გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ/955 18 მაისი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

ბ. კობერიძე, ქ. გაბელაია

სარჩელის საგანი – შეცდომით გადახდილი ბინის ქირის დაბრუნება.

შეგებებული სარჩელის საგანი: საკომპენსაციო თანხის გადახდა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999 წლის 15 ივლისს კავშირის “.. ..-ის” გამგეობის თავმჯდომარე ლ. მ-იამ სარჩელი აღძრა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე ბ. ჯ-ძის მიმართ.

სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ მხარეთა შორის 1998 წლის 11 მაისს დაიდო ბინის ქირავნობის ხელშეკრულება. მოპასუხემ, ქ. თბილისში ... ქუჩაზე, თავის საკუთრებაში არსებული ბინა, 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარად მიაქირავა მოსარჩელე ორგანიზაციას ოფისის განსათავსებლად. ხელშეკრულება დაიდო 8 თავის ვადით, ვინაიდან ამ ვადით ჰქონდა კავშირს მიღებული ამერიკის ადვოკატთა ასოციაციის გრანტი.

1999 წლის 11 იანვარს ქირავნობის ხელშეკრულების ვადა გავიდა. ვინაიდან, ამერიკული ორგანიზაცია მოსარჩელეს ჰპირდებოდა გრანტის გაგრძელებას, ქირავნობის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ კავშირმა გააგრძელა მოპასუხესთან ურთიერთობა და კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე პირადად, საკუთარი თანხიდან უხდიდა ქირას მოპასუხეს.

მოსარჩელის განმარტებით, 1999 წლის 17 მარტს წერილი გაუგზავნა მოპასუხეს და შეატყობინა, რომ ორგანიზაცია აპირებდა ბინის გათავისუფლებას.

1999 წლის 17 აპრილს კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე იმყოფებოდა მივლინებით გერმანიაში. მისი მოვალეობის შემსრულებელმა თ. გ-შვილმა ზუსტად არ იცოდა თუ რა ოდენობის ქირა უნდა გადაეხადა მოპასუხისათვის და შეცდომით გადაუხადა 1000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი _ მარტი-აპრილის ქირა, მაშინ, როდესაც ორგანიზაციას მარტის ქირა გადახდილი ჰქონდა.

1999 წლის 11 მაისს კავშირმა დაცალა მოპასუხის ბინა, დაუბრუნა იგი მესაკუთრეს და მოსთხოვა ზედმეტად მიღებული 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაბრუნება, რაზეც ბ. ჯ-ძემ უარი განაცხადა.

მოსარჩელემ სარჩელში ითხოვა მოპასუხისათვის 500 აშშ დოლარი ეკვივალენტი ლარის დაკისრება.

თავის მხრივ, ბ. ჯ-ძემ აღძრა სასამართლოში შეგებებული სარჩელი კავშირის “.. ..” მიმართ და აღნიშნა, რომ რადგან მხარეთა შორის დადებული ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების 4.2. მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების ვადამდე მოშლა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ერთი მხარის მიერ მეორისათვის 3 თვით ადრე წერილობითი შეტყობინებით, ხოლო მოსარჩელემ მოპასუხე აღნიშნულთან დაკავშირებით გააფრთხილა 2 თვით ადრე, ამიტომ კავშირს ბ. ჯ-ძისათვის მაინც უნდა გადაეხადა 3 თვის ქირა მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელემ 2 თვეში გაათავისუფლა დაქირავებული ბინა.

ბ. ჯ-ძემ შეგებებულ სარჩელში განმარტა, რომ კავშირს ბინა მიაქირავა ნორმალურ მდგომარეობაში, რაც დადასტურებულია მიღება-ჩაბარების აქტით, ხოლო ხელშეკრულების გასვლის შემდეგ ბ. ჯ-ძეს ბინა დაუბრუნდა ისეთ მდგომარეობაში, რომ საჭიროებდა სარემონტო სამუშაოების ჩატარებას. გარდა ამისა, კავშირს არ გადაუხდია კომუნალური გადასახადები 250 ლარის ოდენობით.

ბ. ჯ-ძემ შეგებებულ სარჩელში ითხოვა კავშირს დაკისრებოდა მისი ბინის ნორმალურ მდგომარეობაში მოყვანა ან შესაბამისი საკომპენსაციო თანხის გადახდა.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით კავშირის “.. ..” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხე ბ. ჯ-ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 660 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ვალუტა, რამაც შეადგინა 1320 ლარი (1999 წლის მარტში ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონზე დაფიქსირებული 32%-იანი განაკვეთის გათვალისწინებით). მოსარჩელეს უარი ეთქვა საადვოკატო მომსახურების ხარჯების ბ. ჯ-ძისათვის დაკისრების შესახებ. რაც შეეხება შეგებებულ სარჩელს, იგი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მხოლოდ ბ. ჯ-ძემ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2000 წლის 18 ოქტომბერს გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც დააკმაყოფილა ბ. ჯ-ძის სააპელაციო საჩივარი. დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება გაუქმდა მოსარჩელის – კავშირი “.. ..” სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში, რომლითაც ბ. ჯ-ძეს დაეკისრა კავშირის “. ..-ის” სასარგებლოდ 660 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. მოსარჩელეს კავშირი “.. ..” უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელად.

კასატორმა – კავშირი “.. ..” საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილება გამოტანილ იქნა სამართლის ნორმების დარღვევით, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების თანახმად, მისი გაუქმების საფუძველია.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ბ. ჯ-ძის სააპელაციო საჩივარი დააკმაყოფილა სამოქალაქო კოდექსის 561-ე მუხლის საფუძველზე, რაც არასწორია. კერძოდ, მხარეთა შორის დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების 4.3. პუნქტის თანახმად, მხარეებმა ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ გააგრძელეს ნაკისრი ვალდებულებები, რის გამოც ხელშეკრულება ჩაითვალა განუსაზღვრელი ვადით გაგრძელებულად.

კასატორის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 559-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ ქირავნობის ხელშეკრულების ვადა არ არის განსაზღვრული, ქირავნობის ურთიერთობა შეწყდება ხელშეკრულების მოშლის შესახებ განცხადების გაკეთებით. კავშირმა 1999 წლის 17 მარტს ბ. ჯ-ძეს წერილობით აცნობა ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. წერილობითი გაფრთხილებისა და ბინის მიღება-ჩაბარების დროს ბ. ჯ-ძეს არავითარი პრეტენზია არ განუცხადებია, ხოლო ქირის თანხის გადაცემის დროს კავშირი ბ. ჯ-ძესთან შეთანხმდა ბინის დაცლის კონკრეტულ თარიღზე.

კასატორი აღნიშნავს, რომ 385-ე მუხლის თანახმად, ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვნილი. ამავე კოდექსის 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად კი პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

ამდენად, კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა სამართლის ნორმების დარღვევით, რაც მისი გაუქმების საფუძველია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების თანახმად.

გარდა ამისა, კასატორი აღნიშნავს, რომ 2000 წლის 18 ოქტომბერს სააპელაციო სასამართლო სხდომაზე საქმის განხილვასა და გადაწყვეტილების გამოტანაში მონაწილეობდა მოსამართლე მ. ჭ-ა, რაც აღნიშნულია სასამართლო სხდომის ოქმში, ხოლო გადაწყვეტილებას ხელს აწერს მოსამართლე ლ. კ-ძე. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ვ” პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად თუ გადაწყვეტილებას ხელს არ აწერენ ის მოსამართლეები, რომლებიც გადაწყვეტილებაში არიან აღნიშნულნი. ამდენად, არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის ფარგლებს, როდესაც იმსჯელა ბ. ჯ-ძის შეგებებულ სარჩელზე, რადგანაც ასეთი მოთხოვნა აპელანტს არ ჰქონია. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

ამრიგად, კასატორი კავშირი “.. ..” საკასაციო საჩივარში ითხოვს სააპელაციო სასამართლოს 2000 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების გამოტანას, რომლითაც დაკმაყოფილდება მისი სარჩელი.

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოუსმინა მხარეთა განმარტებებს და თვლის, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შემოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები და ვერ გაიზიარებს კასატორის განმარტებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 561-ე მუხლი.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქირავნობის ხელშეკრულება მხარეთა შორის გაგრძელდა განუსაზღვრელი ვადით. მართალია, კავშირმა “.. ..” ბ. ჯ-ძეს ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლის შესახებ აცნობა წერილობით სამოქალაქო კოდექსის 559-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მაგრამ საკასაციო პალატა თვლის, რომ აღნიშნულ ნორმაში მითითებული ქირავნობის ურთიერთობის შეწყვეტისა და ხელშეკრულების მოშლის შესახებ განცხადების გაკეთების დროს, დაცული უნდა იყოს სამოქალაქო კოდექსის 561-ე მუხლით განსაზღვრული ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლის სამთვიანი ვადა. პალატას მიაჩნია, რომ, რადგანაც არც საქმის გარემოებები და არც მხარეთა შეთანხმება სხვა პირობას არ ითვალისწინებდა, ამდენად, მოსარჩელემ კავშირი “.. ..” არ დაიცვა აღნიშნული სამთვიანი ვადა, რითაც დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 561-ე მუხლის მოთხოვნა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა კანონი და ზუსტი სამართლებრივი შეფასება მისცა მხარეთა შორის არსებულ სადავო ურთიერთობას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის განმარტებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოიყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლი, 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და 981-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი. პალატა თვლის, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენების კანონიერი საფუძველი არ არსებობს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მიერ მითითებულ პროცესუალურ დარღვევებს, რადგანაც საქმეში არის სააპელაციო სასამართლოს 2000 წლის 18 ოქტომბრის სასამართლო სხდომის ოქმი (დედანი), ამავე დღეს გამოტანილი სასამართლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი (დედანი) და დასაბუთებული გადაწყვეტილება (დედანი). სამივე პროცესუალურ დოკუმენტზე ერთი და იგივე მოსამართლეები აწერენ ხელს. კერძოდ, კ-ა, ჭ-ა და ნ-ძე. საკასაციო პალატა ვერ მიიღებს მტკიცებულებად და ვერ იმსჯელებს კასატორის მიერ წარმოდგენილ სააპელაციო სასამართლოს 2000 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილების თბილისის საოლქო სასამართლოს კანცელარიის მიერ დაუმოწმებელ ასლზე, რომელსაც მოსამართლე ჭ-ს ნაცვლად, ხელს აწერს მოსამართლე კ-ძე.

ამდენად, პალატა თვლის, რომ არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ვ” პუნქტით განსაზღვრული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

საკასაციო პალატა, აგრეთვე, ვერ გაიზიარებს კასატორის განმარტებას, რომ სააპელაციო სასამართლო გაცდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას, როცა იმსჯელა ბ. ჯ-ძის შეგებებულ სარჩელზე.

საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ, როდესაც დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულმა სასამართლომ 2000 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით არ დააკმაყოფილა ბ. ჯ-ძის შეგებებული სარჩელი, ხოლო კავშირის “.. ..” სარჩელი დააკმაყოფილა ნაწილობრივ, ბ. ჯ-ძემ სააპელაციო საჩივარში მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების გამოტანა, ხოლო მანამდე მიუთითა, რომ დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება არასწორი იყო მისი შეგებებული სარჩელის უარყოფის ნაწილში. აგრეთვე, სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმშიც დაფიქსირებულია ბ. ჯ-ძის მოთხოვნა მისი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებისა და კავშირის “.. ..” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად იმსჯელა ბ. ჯ-ძის შეგებებულ სარჩელზე. სასამართლო შემადგენლობა არ გასცდენია სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და შესაბამისად, არ დაურღვევია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მოთხოვნა.

ამრიგად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორი გადაწყვეტილება გამოიტანა და მისი გაუქმების კანონიერი საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

კავშირის “.. ..” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

კავშირის “.. ..” სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟი 52 ლარი და 80 თეთრი.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.