¹3კ/882-01 24 ოქტომბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ახალაძე,მ. ცისკაძე

დავის საგანი სარჩელში: ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად და მესაკუთრედ ცნობა.

დავის საგანი შეგებებულ სარჩელში: გამოსახლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ვ. ე-ევი 1987 წლიდან ცხოვრობს თბილისში, ... ამ მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/2½ნაწილი ირიცხებოდა ი. ვ-ინის სახელზე, ხოლო 1/2 ნაწილი ი. ზ-ცის სახელზე; ვ. ე-ევმა ე. ზ-ცისაგან შინაურული ხელშეკრულების საფუძველზე, მისი კუთვნილი 1/2 წილიდან შეისყიდა საცხოვრებელი ოთახი ¹13-6, 01 ოთახი თავისი მიმდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთით, გადაიხადა ბინის საფასური 17.000 რუსული რუბლი, ვინაიდან ბინა უკანონო იყო, ხელშეკრულება სანოტარო წესით არ გაფორმებულა. იგი რეგისტრირებულია ამ ბინაში და ცხოვრობს, სადავო საცხოვრებელი სახლი დაკანონდა 1991 წელს. 1993 წელს ე. ზ-ცმა თავისი 1/2 წილის მეორე საცხოვრებელი ოთახი 20 კვ.მ. ფართით მიყიდა ნ. ა-შვილს, რომელმაც მთელი 1/2 წილი გააფორმა თავის სახელზე და მესაკუთრედაა რეგისტრირებული.

ვ. ე-ევმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ა-შვილის მიმართ და მოითხოვა ... მდებარე მის მიერ დაკავებული ფართის მესაკუთრედ და ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონისა და სამოქალაქო კოდექსის 181-ე მუხლის საფუძველზე, ნ. ა-შვილმა შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ვ. ე-ევის მიმართ და მოითხოვა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 და მე-5 მუხლების შესაბამისად ვ. ე-ევის მიმართ დაკავებული ფართის გათავისუფლება, მის მიერ ვ. ე-ევისათვის შესაბამისი, სხვა საცხოვრებელი სადგომის გადაცემის პირობით;

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დააკმაყოფილა; ე. ზ-ცსა და ვ. ე-ევს შორის საცხოვრებელი სადგომის 1987 წლის 5 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულება მიიჩნია დადებულად; შესაბამისად ვ. ე-ევი ცნობილი იქნა თბილისში, ... მდებარე ¹5 ოთახის 4.65მ. X 2,85მ. ეზოს მესაკუთრედ (გეგმა-ნახაზის მიხედვით).

ე. ზ-ცის სახელით კ. ა-შვილსა და ნ. ა-შვილს შორის 1993 წლის 12 იანვარს დადებული საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში შეტანილი იქნა ცვლილება და მასში ამოირიცხა ვ. ე-ევისათვის საკუთრების უფლებით მიკუთვნებული საცხოვრებელი ოთახები და საეზოვე ნაკვეთი.

თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს დაევალა ე-ევის სახელზე საკუთრების უფლებით აღერიცხა გადაწყვეტილებით მისთვის მიკუთვნებული ფართი. ასევე ამ ფართის წინ ... ქუჩის მხარეს მდებარე საეზოვე მიწის ნაკვეთი, აღნიშნული ოთახები და მიწის ნაკვეთი ამოირიცხა ამ მისამართზე, ნ. ა-შვილის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული საცხოვრებელი ფართიდან და საეზოვე ნაკვეთიდან.

ნ. ა-შვილს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე – მის მფლობელობაში ამჟამად არსებული საცხოვრებელი სადგომის გამოთავისუფლების შესახებ.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს.

დადასტურდა, რომ ე. ზ-ცმა 1987 წელს თავისი მეუღლის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი ფართი მიჰყიდა ვ. ე-ევს შინაურული ხელშეკრულების საფუძველზე. ვ. ე-ევი 1987 წელს ჩაეწერა სადავო ბინაში. შენობა იმ დროისათვის უკანონო ნაგებობა იყო და მისი გაფორმება ვერ მოხერხდა. მართალია შინაურულ ხელშეკრულებას ე. ზ-ცი აწერს ხელს, მაგრამ მისი მეუღლე ი. ზ-ცი არ იყო წინააღმდეგი ე-ევის ბინაში ჩასახლებისა, რადგან გარდაცვალებამდე, 5 წლის მანძილზე რაიმე პრეტენზია ე-ევის მიმართ არ გამოუთქვამს. ე-ევმა წარმოადგინა ბუნებრივი აირისა და ელექტროენერგიის საფასურის გადახდის ქვითრები. ა-შვილისათვის ცნობილი იყო, რომ ე-ევი ცხოვრობდა სადავო ბინაში, რის შესახებაც ა-შვილს პრეტენზია არ გამოუთქვამს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის I ნაწილზე; ვ. ე-ევი არ იქნა მიჩნეული სადავო ბინის მოსარგებლედ, რის გამოც ნ. ა-შვილის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა

ნ. ა-შვილმა სააპელაციო საჩივარი შეიტანა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.

სააპელაციო სასამართლოს 2000 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ე-ევის სასარჩელო განცხადება, დაკმაყოფილდა ა-შვილის შეგებებული სარჩელი, ა-შვილს დაევალა თბილისის ფარგლებში შესაბამისი ფართითა და პირობებით სხვა საცხოვრებელი ფართის ე-ევის საკუთრებაში გადაცემა. სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სადავო ფართი აპელანტზე აღირიცხა საკუთრების უფლებით 1993 წელს, ე-ევმა კი 7 წლის განმავლობაში სარჩელის შეტანამდე იცოდა, რომ სადავო ფართი ირიცხებოდა ა-შვილის საკუთრებაში. მას შეეძლო “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მიღებამდე, ე.ი. 1998 წლამდე მიემართა სასამართლოოსათვის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის მოთხოვნით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 47-ე მუხლის საფუძველზე, მაგრამ ე-ევმა ეს უფლება არ განახორციელა.

სააპელაციო სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია ნ. ა-შვილის მოთხოვნა, რომელიც შეესაბამება “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლს. ე-ევის მიერ დაკავებული ფართი მესაკუთრეს ესაჭიროება ოჯახისათვის, რის გამოც იმავე კანონის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად. ე-ევი ვალდებულია გაათავისუფლოს დაკავებული სადგომი თბილისის ფარგლებში სხვა საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის შემდეგ.

ვ. ე-ევის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე განიხილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ. პალატის 2001 წლის 7 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატის 2000 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი ე-ევის სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში, ხოლო ნ. ა-შვილის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმდა და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე პალატას;

ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 მაისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ნ. ა-შვილის სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილების მე-4 პუნქტი, რომლითაც ნ. ა-შვილს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ვ. ე-ევისათვის ლილოს დასახლებაში საკუთრების უფლებით საცხოვრებელი ბინის გადაცემის სანაცვლოდ მის მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი სადგომის გამონთავისუფლების შესახებ.

პალატამ გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ და განმარტა რომ ნ. ა-შვილის მიერ ვ. ე-ევისათვის შეთავაზებული ბინა ლილოს დასახლებაში არ მდებარეობს იმავე დასახლებული პუნქტის ფარგლებში, ამიტომ აღნიშნული არ ჩაითვლება ამ კანონის მე-5 მუხლით გათვალისწინებული პირობის შესრულებად;

გარდა ამისა, ნ. ა-შვილის მოთხოვნა ვ. ე-ევის მიერ დაკავებული ფართის მთლიანად განთავისუფლების შესახებ არ გამომდინარეობს კანონის მოთხოვნიდან იმ საფუძვლით, რომ კანონის მე-3 მუხლი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს მოსარგებლეს მოსთხოვოს არა მთლიანად ფართის გამონთავისუფლება, არამედ 12 კვ.მ-ზე მეტი ფართისა; კასატორი ნ. ა-შვილი საკასაციო საჩივრით მოითხოვს საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. მიუთითა რომ ლილო არ მდებარეობს იმავე დასახლებული პუნქტის ფარგლებში, სადაც მდებარეობს სადავო ბინა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის გაცნობის შემდეგ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 მაისის განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა გადაწყვეტილების მიღებისას მოქმედი საქართველოს კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” მე-5 მუხლის “ა” პუნქტი; პალატა თვლის, რომ კანონი იმავე დასახლებულ პუნქტად თვლის, ერთი და იმავე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულს და არა ქალაქის ამა თუ იმ უბანს; გამომდინარე აღნიშნულიდან ლილოს დასახლება ქ. თბილისის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ საზღვრებშია და მიეკუთვნება იმავე დასახლებულ პუნქტს სადაც მდებარეობს სადავო ბინა.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად მხარეთა შორის სადავო ურთიერთობის კვალიფიკაციისათვის გამოიყენა სპეციალური კანონი, კერძოდ საქართველოს კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-5 მუხლი და მე-7 მუხლის მეორე პუნქტი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე სპეციალური კანონის ის ნორმა რომელიც მოპასუხეთა გამოსახლების შესაძლებლობას იმავე დასახლებული პუნქტის ფარგლებში შესაბამისი ბინის გადაცემის ან ამ ბინის კომპენსაციის ანაზღაურების შემთხვევაში იძლეოდა გაუქმდა. ამდენად სამართლებრივი საფუძველი, რაზეც სააპელაციო სასამართლომ დააფუძნა გადაწყვეტილება დღეისათვის არ არსებობს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, საკასაციო სასამართლო კი ამოწმებს გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებულობასა და კანონიერებას.

პალატა თვლის, რომ ვინაიდან სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-5 და მე-7 მუხლები გაუქმდა, ამიტომ სასამართლომ ა-შვილის მოთხოვნის საფუძვლიანობა უნდა შეამოწმოს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე პალატა მოკლებულია საშუალებას, მიიღოს გადაწყვეტილება და მიზანშეწონილად მიაჩნია საქმის დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს ქ.თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 მაისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.