№ას-1626-1616-2011 16 თებერვალი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ ნ. ბ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ი-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი _ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. ი-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ბ-ის, დ. კ-ისა და მ. კ-ის მიმართ დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ და მოითხოვა, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ 24 146 ლარის გადახდა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოთხოვნა ხანდაზმულია. მოპასუხე მ. კ-ემ სარჩელი ცნო ნაწილობრივ, ხოლო მოპასუხე დ. კ-ეს შესაგებელი არ წარუდგენია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით ლ. ი-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დ. კ-ესა და მ. კ-ეს ლ. ი-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მატერიალური ზიანის – 16 097 ლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ. ი-მა – სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, ხოლო მ. კ-ემ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილშჲ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. ი-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, მ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ გაუქმდა, ლ. ი-ის სარჩელი ნ. ბ-ის მიმართ დაკმაყოფილდა, ნ. ბ-ეს, დ. კ-ესა და მ. კ-ესთან ერთად სოლიდარულად დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება 16 097 ლარის ოდენობით ლ. ი-ის სასარგებლოდ შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ნ. ბ-ის, დ. კ-ისა და მ. კ-ის ერთობლივი დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად ლ. ი-ის კუთვნილი ქონება რეალიზებულ იქნა აუქციონზე, რის შედეგადაც მოსარჩელემ დაკარგა საკუთრების უფლება ქ. თბილისში, ჯ-ის ქუჩა №90-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ 2005 წლის 21 დეკემბერს, 2005 წლის 31 დეკემბერსა და 2006 წლის 9 თებერვალს გამოტანილი განაჩენით დადგენილ იქნა ნ. ბ-ის, დ. კ-ისა და მ. კ-ის ბრალი დანაშაულის ჩადენაში, რომელიც გათვალისწინებულია სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ბ“, „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებითა და მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით.
განაჩენის მიხედვით, 2002 წლის ზაფხულიდან მოპასუხეები მატერიალურად გაჭირვებულ პირებთან სანოტარო წესით, მოტყუებით, კანონდარღვევებით აფორმებდნენ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებებს, რის შედეგადაც ეუფლებოდნენ მათ ფულსა და საცხოვრებელ სახლებს. ნ. ბ-ე და დ. კ-ე უკანონო ხელშეკრულებებში გამოდიოდნენ როგორც იპოთეკარები ან იპოთეკარის წარმომადგენლები, მ. კ-ე კი მუშაობდა ნოტარიუსად და იყენებდა თავის სამსახურებრივ მდგომარეობას დანაშაულებრივი მიზნებისათვის.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 21 დეკემბრის, 2005 წლის 31 დეკემბრისა და 2006 წლის 9 თებერვლის განაჩენით საპროცესო შეთანხმებები დამტკიცდა ბრალდებულ ნ. ბ-ესთან, დ. კ-ესა და მ. კ-ესთან. სამივე შემთხვევაში მოპასუხეებმა აღიარეს დანაშაულის ჩადენა, რომლის ერთ-ერთ ეპიზოდს წარმოადგენს ლ. ი-ის საცხოვრებელი ბინის კანონსაწინააღმდეგო ფორმით დაუფლება.
დასახელებული გარემოებები დასტურდება ნ. ბ-ის, დ. კ-ისა და მ. კ-ის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეებზე 2005 წლის 21 დეკემბერს, 2005 წლის 31 დეკემბერსა და 2006 წლის 9 თებერვალს გამოტანილი განაჩენებით.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ ლ. ი-ს მ. კ-ის, ნ. ბ-ისა და დ. კ-ის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედების შედეგად მიადგა 16 097 ლარის ზიანი. ზიანის დასახელებული ოდენობა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგინდა იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ლ. ი-ის კუთვნილი უძრავი ქონება 2003 წლის 3 ივნისს ჩატარებულ იძულებით აუქციონზე საჯარო წესით გაიყიდა 24 146 ლარად. სასამართლომ აღნიშნულ თანხას გამოაკლო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ლ. ი-ის მიერ მიღებული თანხის ოდენობა, რაც შეადგენს 4900 აშშ დოლარს. შესაბამისად, დადგინდა ის ზიანი, რაც მიადგა მოსარჩელეს მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული მოქმედებით.
სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ. ი-ის მიერ აღძრული სარჩელი არ არის ხანდაზმული.
ნ. ბ-ის, დ. კ-ისა და მ. კ-ის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეებზე 2005 წლის 21 დეკემბერს, 2005 წლის 31 დეკემბერსა და 2006 წლის 9 თებერვალს გამოტანილი განაჩენის შესახებ ლ. ი-ისათვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც 2008 წლის 5 დეკემბერს მიმართა სასამართლოს საქმის გაცნობის მოთხოვნით.
2005 წლის 21 დეკემბრის, 2005 წლის 31 დეკემბრისა და 2006 წლის 9 თებერვლის სასამართლო სხდომებს, რომლებზეც დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება ბრალდებულებთან, ლ. ი-ი არ დასწრებია. ამდენად, განაჩენის გამოტანის დრო არ შეიძლება ჩაითვალოს დროდ, როდესაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. მოპასუხეთა მხრიდან თავისი უფლების დარღვევის შესახებ ლ. ი-ს შეეძლო, შეეტყო მხოლოდ 2005 წლის 21 დეკემბრის, 2005 წლის 31 დეკემბრისა და 2006 წლის 9 თებერვლის განაჩენის გაცნობის გზით. განაჩენების გაცნობის დროსთან დაკავშირებით მოსარჩელემ წარმოადგინა მტკიცებულება – განცხადება საქმის გაცნობის თაობაზე, რომელიც დათარიღებულია 2008 წლის 5 დეკემბრით. სააწინააღმდეგო კი საქმის მასალებით არ დასტურდება.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისად უნდა იქნეს მიჩნეული მოსარჩელის მიერ 2005 წლის 21 დეკემბერის, 2005 წლის 31 დეკემბერისა და 2006 წლის 9 თებერვლის განაჩენების გაცნობის დრო – 2008 წლის დეკემბერი. შესაბამისად, 2010 წლის 11 მარტს წარდგენილი სარჩელი ვერ ჩაითვლება ხანდაზმულად, ვინაიდან იგი შეტანილია სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით განსაზღვრულ 3-წლიან ვადაში.
პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა არ უნდა ათვლილიყო განაჩენის დაზარალებულის მიერ გაცნობის დროიდან. პალატამ განმარტა, რომ დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სპეციფიკური ხასიათიდან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი ადგენს ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლის სპეციალურ წესს, კერძოდ, ასეთი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. დასახელებული დანაწესი გამორიცხავს ხანდაზმულობის ზოგადი წესით გამოთვლისათვის გათვალისწინებულ ისეთ პირობებს, როგორიცაა მოთხოვნის წარმოშობის დროის დადგენისას მოთხოვნის მქონე პირის მიერ უფლების დარღვევის შესახებ ინფორმაციის მიღებულად ცნობა ინფორმაციის მიღების ან იმ დროის გათვალისწინებით, როცა პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი). ნაცვლად ამისა, კანონი ხანდაზმულობის ვადის დაწყებას პირდაპირ უკავშირებს ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ ინფორმაციის მიღების დროს.
ზემოაღნიშნულდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ. ი-ის მიერ აღძრული სარჩელი არ არის ხანდაზმული.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე, 992-ე და 998-ე მუხლების თანახმად სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხეთა დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად ლ. ი-ს მიადგა მატერიალური ზიანი 16 097 ლარის ოდენობით.
ზიანის დადგომაში მონაწილეობდა რამდენიმე პირი ანუ დანაშაულებრივი შედეგი მიღწეულ იქნა მათი ერთობლივი მოქმედებით. ამდენად, არსებობს ერთობლივად მოქმედ ზიანის მიმყენებელთა ბრალეული მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, კერძოდ, დანაშაულის ჩადენისათვის გამამტყუნებელი განაჩენი იქნა გამოტანილი ნ. ბ-ის, დ. კ-ისა და მ. კ-ის მიმართ. შესაბამისად, დასახელებული პირები წარმოადგენენ ზიანის ანაზღაურებაზე სოლიდარულად ვალდებულ პირებს.
საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიხედვით, მოსარჩელემ ზიანი მიიღო ქმედებით, რომელიც განხორციელდა მოპასუხეთა მიერ ერთობლივად. მოპასუხეები წარმოადგენენ არა ცალკეულ ქმედებებში ბრალდებულ პირებს, არამედ არიან თანამონაწილეები ერთი დანაშაულის ჩადენაში.
პალატა არ დაეთანხმა აპელანტ მ. კ-ის პრეტენზიას, რომ სასამართლოს უნდა განესაზღვრა თითოეული მოპასუხის წილი დამდგარ ზიანში. ასეთი პრეტენზიის დასაბუთებისას აპელანტი მიუთითებს დანაშაულის ჩადენის მიმართ თავის მატერიალურ ინტერესზე. პალატამ განმარტა, რომ დანაშაულის ჩადენისას თითოეული თანამონაწილის ბრალის განმსაზღვრელია მისი ქმედების კვალიფიკაცია, რაც დგინდება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით.
ამდენად, მოპასუხეები, თანაბრად არიან პასუხისმგებელი დამდგარი ზიანისათვის. ამასთან, ვალდებულების საგნის ხასიათიდან გამომდინარე, იგი განუყოფელია. ვალდებულების საგნის განუყოფელ ხასიათს განაპირობებს როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ერთობლივად ჩამდენი პირების სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგენის პრინციპი და არსი, ასევე ზიანის ანაზღაურების მიღებაზე უფლებამოსილი პირის უპირობო შესაძლებლობა, ზიანის მიყენებისათვის ნებისმიერ ბრალეულ პირს მოსთხოვოს ანაზღაურება. შესაბამისად, მოპასუხეები სოლიდარულად არიან ვალდებული ზიანის ანაზღაურებაზე სამოქალაქო კოდექსის 989-ე, 463-475-ე მუხლებით დადგენილი წესით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ბ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.
სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა ხანდაზმულობის მარეგულირებელი ნორმები, კერძოდ, სასამართლო ხანდაზმულობის ვადის ათვლას უკავშირებს სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი განაჩენის პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტის მოსარჩელის მიერ გაცნობის მომენტს – 2008 წლის 5 დეკემბერს, რაც არასწორია.
მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა, რომ სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი, საპროცესო შეთანხმება მიიღწევა დაზარალებულთან (სამოქალაქო მოსარჩელესთან) სავალდებულო შეტყობინების გზით, რომელსაც, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 2005-2006 წლების რედაქციის თანახმად, განაჩენის გასაჩივრების უფლებაც ეძლეოდა. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადა უნდა ათვლილიყო დაზარალებულისათვის საპროცესო შეთანხმების დადების შეტყობინების მომენტიდან.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს კვლევის საგანი ის კი არ უნდა ყოფილიყო, როდის მოითხოვა მოსარჩელემ სისხლის სამართლის საქმის გაცნობა, არამედ უნდა გამოეკვლია, ეცნობა თუ არა პროკურატურისაგან დაზარალებულს საპროცესო შეთანხმების დადების შესახებ. პალატას ასევე უნდა გამოეყენებინა და სწორად განემარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილი, რომელსაც კონკრეტული საქმისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მინიჭებოდა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით ნ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ. ბ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, ხოლო დარჩენილი 30% დარჩება სახელმწიფო ხაზინაში.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფო ბაჟის სახით 804,45 ლარის გადახდის ნაცვლად კასატორ ნ. ბ-ეს 2011 წლის 12 დეკემბერს გადახდილი აქვს 300 ლარი. 804,45 ლარის 30% შეადგენს 241,335 ლარს. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სხვაობა კასატორის მიერ გადახდილ 300 ლარსა და 241,335 ლარს შორის, რაც წარმოადგენს 58,665 ლარს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ნ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ ნ. ბ-ეს (პირადი №...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების №200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ №220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ №300773150, დანიშნულება _ „სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე“ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 58,665 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
