამართლო ვერ განიხილავს, რადგან მოსარჩელეს ქირის გადახდის შესახებ მოთხოვნა არ დაუყენებია.
სამოქალაქო კოდექსის 131-ე მუხლის შესაბამისად, თუ მოთხოვნის წარმოშობა დამოკიდებულია კრედიტორის მოქმედებაზე, ხანდაზმულობა იწყება იმ დროიდან, როცა კრედიტორს შეეძლო განეხორციელებინა ეს მოქმედება. კრედიტორს მოცემულ შემთხვევაში ყოველთვის შეეძლო ქირის მოთხოვნა, მაგრამ როცა ქირის გადახდის მოთხოვნაზე დამქირავებელი უარს განაცხადებდა, კრედიტორს ამ დროიდან წარმოეშობოდა მოთხოვნის უფლება დამქირავებლის ფართიდან გამოსახლების შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში კრედიტორს სარჩელის შეტანის უფლება წარმოეშვა 2000 წლის აპრილში, სარჩელი კი შეიტანა იმავე წლის მაისში. აქედან გამომდინარე, მოსარჩლეს სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა არ დაურღვევია და მოცემულ დავაზე სარჩელი შეტანილია, კანონით დაცულ ვადაში.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ზესტაფონის ..... კავშირის კლუბის პრეზიდენტის კ. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე ქუთისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
