№ას-1711-1695-2011 13 თებერვალი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – გ. ქ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. და ტ. ქ-ები (მოპასუხე)
მესამე პირი – თ. კ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ი. და გ. ქ-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ფ. ქ-ის, გ. ქ-ის უფლებამონაცვლე ტ. ქ-ის, ასევე მესამე პირების: ა. ქ-ისა და თ. კ-ის მიმართ 1971 წლის 17 აგვისტოს გ. ი. კ. ქ-ას სახელზე გაცემული მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის ბათილად ცნობის მოთხოვნით (დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის თანახმად, იხ. ტII, ს.ფ.144) შემდეგ გარემოებათა გამო:
ქ.თბილისში, გოგებაშვილის მე-2 შესახვევის №15-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ლიტერ „ბ“ ირიცხება ი. ქ-ის სახელზე, რომელიც მის მიერაა აშენებული მეუღლე ი. ქ-ასთან რეგისტრირებულ ქრწინებაში ყოფნის დროს. უძრავი ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. ი.ქ-ა გარდაიცვალა 1996 წლის 8 აგვისტოს, რითაც მის კუთვნილ წილზე გაიხსნა სამკვიდრო. მემკვიდრეებს: მეუღლესა და ოთხ შვილს ქონებაზე პრეტენზია არ განუცხადებიათ. ფ. ქ-ა 1978 წლიდან ცხოვრობდა ბაქოში და მას სამკვიდრო არც ფაქტობრივი ფლობით და არც სანოტარო კანტორისათვის მიმართვის გზით არ მიუღია. მოსარჩელეებისათვის ცნობილი გახდა 1971 წლის 17 აგვისტოს გ. ქ-ას სახელზე მისი დედის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ლიტერ „ა-ს“ გადაფორმების შესახებ. მამკვიდრებელი ა. კ. ხ. გარდაიცვალა 1942 წელს. მოსარჩელე გ. ქ-ა წარმოადგენდა მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეს და მიიღო დედის დანაშთი ქონება, რის გამოც გ. ქ-ას არ ჰქონდა უფლება, გადაეფორმებინა ქონება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 27 ნოემბრის განჩინებით ი. ქ-ის უფლებამონაცვლედ მიჩნეულ იქნა გ. ქ-ა.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე გ. ქ-ის სარჩელი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ქ-მა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთას პალატის 2011 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით გ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებანი, მათი სამართლებრივი შეფასება და ჩათვალა, რომ არ არსებობდა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, ამასთან არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის ძირითადი დასაბუთება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება, 1971 წლის 17 აგვისტოს სანოტარო აქტი შეეფასებინა, როგორც ჩუქების ხელშეკრულება, ვინაიდან მასში პირდაპირ იყო მითითებული, რომ ადგილი ჰქონდა სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმას მესამე პირის სასარგებლოდ, რისი განხორცილების უფლებაც ხანდაზმული იყო. პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ ხელწერილზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ 1971 წლის 17 აგვისტოს ე. ქ-მა, წერილობითი ფორმით, რომელიც დამოწმებულ იქნა №1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის მიერ, გამოხატა შემდეგი შინაარსის თანხმობა: განმცხადებელი უარს ამბობს დედის – ხ. ა. კ.ს ქ-ას დანატოვარ ქონებაზე და თანახმაა აღნიშნული ქონება გადაფორმდეს თავისი შვილის – გ. ე. კ. ქ-ას სახელზე. აღნიშნულ დოკუმენტზე შესრულებული ე. ქ-ის ხელმოწერის ნამდვილობა დგინდება ლევან სამხარაულის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 25 მაისის №3851 დასკვნით, რომლის თანახმად, სავარაუდოა რომ ხელმოწერა შესრულებულია ე. ქ-ის მიერ. პალატამ მიუთითა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის (1971 წელი) მოქმედ საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ. რედაქცია) 268-ე მუხლზე, 269-ე მუხლზე, 239-ე მუხლზე, რომლითაც განსაზღვრული იყო უძრავი ქონების ჩუქების წესი, ამასთან, მიუთითა შემდეგი: მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ ხ. ა. კ. ქ-ას გარდაცვალების (1942 წლის 21 ივნისი) შემდეგ მისი შვილი - ე. ქ-ი დაეუფლა მის სამკვიდროს, რომელსაც წარმოადგენდა ერთსართულიანი სახლი - ლიტერ „ა-თი“ შემდგარი 12,5 კვ.მ ერთი ოთახი მდებარე, ქ.თბილისში, გოგებაშვილის II შესახვევის №15-ში. აღნიშნული ქონების მესაკუთრე გახდა ე. ქიარამოვი, რომელსაც, საკუთრების უფლების შინაარსიდან გამომდინარე, სრული უფლება ჰქონდა, განეკარგა თავისი უფლება სადავო ქონებაზე. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ მართებულად შეაფასა ხელწერილი, როგორც მის მიერ უკვე მიღებული და საკუთრებაში გადმოსული ქონების უსასყიდლოდ გადაცემად და არა როგორც ხ. ა. კ. ქ-ას სამკვიდროს მიღებაზე უარად. ხ. ა. კ. ქ-ა გარდაიცვალა რა 1942 წლის 21 ივნისს, ხოლო ხელწერილი დაწერილ იქნა 1971 წელს, აღნიშნულით დასტურდება, რომ ე. ქ-ს მიღებული ჰქონდა სამკვიდრო და, სამოქალაქო სამართლის (1923 წლის რედაქცია) კოდექსის 428-ე მუხლის შენიშვნა №1-ის თანახმად, უარი მემკვიდრეობაზე სათანადო სანოტარო ორგანოსათვის სამი თვის განმავლობაში დღიდან მემკვიდრეობის გახსნისა, ე. ქ-ს არ განუცხადებია. მან ხელწერილით, როგორც მესაკუთრემ და ნების გამოვლენის სუბიექტმა, გამოხატა სურვილი ნაცვალგების გარეშე გადაეცა კუთვნილი ქონება შვილისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ ჩათვალა, რომ სახეზეა სანოტარო წესის დაცვა, ქონების უსასყიდლო გადაცემა, ორივე მხარის თანხმობა და ქონების რეგისტრაცია. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება, რომ სასამართლოს მიერ საქმეზე არასწორად დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მიეცა ასევე არასწორი სამართლებრივი შეფასება სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რადგანაც, ამავე კოდექსის 1504-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამოქმედდა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან. პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა სარჩელში მითითებული სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის (1923 წლის რედ.) კოდექსი და სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964 წლის რედაქცია) და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი (1997 წლის რედაქცია).
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ქ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
საქმეში წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის თანახმად, გ. ქ-ი დადგენილ გარემოებებს სადავოდ არ მიიჩნევს, არამედ თვლის, რომ სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა ამ გარემოებებს, კერძოდ, სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის როგორც იმ დროს მოქმედი რედაქცია, ისე დღეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ სადავო ურთიერთობა იყო არა სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა მესამე პირის სასარგებლოდ, არამედ ჩუქების ხელშეკრულება. სანოტარო აქტში გარკვევითაა მითითებული, რომ ე. ქ-მა სადავო ქონება კი არ აჩუქა შვილს, არამედ უარი თქვა სამკვიდროზე შვილის – გ. ქ-ის სასარგებლოდ, რასაც შედეგად სამკვიდრო მოწმობის გაცემა მოჰყვა, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე სამკვიდრო მოწმობა არ გაიცემა. სანოტარო აქტში მითითებულია, რომ ადგილი ჰქონდა მესამე პირის სასარგებლოდ სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმას, ჩუქების ხელშეკრულება გარიგების ნაირსახეობაა, ხოლო სასამართლოს ლოგიკის გაზიარების შემთხვევაში, ბათილი გარიგების სხვა გარიგებად მიჩნევით სამართლებრივად აზრს კარგავს ბათილი გარიგების მარეგულირებელი ნორმების არსებობის შესაძლებლობა. სასამართლოს სადავო ურთიერთობა სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმად უნდა შეეფასებინა, და რადგანაც უარი სამკვიდროს მიღებიდან 30 წლის შემდეგ იყო გაცხადებული, სასამართლოს ეს ბათილ გარიგებად უნდა ეცნო. სამკვიდრო მოწმობაში მითითებულია, რომ ი. ქ-ი ხ. ა. კ. ქ-ას დანაშთი სამკვიდროს მემკვიდრეა, რაც სამართლებრივად არალოგიკურია, აღნიშნულს ადასტურებს ი. ქ-ის ნება, რომლითაც მან უარი თქვა სამკვიდროს მიღებაზე. ი. ქ-ს არ გამოუხატავს ჩუქების ნება, რაც ამავე სახით იქნა აღქმული ნოტარიუსის მიერ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 იანვრის განჩინებით გ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ. ქ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ გ. ქ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის მის მიერ 2011 წლის 23 დეკემბრის №2 საგადახდო დავალებით ბიუჯეტის შემოსულობების ერთიან ანგარიშზე გადახდილი 400 ლარისა და 2012 წლის 16 იანვარს მის მიერვე საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის ანგარიშზე №20 საგადახდო დავალებით გადახდილი 850,50 ლარის, სულ 1250,50 ლარის 70% – 875,35 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
გ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ გ. ქ-ს (პირადი №...) დაუბრუნდეს საერთო სასამართლოების სადეპოზიტო ანგარიშიდან (საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიში, სს „ბანკი რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) მის მიერ 2011 წლის 23 დეკემბრის №2 საგადახდო დავალებით ბიუჯეტის შემოსულობების ერთიან ანგარიშზე გადახდილი 400 ლარისა და 2012 წლის 16 იანვარს მის მიერვე საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის ანგარიშზე №20 საგადახდო დავალებით გადახდილი 850,50 ლარის, სულ 1250,50 ლარის 70% – 875,35 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.