¹3კ/931-01 9 ნოემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,მ. გოგიშვილი

კასატორის თხოვნა: მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998 წლის 26 ივნისს ნ. ქ-შვილმა ბ. ქ-შვილის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სიღნაღის რაიონის სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1972 წლის 2 იანვარს სოფ. ... საზოგადო სასამართლომ მოახდინა მათი ოჯახის გაყოფა, რის საფუძველზეც შედგა გაყრილობის განაჩენი. ამ განაჩენით 1961 წლის ასეთივე განაჩენის საფუძველზე, ეზოში შესასვლელი გზა საერთო სარგებლობაში დარჩა.

იმის გამო, რომ ბ. ქ-შვილის ეზოში სხვა შესასვლელიც აქვს, მოითხოვა საზოგადო სასამართლოს განაჩენის გაუქმება და საერთო გზით სარგებლობის უფლების აკრძალვა.

სიღნაღის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში.

2000 წლის 1 მარტს ნ. ქ-შვილმა განცხადებით მიმართა სიღნაღის რაიონულ სასამართლოს.

განმცხადებელმა მიუთითა, რომ სიღნაღის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მისი სარჩელი მისივე სახლის ეზოს შესასვლელი გზის მის მფლობელობაში და საკუთრებად ცნობის შესახებ.

მითითებული გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლოს მსჯელობის საგნად არ გაუხდია სიღნაღის რაიონის სახელმწიფო არქივში არსებული ჩანაწერები მითითებული ეზოს ნაწილის მის საკუთრებაში და მფლობელობაში არსებობის თაობაზე. საკომლო წიგნის 1967-70 წლების ჩანაწერებით მისი აწ გარდაცვლილი მეუღლე გ. ქ-შვილი გამოყოფილია ცალკე კომლად და აწერია 0,15 ჰა მიწის ფართობი, რომელშიც შედის სადავო მიწის ნაკვეთიც. ამ ნაკვეთზე მეუღლესთან ერთად მიწერილია თვითონაც.

ამავე საარქივო ჩანაწერებით 1976-78 წლებში (მისი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ) პირადად მას აწერია 0,15 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, ხოლო ბ. ქ-შვილს მიწის ნაკვეთი საერთოდ არ აწერია.

მითითებული დოკუმენტები მას ხელთ არ გააჩნდა სარჩელის სასამართლოში განხილვის დროს და მიაჩნია, რომ ზემოთ აღნიშნული დოკუმენტების სასამართლოზე წარდგენით სასამართლო მიიღებდა მისთვის სასარგებლო გადაწყვეტილებას და სადავო მიწის ნაკვეთს (ეზოში შესასვლელს) არ დატოვებდა საერთო საკუთრებაში.

განმცხადებელს მიაჩნია, რომ რაიონულ სასამართლოს 1998 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი _ 1961 წლის გაყრილობის განაჩენი _ ფიზიკურად საერთოდ არ არსებობს, ამასთან, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ მოპასუხეს თავის საკარმიდამო ეზოში დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს.

განმცხადებელმა მოითხოვა სიღნაღის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო და საქმის წარმოების განახლება. ასევე მოითხოვა მისი სარჩელის დაკმაყოფილება და სადავო ნაკვეთის (ეზოში შესასვლელი გზის) მის საკუთრებად ცნობა და ბ. ქ-შვილისაგან მისი საკუთრების ხელყოფის აკრძალვა.

მოცემული საქმე შემდგომი განხილვის მიზნით გადაეცა დედოფლისწყაროს რაიონულ სასამართლოს. დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით გაუქმდა ამ საქმეზე სიღნაღის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება.

საქმის წარმოებით განახლების შემდეგ მოსარჩელემ დააზუსტა მოთხოვნა და მოითხოვა 1972 წლის 20 იანვრის გაყრილობის განაჩენის ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის მისი ეზოში არსებული შესასვლელით სარგებლობის აკრძალვა.

დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ნ. ქ-შვილის სარჩელი. ბათილად იქნა ცნობილი სოფ. ..... საზოგადო სასამართლოს 1972 წლის 20 იანვრის განაჩენი და ბ. ქ-შვილს და მის ოჯახის წევრებს აეკრძალათ ნ. ქ-შვილის ეზოთი სარგებლობა.

სასამართლომ ასევე დაადგინა ნ. ქ-შვილსა და ბ. ქ-შვილის ეზოებს შორის არსებული კარების ამოქოლვა ნ. ქ-შვილის სახსრებით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 13 ივლისის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი. გაუქმდა დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 1 ნოემბრის განჩინება, 2000 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება და უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა სარჩელი.

სასამართლომ მიუთითა, რომ 2000 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით უსაფუძვლოდ დაკმაყოფილდა ნ. ქ-შვილის განცხადება, რადგან არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ რაიონულ სასამართლოს 2001 წლის 13 მარტს, გადაწყვეტილების მიღებისას არ უმსჯელია ნ. ქ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. როცა რაიონულმა სასამართლომ 1972 წლის 20 იანვრის საზოგადო განაჩენი მიიჩნია სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის დარღვევით დადგენილად, რომელსაც არ შეეძლო წარმოეშვა მხარეთათვის ვალდებულებანი, არ იმსჯელა ამავე კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადებზე.

სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ ნ. ქ-შვილი ვერ ადასტურებდა, რომ საერთო სარგებლობაში მყოფი სადავო გზა მის საკუთრებას წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რაიონულ სასამართლოს დარღვეული ჰქონდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის მოთხოვნა, რაც მისი გაუქმების საფუძველი იყო. ამასთან, რაიონულ სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ემყარებოდა რა მატერიალურ და პროცესუალურ ნორმებს, დაუსაბუთებელი და აბსურდული იყო.

2001 წლის 31 ივლისს ნ. ქ-შვილმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო: მას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უკანონო და დაუსაბუთებელია. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა 423-ე და 393-ე მუხლის მესამე ნაწილი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარის განმარტება და მიაჩნია, რომ ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2001 წლის 13 ივლისს მიღებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე დაბრუნდეს ხელახლა განხილვისათვის შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების და განჩინების გაუქმების ერთ-ერთ საუძვლად ჩაითვალა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლების არ არსებობა, მაგრამ არ მიუთითებია, კონკრეტულად 423-ე მუხლის რომელი საფუძველი არ არსებობდა. განმცხადებელი როცა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლებას მოითხოვდა, მიუთითებდა, რომ მან საარქივო ჩანაწერებში აღმოაჩინა ისეთი დოკუმენტები, რომლითაც დასტურდებოდა სადავო ნაკვეთის მის საკუთრებაში არსებობა. აღნიშნული დოკუმენტები მას საქმის განხილვის დროს, 1998 წლის 17 აგვისტოს, სასამართლო სხდომაზე ხელთ რომ ჰქონოდა სასამართლო მიიღებდა მისთვის სასარგებლო გადაწყვეტილებას, ანუ იგი თავის მოთხოვნას აფუძნებდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ვ” პუნქტზე. ამ მუხლის შესაბამისად კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით, თუ მხარისათვის ცნობილი გახდა ისეთი გარემოებები და მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე რომ ყოფილიყო წარდგენილი სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, გამოიწვევდა მისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანას.

ამავე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად ამ მუხლის პირველი ნაწილის “ე”, “ვ” პუნქტებში აღნიშნული საფუძვლებით საქმის განახლება დასაშვებია, თუ მხარეს თავისი ბრალის გარეშე არ ჰქონდა შესაძლებლობა საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების დროს წარმოედგინა კანონიერ ძალაში შესული და იმავე სარჩელზე გამოტანილი გადაწყვეტილება ან მიეთითებინა ახალ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე.

სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 13 ივლისის განჩინებით არ დგინდება, თუ რა მოტივით არ მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ განმცხადებლის მიერ არქივიდან წარდგენილი მტკიცებულებები ახლად აღმოჩენილ გარემოებად. განჩინებაში არ იქნა მითითებული, წარდგენილი მტკიცებულებები თავისი შინაარსით მართლაც წარმოადგენდნენ ახლად აღმოჩენილ გარემოებას და ზეგავლენას მოახდენდა თუ არა 1998 წლის 17 აგვისტოს გადაწვეტილებაზე მოსარჩელის სასარგებლოდ წარდგენილი რომ ყოფილიყო საქმის განხილვის დროს და რატომ არ იქნა მტკიცებულებები წარდგენილი სასამართლოში, მოსარჩელის ბრალით თუ სხვ მიზეზით.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ “ქ-შვილის განცხადება რაიონულ სასამართლოს არ უნდა დაეკმაყოფილებინა, რადგან არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები”, დაუსაბუთებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ შემთხვევაში ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება, რომ “რაიონული სასამართლოს განჩინებით უსაფუძვლოდ დაკმაყოფილდა ნ. ქ-შვილის განცხადება, რადგან არ არსებობდა 423-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები”, დაუსაბუთებელია და არ იძლევა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმების შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლოს ასევე დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ “როცა რაიონულმა სასამართლომ 1972 წლის 20 იანვრის საზოგადო სასამართლოს განაჩენი მიიჩნია სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის დარღვევით მიღებულ განაჩენად და მიუთითა, რომ იგი ვერ წარმოშობდა მხარეთათვის ვალდებულებებს, არ იმსჯელა ამავე კოდექსის 75-ე მუხლზე, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადებზე”.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მართალია, რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით ბათილად ცნო 1972 წლის 20 იანვრის საზოგადო სასამართლოს განაჩენი, მაგრამ ამავე გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მიუთითა, რომ აღნიშნულ განაჩენს ხელს არ აწერდნენ მხარეები და ამიტომ იგი არავითარ სამართლებრივ ვალდებულებას არ წარმოშობდა.

ასეთ ვითარებაში სასამართლო არც იყო ვალდებული მითითებული განაჩენი ბათილად ეცნო, თუ კი იგი არავითარ სამართლებრივ ვალდებულებით ურთიერთობას არ წარმოშობდა და ცხადია, არც სარჩელის ხანდაზმულობაზე უნდა ემსჯელა, მითუმეტეს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 352-ე მუხლის შესაბამისად (1964წ. რედაქცია) საზოგადოებრივი სასამართლოების განაჩენები არ შედის სასამართლო და სხვა ორგანოების მიერ მიღებულ იმ აქტების ნუსხაში, რომელიც აღსრულებას ექვემდებარება და სამართლებრივ შედეგს იწვევს.

საკასაციო პალატას ასევე დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ რაიონულმა სასამართლომ არ იმსჯელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 75-ე მუხლის შესაბამისად სასარჩელო ხანდაზმულობაზე.

განჩინების სამოტივაციო ნაწილში სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამგვარი მითითება დაუსაბუთებელს ხდის სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. ამ მიმართებით შეუძლებელია დადგინდეს, სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გასულად ჩათვალა თუ არა. ამის გამო, საკასაციო სასამართლოს არ ეძლევა საშუალება ამ ნაწილში შეამოწმოს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 13 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.