¹3კ/937-01 7 ნოემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

შ. თ-ძე 1965 წლიდან მუშაობდა სამოქალაქო ავიაციაში .....-ად. 1970 წელს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს მიიღო ტრავმა, რის შედეგად 80%-ით დაკარგა შრომის უნარი. აღნიშნულის გამო ავიაციის სამმართველომ დაუნიშნა ყოველთვიური სარჩო. მოგვიანებით სამმართველო გარდაიქმნა ჯერ საჰაერო ტრანსპორტის დეპარტამენტად, შემდეგ ა\კ “ო-დ”. 1993 წლიდან შ. თ-ძე მუშაობდა აეროპორტის საავარიო სამაშველო სამსაუხრში, რომელიც 1994 წელს გამოეყო აეროპორტს და გადაეცა ავიაკომპიანია “ო-ის” ავიატექნიკურ ცენტრს და ეს უკანასკნელი მინისტრთა კაბინეტის 28.04.93წ. დადგენილების საფუძველზე შ. თ-ძეს ზიანის ანაზღაურების სახით უხდიდა “იაკ-40” ხომალდის მეთაურის საშუალო გამომუშავების 80%-ს.

1997 წლის ივლისში ავიაკომპანია “ო-ის” ბაზაზე შეიქმნა ა\კ “ს-ი”, რომელმაც 1999 წლის 1 ნოემბრიდან შ. თ-ძეს შეუწყვიტა სარჩოს (335 ლარის) გადახდა. აღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე, შ. თ-ძემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს ა\კ “ს-ის” წინააღმდეგ და მოითხოვა 1999 წლის 1 ნოემბრიდან თვეში 335 ლარის დაკისრება.

რ. მ-ძე საქართველოს ავიაციაში მუშაობდა 1966 წლიდან. 1991 წლის ოქტომბერში სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო ტრავმა, რის შედეგად დაკარგა შრომის უნარი 60%-ით. 1997 წლიდან მან მუშაობა გააგრძელა ა\კ “ს-ში”, რომელიც სარჩოს სახით უხდიდა ყოველთვიურად 174 ლარს. 1999 წლის ნოემბრიდან ავიაკომპნიამ შეუწყვიტა თანხის გადახდა. აღნიშნულის გამო რ. მ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა\კ “ს-ის” წინააღმდეგ და მოითხოვა 1999 წლის ნოემბრიდან ყოველთვიურად 177 ლარის დაკისრება.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 მარტის განჩინებით სამოქალაქო საქმეები _ შ. თ-ძის და რ. მ-ძის სარჩელები ა\კ “ს-ის” მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ გაერთიანდა ერთ წარმოებად და ამავე სასამართლოს 2000 წლის 31 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ა\კ “ს-ს” შ. თ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 3350 ლარის, ხოლო რ. მ-ძის სასარგებლოდ 1770 ლარის გადახდა, რაც შეადგენდა ყოველთვიურ სარჩოს 1999 წლის ნოემბრიდან საქმის განხილვის დღემდე. სასამართლომ გადაწყვეტილების სამათლებრივი საფუძვლები (მატერიალური ნორმა) არ მიუთითა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა\კ “ს-მა” იმ მოტივით, რომ მოსარჩელეებს ჯანმრთელობაზე ვნება მიადგათ არა მათ საწარმოში, არამედ სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოში მუშაობის პერიოდში, რომლის უფლებამონაცვლე არის არა მხოლოდ ა\კ “ს-ი”, არამედ აღნიშნული სამმართველოს ბაზაზე შექმნილი სხვა ორგანიზაციები, რომლებიც საქმეში მოპასუხეებად არ იქნენ ჩაბმული. აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს უფლებამონაცვლეების მოპასუხეებად ჩაბმა და ყველა მოპასუხეზე სარჩოს გადახდის სოლიდარულად დაკისრება.

საოლქო სასამართლომ საქმეში მოპასუხეებად ჩააბა: შეზღუდული პასუხისმგებლობის საწარმოები: “რ-ა”; “ა-ი”, “ქ-ი”; “ბ-ა” და სს “თ-ი”; სს “ს-ი”.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს “რ-ას”; ა\კ “ს-ს”; სს “თ-ს”; ა\კ “ა-ს”; ა\კ “ბ-ს” და სს “ქ-ს” სოლიდარულად დაეკისრათ შ. თ-ძის სასარგებლოდ ერთჯერადად 6700 ლარის და 2001 წლის 1 ივლისიდან ყოველთვიურად 335 ლარის გადახდა, ხოლო რ. მ-ძის სასარგებლოდ ერთჯერადად 3480 ლარის და ყოველთვიურად 174 ლარის გადახდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ ორგანიზაცია, რომელშიც მოსარჩელეები მუშაობდნენ დღეისათვის აღარ არსებობს. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” 42-ე მუხლის თანახმად სახელმწიფო საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის ლიკვიდაციის, რეორგანიზაციის ან პრივატიზაციის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურება უნდა მოახდინოს ამ საწრმოს უფლებამონაცვლემ ან მის ქონებაზე დაფუძნებულმა ან შექმნილმა ორგანიზაციამ. სააპელაციო პალატამ ასევე დაადგინა, რომ საჰაერო ტრანსპორტის დეპარტამენტის 1999 წლის ¹56 ბრძანების მე-2 პუნქტის საფუძველზე საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ქონება უსასყიდლოდ გადაეცა მოპასუხეებს, რის გამოც სასამართლომ მათ ზიანის ანაზღაურება სოლიდარულად დააკისრათ.

სს “თ-ი” სსსკ-ის 393-394-ე მუხლების საფუძველზე, საკასაციო საჩივრით მოითხოვს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას, ვინაიდან მიაჩნია, რომ სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 70-ე, 87-ე, 102-ე, 312-ე მუხლები. კასატორი თვლის, რომ იგი მოცემულ დავაში სოლიდარული მოვალე არ არის.

შპს “რ-ა” საკასაციო საჩივრით მოითხოვს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ საქმის განხილვისას დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმები, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ შპს “რ-ა” მოპასუხედ ჩააბა საქმეში მოპასუხე ა.კ. “ს-ის” და არა მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე; საქმის განხილვისას მოპასუხეს სსსკ-ის 2001-ე მუხლის საფუძველზე არ ჩაბარდა სასარჩელო განცხადება და თანდართული საბუთები, რითაც დაირღვა შეჯიბრებითობის პრინციპი; სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლების მოთხოვნები, რადგან მოპასუხეს არ ჩაბარდა შეტყობინება სხდომის დღის შესახებ; სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 457-ე და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლები, რომლებითაც ზიანი უნდა აანაზღაუროს ზიანის მიმყენებელმა; სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული წესების მე-3 პუნქტი, რომლის მიხედვითაც ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულს ყოველთვიურ სარჩოს გადახდით ზიანი უნდა აუნაზღაუროს იმ დამქირავებელმა, რომელთანაც იგი ზიანის მიყენებისას შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა, ამ უკანასკნელის ბრალის არსებობის შემთხვევაში. მოსარჩელეებს კი არასოდეს უმუშავიათ შპს “რ-ში”. სასამართლომ ასევე, გამოიყენა მითითებული “წესების” 42-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რადგან შპს არ წარმოადგენს საქართველოს ავიაციის სამმართველოს უფლებამონაცვლეს, რადგან შპს “რ-ა” არ შექმნილა რომელიმე რეორგანიზებული ან ლიკვიდირებული სახელმწიფო საწარმოს, დაწესებულებებს, ორგანიზაციის ქონების ბაზაზე. სასამართლომ ქონების გადაცემა გააიგივა ქონების ბაზაზე დაფუძნებასთან.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტით გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, თუ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა კანონი, კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესების” 42-ე მუხლი, რომელიც არეგულირებს ზიანის ანაზღაურების შესახებ განცხადების განხილვის წესს. სასამართლოს მიერ ნორმის არასწორად გამოყენება და განმარტება, გამოიხატა შემდეგში:

მითითებული ნორმით დადგენილია, რომ, თუ ზიანის ანაზღაურების შესახებ განცხადების შეტანამდე მოხდა დამქირავებლის _ სახელმწიფო საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის ლიკვიდაცია, ან რეორგანიზაცია (შერწყმა, შეერთება, გაყოფა, გამოყოფა, გარდაქმნა) განმცხადებელმა უნდა მიმართოს მის (დამქირავებლის) უფლებამონაცვლეს ან მისი ქონების ბაზაზე დაფუძნებულ (შექმნილ) ორგანიზაციას, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, ე.ი. ეს ნორმა ადგენს სარჩოს დანიშვნის და არა უკვე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურების წესს. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, Hრომ მოსარჩელეები 1997 წლიდან ა.კ. “ს-ისაგან” იღებდნენ ყოველთვიურ სარჩოს: შ. თ-ძე _ 335 ლარს, ხოლო რ. მ-ძე _ 174 ლარს, რისი გადახდაც მოპასუხემ 1999 წლის ნოემბრიდან შეწყვიტა. ამდენად, მოსარჩელეები მოითხოვენ არა სარჩოს დანიშვნას, რასაც არეგულირებს “წესების” 42-ე მუხლი, არამედ უკვე დანიშნული მაგრამ მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურებას. პალატა განმარტავს, რომ “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესების” 63-ე პუნქტით, მართალია, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ამ წესების ნორმები (უკუქცევითი ძალა), მაგრამ 42-ე მუხლი გამოიყენება არა იმ შემთხვევებისათვის, როცა სარჩოს (ზიანის) გადახდა დამქირავებელს უკვე დაკისრებული აქვს, ე.ი. ანაზღაურების წესი უკვე განსაზღვრულია, არამედ იმ შემთხვევაში, როცა განმცხადებელს დამქირავებლისათვის ჯერ არ მიუმართავს სარჩოს დასანიშნად.

პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას ზიანის სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში, რადგან დადგენილია, რომ მოსარჩელეები ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებას 1997 წლის ივლისამდე იღებდნენ ა.კ. “ო-ისაგან”, ხოლო მისი ფუნქციონირების შეწყვეტის შემდეგ მოსარჩელეებს ზიანს უნაზღაურებდა მისი ქონების ბაზაზე შექმნილი სს ა.კ. “ს-ი”. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. მოპასუხე შპს “ს-ს” კი ვალდებულება წარმოეშვა ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე და იგი უნდა შეასრულოს, რადგან, დადგენილია, რომ შპს ა.კ. “ს-ი” 1999 წლის 5 აგვისტოდან სს ა.კ. “ს-ის” უფლებამონაცვლეა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 5 აგვისტოს დადგენილებით.

აღნიშნულის გათვალისწინებით პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივრის ავტორთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ზიანის ანაზღაურება სოლიდარულად არ უნდა დაკისრებოდათ სხვა მოპასუხეებს, საფუძვლიანია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე კასატორი შპს “რ-ა” ასაჩივრებს, ასევე, საბოლოო გადაწყვეტილებამდე მიღებულ იმ განჩინებას, რომლითაც იგი მოპასუხედ იქნა ჩაბმული მოცემული საქმის განხილვაში. პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 30 იანვრის განჩინება საპროცესო კანონის დარღვევითაა მიღებული შემდეგი გარემოების გამო: ჯერ ერთი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილით, მხარეები დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე თვითონ იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესხებ და შესაბამისად, თვითონვე განსაზღვრავენ ვინ დაარღვია მისი უფლებები ან კანონით გათვალისწინებული ინტერესები; მეორე, ამავე კოდექსის 85-ე მუხლით, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს არასათანდო მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. ამდენად, მოპასუხის ინიციატივა საქმეში სხვა მოპასუხეების (ან სათანადო მოპასუხის) ჩაბმის შესახებ, უსაფუძვლოა. შესაბამისად, იურიდიულად უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია ამ საკითხზე მოპასუხის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების განჩინებაც, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს. პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ თუ სასამართლომ საქმის განხილვისას დაადგინა, რომ შპს “რ-ა” და სხვა იურიდიული პირები შემდგომში (მოპასუხეები) სოლიდარული მოვალეები არიან, სამოქალაქო კოდექსის 469-ე მუხლით მოსარჩელის პრეროგატივაა, რომ სარჩელი ერთ-ერთი სოლიდარული მოვალის წინააღმდეგ აღძრას.

პალატა მიუთითებს, რომ შპს “რ-ისა” და სს “თ-ის” გარდა დანარჩენ საპროცესო თანამონაწილეებს (მოპასუხეებს) საკასაციო საჩივარი არ შეუტანიათ, მაგრამ ვინადიან მოცემულ შემთხვევაში სახეზე სავალდებულო თანამონაწილეობა გვაქვს, ასეთ დროს ერთ-ერთ საპროცესო თანამონაწილის მიერ შეტანილი საკასაციო (სააპელაციო) საჩივარი საკმარისია, რათა მთლიანად შემოწმდეს გადაწყვეტილების (განჩინების) კანონიერება. სავალდებულო თანამონაწილეობის დროს გადაწყვეტილების გასაჩივრების ანალოგიური წესი იქნა განმარტებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით (¹3კ715).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ მოცემულ დავაში მოპასუხე შპს ა.კ. “ს-ია” და მას უნდა დაეკისროს შ. თ-ძისა და რ. მ-ძის სარჩოს (ზიანის) ანაზღაურება, რომლის ოდენობა სააპელაციო სასამართლოს მიერ იქნა დადგენილი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

სს “თ-ის” და შპს “რ-ის” საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 30 იანვრის განჩინება და 22 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

შ. თ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს. ა.კ. “ს-ს” შ. თ-ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ერთდროულად 6700 ლარის და 2001 წლის 1 ივლისიდან ყოველთვიურად 335 ლარის გადახდა.

რ. მ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს. ა.კ. “ს-ს” რ. მ-ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ერთდროულად 3480 ლარისა და 2001 წლის 1 ივლისიდან ყოველთვიურად 174 ლარის გადახდა.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.