გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ/901 20 აპრილი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ვ. ხრუსტალი (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998 წლის 2 ოქტომბერს პ. ბ-იამ შპს “ს-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს. იგი სარჩელში მიუთითებდა, რომ 1997 წლის 10 მარტს შპს “ს-ის” დირექტორსა და მას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ, რომლის საფუძველზე შპს “ს-ის” კუთვნილ შენობაში სარემონტო კეთილმოწყობითი სამუშაოების ჩატარებისა და სათანადო მოწყობილობა-დანადგარების შეტანის გზით მან დააბანდა 56000 აშშ დოლარი, რის სანაცვლოდაც შპს “ს-ს” ყოველთვიურად უნდა გადაეხადა ამ შენობაში ფუნქციონირებადი კაფე-ბარის “ბ-ს” მოგების 90%. დაბანდებული თანხის დაფარვის შემდეგ მოგება მხარეებს შორის განაწილდებოდა თანაბრად. კაფე “ბ-მ” იფუნქციონირა 1 წელს. ამ ხნის განმავლობაში დაბანდებული თანხიდან აუნაზღაურდა მხოლოდ 6000 აშშ დოლარი, რის შემდეგ ფართობი მოპასუხემ მასთან შეთანხმების გარეშე მიაქირავა შპს “ე-ს”.

მოსარჩელემ მოითხოვა შპს “ს-ისათვის” 56000 აშშ დოლარის გადასახდელად დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელის მოთხოვნა არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს.

შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიუთითა, რომ მასსა და რ. გ-ავას შორის დაიდო ზეპირი გარიგება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ.

აღნიშნული გარიგების შესაბამისად მათ უნდა მოეწყოთ სასაუზმე ბისტრო შპს “ს-ის” კუთვნილ არასაცხოვრებელ ფართში. ამ ფართის ღირებულება შეადგენდა 60000 აშშ დოლარს. რ. გ-ავას უნდა მოეხდინა ერთობლივი საქმიანობის დაფინანსება, სათანადო დანადგარები შეეძინა და განაწილებულიყო თანაბრად. საერთოს აქმიანობის ვადა განისაზღვრა 5 წლით. ობიექტის საქმიანობის ხელმძღვანელობას ახორციელებდა რ. გ-ავა. მისთვის ცნობილი ინფორმაციით რ. გ-ავამ ზემოთ მითითებულ სამუშაოებში სულ დახარდა 38000 აშშ დოლარი.

მოპასუხემ მიუთითა, რომ “ბ-ს” ხელმძღვანელობის მიერ არასათანადო მართვის გამო ბიზნესი ზარალიანი აღმოჩნდა. სიტყვიერი შეთანხმების საფუძველზე რ. გ-ავას ერთობლივ საქმიანობაში შესატან თანხად განისაზღვრა 56000 აშშ დოლარი. შეიცვალა საერთო საქმიანობის მოგების განაწილების წესიც და დადგინდა, რომ პ. ბ-ია მიიღებდა მოგების 90%, რაც წერილობით გაფორმდა. საერთო საქმიანობის ვადა განისაზღვრა 7 წლით. ბისტროს მართვაზე და ფუნქციონირებაზე პასუხისმგებლობა დაევალა პ. ბ-იას. მისმა ცუდმა მუშაობამ განაპირობა, რომ საქმიანობა მომგებიანი არ გამოდგა, რის გამოც შპს “ს-მა” მიუღებელი შემოსავლის სახით განიცადა 12333 აშშ დოლარის ზარალი. მოპასუხემ მოითხოვა მითითებული თანხის მოსარჩელეზე გადასახდელად დაკისრება.

2000 წლის 28 იანვარს თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით, შპს “ს-ს” გადასახდელად დაეკისრა 46640 აშშ დოლარი, როგორც მიყენებული ზიანი. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

შპს “ს-ის” დირექტორმა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატას სააპელაციო საჩივრით მიმართა, რომელშიც მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ ერთობლივ საქმიანობაში ჩადებული თანხა შეადგენდა 22342 ლარს და 02 თეთრს და 800 აშშ დოლარს, მოგების სახით მიღებული თანხა კი 9000 აშშ დოლარს. ამიტომ მოითხოვა გაუქმებულიყო სასამართლოს გადაწყვეტილება მისთვის გადასახდელად 46640 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და შპს “ს-ს” გადასახდელად დაკისრებოდა მოსარჩელის მიერ საერთო საქმიანობისათვის ფაქტობრივად დახარჯული თანხები.

სააპელაციო სასამართლოს 2000 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ პ. ბ-იას და რ. გ-ავას, ერთი მხრივ, და შპს “ს-ის” დირექციას შორის მეორე მხრივ, 1996 წელს დაიდო ზეპირი ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ. შპს “ს-ის” ადმინისტრაციამ მის საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართი მდებარე ქ. თბილისში ...ის გამზირი ¹ 30, ჩადო საერთო საქმიანობაში, მეორე მხარემ კი იკისრა თავისი სახსრებით ამ ფართის კეთილმოწყობა და სათანადო ინვენტარ-დანადგარებით უზრუნველყოფა. მოლაპარაკების თანახმად, რ. გ-ავა და პ. ბ-ია აღნიშნული ფართის მოწყობაში დააბადებდნენ 56000 აშშ დოლარს, რომლის შემდეგაც მოგების 90%-ს მიიღებდნენ თვითონ. 10%-ს კი შპს “ს-ი”, სანამ პ. ბ-იას მიერ არ იქნებოდა ამოღებული 56000 აშშ დოლარი მთლიანად. მითითუბელი თანხების ამოღების შემდეგ დანადგარ-მოწყობილობები გადადიოდა შპს “ს-ის” საკუთრებაში და ამის შემდეგ მხარეები მოგებას გაინაწილებდნენ თანაბარწილად.

ერთობლივი საქმიანობის შედეგად პ. ბ-იამ მიიღო 9000 აშშ დოლარი. აღნიშნულის შემდეგ 1998 წლის 31 იანვარს შპს “ს-მა” დაარღვია ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების პირობები და აღნიშნული ფართი მიაქირავა შპს “ე-ს”. სააპელაციო სასამართლოს სარწმუნოდ არ მიიჩნია აპელანტის მიერ შედგენილი გაანგარიშებები საერთო საქმიანობაში მოსარჩელეთა მიერ გაწეული ხარჯების მოცულობის შესახებ იმ მოტივით, რომ მოპასუხე თვითონ აღიარებდა 38000 აშშ დოლარის დაბანდების ფაქტს, ამასთან მის მიერ წარმოდგენილი გაანგარიშება ცალმხრივი იყო და ეწინააღმდეგებოდა ხელშეკრულებაში მითითებულ დანახარჯთა საერთო რაოდენობას.

პალატამ მიუთითა: მოხდა რა მხარეთა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანის შეტანა (შპს “ს-იმ” შეიტანა არასაცხოვრებელი ფართი, ბ-იამ 56000 აშშ დოლარი), თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლისა შესატანები გახდა მათი საერთო საკუთრება და ამავე კოდექსის 940-ე მუხლის შესაბამისად აღნიშნული ქონება თანაბრად უნდა განაწილდეს მხარეთა შორის.

შპს “ს-ის” დირექტორმა ა. ა-ძემ 2000 წლსი 8 ნოემბერს საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ საერთო საქმიანობაში ჩადო 18673,6 აშშ დოლარი და არა 56000 აშშ დოლარი, როგორც ეს ხელშეკრულებაშია მითითებული. ამ თანხიდან მას გადახდილი აქვს 9000 აშშ დოლარი და საბოლოოდ გადასახდელად რჩება მხოლოდ 9673,6 აშშ დოლარი.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ერთობლივი საქმიანობა გულისხმობს ერთობლივ პასუხისმგებლობასაც, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა და მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება.

სამოტივაციო ნაწილი: საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლითა და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. ამხანაგობის წევრის შესატანად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ფული, ნივთები, ქონებრივი და არაქონებრივი უფლებები, პროფესიული ცოდნა, შესაძლებლობები, საქმიანი კავშირები.

პირის ვალდებულების შინაარსი, ერთობლივად იმოქმედოს სხვებთან ერთად ერთობლივი მიზნის მისაღწევად, განპირობებულია, როგორც ამ მიზნით, ასევე ამხანაგობის წევრებს შორის ფუნქციების განაწილებით.

არ არის აუცილებელი, რომ ერთობლივ საქმიანობაში შესატანი ქონება გახდეს ამხანაგობის მონაწილეთა საერთო წილობრივი საკუთრება. ხშირ შემთხვევაში ამხანაგობის წევრი რჩება ქონების მესაკუთრედ და მას შეაქვს არა ქონება, არამედ მისი ფლობისა და სარგებლობის უფლება. ასეთი ქონება საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ამხანაგობის ერთ-ერთ მონაწილეს, მაგრამ გამოიყენება ამხანაგობის წევრთა საერთო ინტერესებისათვის. ამასთან, ამხანაგობის მონაწილეებს უფლება აქვთ მოითხოვონ, რომ პირი რომელმაც შეიტანა ქონება ერთობლივ საქმიანობაში, იყენებდეს ამ ქონებას ერთობლივი ინტერესებისათვის.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად მონაწილეებმა უნდა შეიტანონ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანები.

საკასაციო პალატის მიერ დადგენილი არ ყოფილა, რა შინაარსის გარიგება დაიდო ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა შორის, რას წარმოადგენდა შპს ,,ს-ის” შენატანი ერთიან საქმიანობაში: ქონების ფლობა და სარგებლობის უფლება იყო შპს ,,ს-ის” შენატანი, თუ ქონება შეტანილი იქნა იმ პირობით, რომ ის უნდა გამხდარიყო ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა საერთო საკუთრება.

თუ დადგინდება, რომ შპს ,,ს-იმ” ერთობლივი საქმიანობის საშუალებად გამოიყენა მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობის უფლება, ხოლო მეორე მხარემ გამოიყენა მის ხელთ არსებული ფინანსური საშუალებანი, მაშინ შპს ,,ს-ის” კუთვნილი ფართი არ შეიძლება ჩაითვალოს იმ ქონებად, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 940-ე მუხლის შესაბამისად ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტისას უნდა განაწილდეს მხარეთა შორის.

მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის აუცილებელია დადგინდეს ვინ იყო პასუხისმგებელი ამხანაგობის მონაწილეთა ერთობლივი საქმიანობის გაძღოლაზე, მისი ბრალით ხომ არ იყო განპირობებული საქმიანობის წარუმატებლობა და შესაბამისად გადაწყდეს ბრალეული პირის მიერ ზიანის ანაზღაურების საკითხი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. აღნიშნული ნორმების შესაბამისად შპს ,,ს-იმ” და პ. ბ-იამ ერთობლივი საქმიანობისათვის წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხი უნდა აგონ სოლიდარულად. ის გარემოება, რომ ბ-იამ ერთობლივი საქმიანობაში დააბანდა 56000 აშშ დოლარი არ შეიძლება გახდეს ამ თანხის მთლიანად შპს ,,ს-იზე” დაკისრების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას უნდა დაადგინოს იმ ქონების და გაუმჯობესების საფასური, რაც შპს ,,ს-იმ” მიიღო ბ-იას ფულადი სახსრების ხარჯზე და ეს გარემოება გაითვალისწინოს მხარეთა პასუხისმგებლობის განსაზღვრისას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412–ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.