№ას-1748-1729-2011 13 თებერვალი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, მაია სუხანიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები – ზ. ნ-ე, ე. ნ-ე, ა. ტ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ჭ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ნვთის მესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ზ. ჭ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. ნ-ის, ე. ნ-ისა და ა. ტ-ის მიმართ ქ.თელავში, ... ქუჩის პირველი ჩიხის №11-ში მდებარე საცხოვრებელ სახელზე 2004 წლის 21 მაისს მ. ხ-სა და ზ. ნ-ეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანამდევი შედეგებით ბათილად ცნობის, ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების ½ ნაწილზე ზ. ნ-ესა და ე. ნ-ეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების თანამდევი შედეგებით ბათილად ცნობის, ქ.თელავში, ... ქუჩის პირველი ჩიხის №11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ ზ. ჭ-ის ცნობისა და მოპასუხეთა და მათთან ერთად მყოფ პირთა უკანონო მფლობელობიდან სადავო საცხოვრებელი სახლის გამოთხოვის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
ზ. ჭ-ე ძმებთან: ს. და მ. ჭ-ეებთან ერთად წლების განმავლობაში ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას. ააშენეს ქ.თელავში, ქ-ის ქ№3-ში მდებარე სავაჭრო ცენტრი – მაღაზია „ლ-ო“, რომელსაც ესაზღვრებოდა მიწის ნაკვეთი პატარა სახლით, სადაც ცხოვრობდა მოპასუხეების – მამა-შვილ ა. ტ-ის და ზ. ნ-ეს ოჯახი. მაშინ, როცა ფაქტობრივად უკვე სრულდებოდა მაღაზიის მშენებლობა, მოსარჩელესა და მის ძმებს სურდათ მიწის ნაკვეთის გაფართოება, რითიც ისარგებლეს ა. ტ-მა და ზ. ნ-ემ და მ. და ს. ჭ-ეები დაარწმუნეს, რომ მათ ეკუთვნოდათ ქ.თელავში, პ-ის ჩიხის №4-ში მდებარე უძრავი ნივთი, სანაცვლოდ შეაძენინეს ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე სახლი, რის გამოც, მოტყუებით, ვალის სანაცვლოდ მოსარჩელეს შეაძენინეს სახლი, რომელიც აღირიცხა მოპასუხეების საკუთრებად. ვინაიდან მოსარჩელე ა. ტ-სა და ზ. ნ-ეს წლების განმავლობაში ხედავდა იმ ეზოსა და სახლში, რომელიც თავისი ძმებისათვის სურდა, მათ კეთილსინდისიერებაში ეჭვი არ შეუტანია, ამიტომ ზედმეტი ხარჯებისათვის თავის არიდების მიზნით, 2004 წლის 21 მაისს მ. ხ-სა და ზ. ნ-ეს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება სადავო სახლზე. მოპასუეები ნივთის გადაცემის ვალდებულებას არ ასრულებენ. 2008 წლის ზაფხულში ზ.ჭ-ემ შეიტყო, რომ პ-ის ჩიხის №4-ში მდებარე უძრავი ნივთი ეკუთვნოდა არა ა. ტ-ს, არამედ მის ძმას – საბერძნეთის მოქალაქე ვ. ა-ს. 2008 წლის 6 ივნისს, საქართველოში ყოფნისას, ვ. ა-მა გასცა ქონების განკარგვის მინდობილობა ა. ტ-ის სახელზე და მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ა. ტ-ი და ზ. ნ-ე ვალოდია ა-ს მისცემდნენ კუთვნილი სახლის კომპენსაციას ან სახლს, ხოლო ამ მინდობილობის საფუძველზე ვ. ა-ის კუთვნილი უძრავი ნივთი (მდებარე ... ჩიხი №4-ში) აღირიცხებოდა მისი ან მისი ძმების სახელზე, მაგრამ ა. ტ-ს და ზ. ნ-ეს არ სურდათ რა ვ. ა-ისათვის ფულის გადახდა, 2008 წლის 9 ივნისს ამ უკანასკნელმა გააუქმა ძმის სახელზე გაცემული მინდობილობა, შესაბამისად, მას აღარ გადაუფორმებია უძრავი ნივთი, რითიც მოპასუხეები უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ.
მოპასუხეებმა ზ. ნ-ემ, ე. ნ-ემ და მათმა წარმომადგენელმა რ. ჭ-მა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითეს შემდეგ გარემოებეზე:
სარჩელი უსაფუძვლოა, მოთხოვნის დასაბუთება არ შეესაბამება მოქმედ კანონმდებლობას, ვინაიდან გ.ლ-ის მიმართ განაჩენი სსსკ-ის 6791 მუხლის თანახმად, საქმის არსებითი განხილვის გარეშე, საპროცესო შეთანხებაზე დამყარებული განაჩენია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის თანახმად, ვერ იქნება მიჩნეული პრეიუდიციული ძალის მქონედ. მოსარჩელის მიერ მითითებული მტკიცებულებები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, არ ადასტურებს სარჩელის საფუძვლიანობას, რადგანაც, სამოქალაქო კოდექსის 623-624-ე მუხლების თანახმად, მოთხოვნის წარდგენა მხოლოდ ხელშეკრულების საფუძველზეა კანონიერი. ამავე კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ვალდებულების არსებობა, რაც ხელშეკრულების გარეშე შეუძლებელია. საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის საფუძველი არ არსებობს, რადგანაც საკუთრებაზე უფლება წარმოიშვება კანონითა და გარიგებით. გამოსახლების უფლება, სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის საფუძველზე, აქვს მხოლოდ მესაკუთრეს. ზ.ჭ-ე არ არის მესაკუთრე, რის გამოც მას არც მოპასუხეთა მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის უფლება გააჩნია. ზ.ჭ-ე არ შეიძლება იყოს ვითომ-კრედიტორი სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის თანახმად.
მოპასუხე ა. ტ-მა ასევე არ ცნო სარჩელი და დამატებით მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ ზ. ჭ-ესთან ა.ტ-ს მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით რაიმე მოლაპარაკება არ უწარმოებია, მოპასუხეს მისმა ძმამ ნება დართო, განეკარგა მიწის ნაკვეთი, რომელიც მან საჩუქრად გადასცა ზ. ჭ-ეს, ისე, რომ ხელშეკრულება არ გაუფორმებია.
თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით ზ. ჭ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის ზ. ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს შემდეგი დასაბუთებით:
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2004 წლის 21 მაისს მოპასუხე ზ. ნ-ესა და მ. ხ-ს შორის დაიდო ქ.თელავში, ... პირველი ჩიხის №11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მ. ხ-მა ზ. ნ-ეს საკუთრებაში გადასცა ქ.თელავში, ... პირველი ჩიხის №11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი. 2008 წლის 26 ივნისს ზ. ნ-ემ ქ.თელავში, ... პირველი ჩიხის №11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ½ აჩუქა მეუღლე ე. ნ-ეს და სადავო სახლზე რეგისტრირებულია ე. ნ-ისა და ზ. ნ-ის თანასაკუთრების უფლება. ზ. ჭ-ე მოითხოვდა 2004 წლის 21 მაისს მ. ხ-სა და ზ. ნ-ეს შორის დადებული ნასყიდობის, 2008 წლის 26 ივნისს ზ. ნ-ესა და ე. ნ-ეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას, ქ.თელავში, ... პირველი ჩიხის №11-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე მესაკუთრედ ცნობასა და უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას. თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 27 აპრილის საოქმო განჩინებით მ. ხ-ი მოცემულ დავაში ჩაბმულ იქნა მესამე პირად დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე. ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის დავის საგანს წარმოადგენდა 2004 წლის 21 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საკითხი, მოთხოვნის ამ ნაწილში მოპასუხედ მითითებულია მყიდველი ზ. ნ-ე, ხოლო ამავე ხელშეკრულების მხარე მ. ხ-ი წარმოადგენს მესამე პირს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე.
პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, 354-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია ეს ნორმა, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს, რადგანაც საქმის განხილვაში მოპასუხის სახით მონაწილეობა არ მიუღია სადავო ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს – მ. ხ-ს, იმ მიზეზით, რომ ეს უკანასკნელი საქმეში ჩაბმულ იქნა მესამე პირად დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე. პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლების შესაბამისად, განმარტა, რომ დისპოზიციურობა მოიაზრებს მხარეთა თავისუფლებას, განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები, ხოლო შეჯიბრებითობა კი, გულისხმობს მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას თავისი უფლებების დაცვასა და ვალდებულების განხორციელებაში. კონკრეტულ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ იმსჯელა სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საკითხზე, ისე რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს, როგორც მოპასუხეს მონაწილეობა დავაში არ მიუღია, რაც მიჩნეულ იქნა არასათანადო მოპასუხის მიმართ გადაწყვეტილების გამოტანად. სააპელაციო წარმოების ეტაპზე სათანადო მხარის ჩაბმა პალატამ მიზანშეუწონლად ჩათვალა, რადგანაც სათანადო მხარე ფაქტიურად დაკარგავს კიდევ ერთ ინსტანციაში საქმის განხილვის შესაძლებლობას კერძოდ, მას გადაწყვეტილების გასაჩივრება მოუწევს პირდაპირ საკასაციო სასამართლოში – საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, რომელიც ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენ სასამართლოს არ წარმოადგენს. სასამართლომ დასაბუთებულად ჩათვალა აპელანტის პრეტენზია გასაჩივრებული საოქმო განჩინების უსწორობასთან დაკავშირებით, კერძოდ: თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 5 მაისის საოქმო განჩინებით მოსარჩელე ზ. ჭ-ის წარმომადგენლის შუმადგომლობა, შსს თელავის რაიონული სამმართველოს გამომძიებელ გ.კ-ის წარმოებაში არსებული სისხლის სამართლის საქმიდან ა. ტ-ისა და ზ. ნ-ის მიერ 2008 წლის 20 ივლისს მიცემული ჩვენებებისა და ზ. ნ-ის მიერ 2008 წლის 1 აგვისტოს მიცემული ჩვენების ასლების გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. ვალოდია ა-ის განცხადების საფუძველზე 2008 წლის 11 ივლისს შს თელავის რაიონულ სამმართველოში დაიწყო წინასწარი გამოძიება, ქ.თელავში, პ-ის №4 ჩიხში მდებარე მისი კუთვნილი ბინის, თაღლიურად გასხვისების ფაქტზე. სასამართლომ მიუთითა სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებზე და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 103-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, განმარტა შემდეგი: საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თელავის რაიონული სამმართველოს დეტექტივის თანაშემწე-გამომძიებლის გ.კ-ის 2010 წლის 12 მარტის მომართვა, საიდანაც ირკვევა, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა №... სისხლის სამართლის საქმეში არსებული მასალების ქსეროასლების მიღებაზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ დადასტურებულად ჩათვალა მტკიცებულებების მოსარჩელის მიერ წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი, რის გამოც საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემდგომ, სარჩელში მითითებული გარემოებების დადასტურების მიზნით მოსარჩელის მიერ მითითებული მტკიცებულებების გამოთხოვა მათ ერთობლიობაში განხილვა მიჩნეულ იქნა მიზანშეწონილად.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. ნ-ემ, ე. ნ-ემ და ა. ტ-მა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 5 მაისის საოქმო განჩინების ძალაში დატოვება შემდეგი საფუძვლებით:
გასაჩივრებული განჩინება არასწორია, რადგან პალატამ არასათანადო მოსარჩელე ზ. ჭ-ის უსაფუძვლო მოთხოვნა ლეგიტიმური გახადა, ასევე დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხვონის გარეშე მესამე პირის უფლებები მხარის უფლებებთან გაათანაბრა და მისი საქმეში მონაწილეობის მიუღებლობის გამო, გააუქმა გადაწყვეტილება. საქმეში არსებულ სათანადო მტკიცებულებებთან მიმართებაში სასამართლომ უპირატესობა გამოძიების მასალებს მიანიჭა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო წესით მიღებული გადაწყვეტილება ამ მოტივით არასწორად გააუქმა, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 79-ე მუხლების შესაბამისად, სასარჩელო წარმოების დროს ყოველთვის არსებობს ორი ურთიერთდაპირისპირებული მხარე – მოსარჩელე და მოპასუხე, რომელთა სახელით მიმდინარეობს საქმე, სწორედ მათ შორის არსებული დავა უნდა განიხილოს და გადაწყვიტოს სასამართლომ, ხოლო მესამე პირი შემოდის მხარეთა მიერ უკვე დაწყებულ პროცესში საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად, რაც მისი უფლებაა და არა ვალდებულება, შესაბამისად, მესამე პირის, თუნდაც უფლების დარღვევა, არ უნდა გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფძველი, მაშინ, როცა საქმე დაწყებულია სხვისი სარჩელით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში აქვს ადგილი. კანონმდებელი მესამე პირს აძლევს უფლებას, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველზე დაიცვას დარღვეული და სადავოდ ქცეული უფლება, შესაბამისად, მესამე პირის – მ. ხ-ის საპროცესო უფლებების დარღვევაზე საუბარი და ამის გამო გადაწყვეტილების გაუქმება არასწორია. გაურკვეველია, რატომ გამოიყენა სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლები არასათანადო მოსარჩელე ზ. ჭ-ის სააპელაციო საჩივართან, ასევე, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე საქმეში ჩართულ მესამე პირ მ. ხ-თან მიმართებაში, მაშინ, როცა აღნიშნულ ნორმებში იგულისხმება მხარეები და არა მესამე პირები. არასწორია სასამართლოს ვარაუდი, რომლის თანახმადაც უსაფუძვლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, არასათანადო მოპასუხის მიმართ გამოტანილ გადაწყვეტილებად ჩაითვლება, უსაფუძვლო სარჩელის დროს, ბუნებრივია, მოპასუხე ყოველთვის იქნება არასათანადო და ეს არ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი. აღნიშნული მსჯელობიდან ნათლად ჩანს, რომ პალატა მ. ხ-ს აპელანტ ზ. ჭ-ის სარჩელთან და სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მხარედ და სათანადო მოპასუხედ. აღნიშნული გაუმართლებელია ორი მიზეზის გამო: მ. ხ-ი ვერ იქნება ზ. ჭ-ის მოპასუხე, რადგან არ არსებობს მტკიცება, რომელიც დააადასტურებს იურიდიულ ფაქტს და მისგან წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას მოსარჩელესა და მესამე პირს შორის. ნასყიდობის ხელშეკრულება ადასტურებს იმ იურიდიულ ფაქტს, რომლის სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენიც არიან მ.ხ-ი და ზ.ნ-ე. შესაბამისად, მ.ხ-ი ვერ დაარღვევდა მოსარჩელის უფლებებს და ვერც მისი მოპასუხე გახდება. აღნიშნული გარემოება ზ.ჭ-ემაც იცის, რადგანაც იგი, სარჩელში მ. ხ-ს არა თუ მოპასუხედ, არამედ, მესამე პირადაც კი არ უთითებს. მ.ხ-ი კასატორების შუამდგომლობის საფუძველზე, 2010 წლის 5 მაისის საოქმო წესით მიღებული გადაწყვეტილებით იქნა ჩაბმული დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად, რაც კასატორების კეთილსინდისიერებაზე მეტყველებს. ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ზ.ჭ-ის შუამდგომლობა, ნ. ხ-ის ვაჟის, გ. ნ-ის მოწმის სახით მოწვევის შესახებ, შესაბამისად, დავა იმაზე, რომ მ. ხ-მა არაფერი იცოდა მოცემული დავის შესახებ, არარეალურია. მოსარჩელე და მისი წარმომადგენელი პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროს ადასტურებდნენ, რომ მ. ხ-თან სატელეფონო კავშირი ჰქონდათ და იღებდნენ ვალდებულებას მის წარმოსადგენად, რაც შესრულდა კიდეც, მ.ხ-ი გამოცხადდა სააპელაციო სასამართლოს ბოლო სხდომაზე, თუმცა აღსანიშნავია, რომ მან არ გააკეთა მოსარჩელისათვის მისაღები განმარტება, არამედ აღნიშნა, რომ სახლი 6000 ლარად გაყიდა, საიდანაც 5000 ლარი მისცა ჭ-ეს, ხოლო 1000 ლარი თვითონ დაიტოვა. პალატა აღარ დაინტერესებულა იმით, ჰქონდა თუ არა ნ.ხ-ს თავის საპროცესო უფლებების გამოუყენებლობის საპატიო მიზეზი და აპირებდა თუ არა რაიმე პრეტენზიის წამოყენებას ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით კასატორების მიმართ, რათა არ მიეღო მათთვის არასასურველი პასუხი. რაც შეეხება, მოსარჩელის მტკიცებას, რომ ა. ტ-ის მხრიდან ადგილი ჰქონდა თაღლითობას, რის საფუძვლადაც იგი უთითებს ამ უკანასკნელის მიმართ თაღლითობის მუხლით დაწყებულ გამოძიებას, ვალოდია ა-ის განცხადებით, უსამართლოა, რადგანაც ვ.ა-ის განცხადებით გამოძიების დაწყება არ ამტკიცებს ა. ტ-ის მიერ თაღლითობის ჩადენის ფაქტს. თაღლითობა უფლებაში შეცდომის დაშვების გამო დაუშვებელია. ა. ტ-ი, ისევე, როგორც მისი ძმა, პირველი რიგის მემკვიდრეა, ანდერძის არსებობა ვ.ა-ის სასარგებლოდ, არ ამტკიცებს იმას, რომ მხოლოდ ის არის სამკვიდროს მფლობელი. ანდერძი, ტექნიკური საშუალებით, საბეჭდ მანაქანაზეა შესრულებული, რისი ფიზიკური შესაძლებლობაც მამკვიდრებელს არ ჰქონდა ხანდაზმულობის, მძიმე ავადმყოფობის, გადაადგილების შეზღუდვის და საბეჭდ მანქანაზე ბეჭდვის არცოდნის გამო. იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი კრძალავდა ანდერძის საბეჭდ მანქანაზე შესრულებას, ამიტომ, ობიექტური გამოძიების შემთხვევაში, დასადგენია ვისი პასუხისმგებლობის საკითხი დადგებოდა თაღლითობისათვის. მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ა.ტ-ს სულ მცირე სავალდებულო წილი ეკუთვნის და მას უკუქცევითი ძალა აქვს, ამიტომ მის ქმედებაში თაღლითობის ნიშნებზე საუბარი გაუმართლებელია. არ არსებობს ა.ტ-ის მხრიდან უძრავი ქონების გასხვისების ან რაიმე ვალდებულების შესახებ დოკუმენტი, რაც, კანონის თანახმად, აუცილებელია. მოწმეთა ჩვენებებით, თუნდაც ა.ტ-ისა და ზ.ნ-ის მიერ გამოძიებაში მიცემულ ჩვენებებში აღიარებას ჰქონოდა ადგილი, უშუალობისა და ზეპირობის პრინციპიდან გამომდინარე, არავითარი იურიდიული მნიშვნელობა არ ექნებოდა და მათი დაკავშირება სამოქალაქო საქმესთან სამართლებრივად გაუმართლებელია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლით განსაზღვრულია აღიარების წესები, მაგრამ ამავე კოდექსის 133-ე მუხლის დანაწესით, მხარეს შეუძლია გააქარწყლოს თავისი აღიარება, ამიტომ გამოძიებისას გაკეთებულ აღიარებას არავითარი მნიშვნელობა არ შეიძლება ჰქონდეს. სასამართლო სხდომაზე კასატორებმა თანმიმდევრულად განმარტეს, რომ მოსარჩელესთან არავითარი ვალდებულება არ გააჩნიათ, შესაბამისად, სადავო აღარ უნდა იყოს, რომ გამოძიების მასალების გამოთხოვას არავითარი აზრი არ აქვს, მას არ შეიძლება ჰქონდეს იურიდიული შედეგი, რადგან იგი, საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად, პრეიუდიციულ მტკიცებულებად არ მიიჩნევა. გასაჩივრებულ განჩინებაში კანონშეუსაბამოდაა აღნიშნული ზ. ჭ-ის მიერ მითითებული უსაფუძვლო გარემოებები, რადგან ის რაიმეს არ ემყარება, შესაბამისად, არასწორად აქვს გამოყენებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და 103-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. პალატას არავითარი საფუძველი არ ჰქონდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილების და ამავე სასამართლოს 2010 წლის 5 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებისათვის, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის შესაბამისად, ზ. ჭ-ეს თავდაპირველად უნდა ჰქონოდა სამართლის ნორმით განსაზღვრული უფლება და შემდეგ შეიძლებოდა მის დარღვეულ თუ სადავოდ ქცეულ ამ უფლებაზე საუბარი, შესაბამისად, მისი ინტერესი ჯერ კანონით უნდა ყოფილიყო განსაზღვრული და შემდეგ შეიძლებოდა მის დაცვაზე საუბარი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ზ.ჭ-ის მოთხოვნის საფუძველი არ არსებობს, რადგან სამოქალქო კოდექსის 316-ე მუხლის დანაწესით, მხოლოდ ვალდებულების ძალით არის კრედიტორი უფლებამოსილი, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ასეთი ვალდებულება მოსარჩელესა და კასატორებს შორის არ არსებობს. მხარეთა შორის, სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლით გათვალისწინებული, ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი არ არის სახეზე. შესაბამისად, მოსარჩელე ვერ იქნება სამართლის სუბიექტი და მას ვერ ექნება სამართლის ნორმით გათვალისწინებული უფლებები, ვინაიდან ის არ არის სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, არც ბინის ნასყიდობისა და არც ჩუქების ნაწილში. პალატამ არ იხელმძღვანელა დავის გადამწყვეტი ძირითადი მტკიცებულებებით: ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებებით, რომლებშიც ნათლად ჩანს მონაწილე მხარეები. იქ ზ. ჭ-ეზე მინიშნებაც კი არ არის. სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენენ გამყიდველი და მყიდველი, ხოლო, ამავე კოდექსის 524-ე მუხლის შესაბამისად, ჩუქების ხელშეკრულების მხარეები არიან მჩუქებელი და დასაჩუქრებული, ამ ნორმებში მესამე პირებზე საუბარიც კი არ არის. სანოტარო წესით დამოწმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გასაგებად არის მითითებული, რომ ნასყიდობის საგანს ხარვეზი არ გააჩნია და მესამე პირს მასზე პრეტენზიის გამოხატვის უფლება არ აქვს. დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე მესამე პირის საქმეში ჩაბმის სამართლებრივი საფუძველია ზეგავლენა, რომელიც შეიძლება იქონიოს საქმეზე გამოტანილმა გადაწყვეტილებამ მესამე პირის უფლებებსა და მოვალეობებზე, გამომდინარე იქიდან, რომ ასეთი ალბათობა არსებობდა, კასატორების შუამდგომლობით, მ.ხ-ი საქმეში ჩართულ იქნა მესამე პირად. თელავის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას არ შეიძლება გავლენა მოეხდინა მ. ხ-ის უფლებებსა და მოვალეობებზე, რადგან ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გამოხატული მისი ნება უცვლელი დარჩა და მისი საპროცესო უფლებების დარღვევაზე საუბარი და ამ არგუმენტის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად გამოყენება არასწორია, არ არსებობის ამის იურიდიული ინტერესი. სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში და განიხილავს საჩივარს გადაწყვეტილებაზე და არა სარჩელს. მესამე პირმა თუ ვერ შეძლო პროცესში მონაწილეობის მიღება ან მოთხოვნის დაყენება, ეს არაფერს ცვლის, მას სრული შესაძლებლობა აქვს, აღძრას სარჩელი საერთო წესით. ასეთი სარჩელით სააპელაციო სასამართლოში მიმართვა დაუშვებელია. პალატამ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 354-ე მუხლი, რადგან ის სპეციალური ნორმაა და არეგულირებს საოჯახო საქმეთა განხილვის თავისებურებებს და არა საერთო წესით სასარჩელო წარმოებას. ამავე კოდექსის 377-ე მუხლის დანაწესი ზუსტად ადგენს გადაწყვეტილების შემოწმების ფარგლებს, ამავე კოდექსის 384-ე მუხლი კი ადგენს გადაწყვეტილების შეცვლის ფარგლებს. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია ზემოაღნიშნული ნორმები, რადგანაც ზ. ჭ-ის სარჩელში, ისევე, როგორც სააპელაციო საჩივარში, მესამე პირ მ. ხ-ის საპროცესო უფლებების დარღვევის შესახებ არაფერია მითითებული, სააპელაციო პალატას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, ამ საკითხის განხილვის და გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მისი მითითების უფლება არ ჰქონდა, სასამართლომ დააკმაყოფილა მოთხოვნა, რაც მოსარჩელეს არ დაუყენებია. სააპელაციო სასამართლომ არასათანადო მოსარჩელის სარჩელი დააკმაყოფილა არასათანადო მოპასუხის მიმართ, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილი, სადაც მითითებულია, რომ სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, ასევე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ. პალატას უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლები, მაგრამ არ გამოიყენა, ასევე, უგულებელყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები, სასამართლომ არ იხელმძღვანელა საქმეში არსებული ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებებით, არ გამოიყენა ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილები, უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 477-ე, 248-ე და 524-ე მუხლის მოთხოვნები, ამასთან, პალატამ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 354-ე მუხლი, რომელსაც არავითარი კავშირი არ აქვს დავის საგანთან, ის სპეციალური ნორმაა და არეგულირებს საოჯახო საქმეთა განხილვის თავისებურებებს. პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, ამ მუხლის შინაარსი არ შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. ზემოაღნიშნული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართლის ნორმის დარღვევაა. პალატამ, ზ. ჭ-ის საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებით, არასათანადო მოსარჩელის მოთხოვნა სათანადო მოსარჩელის მოთხოვნასთან გაათანაბრა და ასევე, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე საქმეში ჩართული მესამე პირის – მ. ხ-ის საპროცესო უფლებები მხარეების უფლებებთან გაათანაბრა, რაც არასწორია, მას მთლიანად გამორიცხავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის დანაწესი. ნოტარიულად დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეები არიან ზ. ნ-ე და მ. ხ-ი, ასევე მასში აღნიშნულია, რომ ნასყიდობის საგანი არის უხარვეზო და მესამე პირს მასზე პრეტენზიის გამოხატვის უფლება არ გააჩნია, შესაბამისად, ზ.ჭ-ეს ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე რაიმე უფლება არ გააჩნია. პალატა უსაფუძვლოდ მიუთითებს, რომ საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე დაშვებულ მ. ხ-ს დაერღვა საპროცესო უფლებები, ეს მოსაზრება არასწორია, რასაც გამორიცხავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 91-ე მუხლის დანაწესი, სასამართლო ვალდებული იყო, ეხელმძღვანელა აღნიშნული ნორმით. უსაფუძვლოდ გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 5 მაისის საოქმო განჩინება, რადგან გამოძიების მასალები არ შეიძლება გახდეს მტკიცებულება სამოქალაქო საქმეზე. სისხლის სამართლის საქმეზე ჭეშმარიტება დგინდება და მოწმეთა ჩვენებები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ, მაგრამ ისინი სამოქალაქო საქმეში იმავე მნიშვნელობით ვერ გამოირჩევიან, რადგან, სამოქალაქო საქმის წარმოება გულისხმობს იურიდიული ფაქტების დადგენას, რომელიც დასტურდება კანონით დადგენილი წესით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და სამოქალაქო კოდექსის 183-ე და 624-ე მუხლების შესაბამისად, ზ. ჭ-ის მხრიდან იმის მცდელობა, რომ გამოძიების მასალებით ამტკიცოს სესხისა და უძრავი ქონების გასხვისება, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია. თელავის რაიონულმა სასამართლომ კანონიერად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლი, რაც მთლიანად უგულებელყო სააპელაციო სასამართლომ. პალატამ ისეთი უფლება მისცა მ. ხ-ს, რომლის განხორციელების ხანდაზმულობის ვადაც გასულია. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუნდაც მ.ხ-ს ჰქონოდა სურვილი, მის სასარგებლოდ განეცხადებინა პრეტენზია, ის უკვე ხანდაზმულია და ამას იურიდიული შედეგი არ მოჰყვებოდა. ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2004 წლის 21 მაისს, ბინის მესაკუთრე მ. ხ-სა და ზ. ნ-ეს შორის. ამ თვალსაზრისით სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 იანვრის განჩინებით ზ. ნ-ის, ე. ნ-ისა და ა. ტ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ზ. ნ-ის, ე. ნ-ისა და ა. ტ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ზ. ნ-ის, ე. ნ-ისა და ა. ტ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს: ზ. ნ-ეს, ე. ნ-ესა და ა. ტ-ს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ა. ტ-ის მიერ 2011 წლის 2 დეკემბრის №3 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარისა და მის მიერვე 2011 წლის 30 დეკემბერს №2 საგადახდო დავალებით გადახდილი 575 ლარის, სულ 875 ლარის 70% – 612,5 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ზ. ნ-ის, ე. ნ-ისა და ა. ტ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორებს: ზ. ნ-ეს (პ/№...), ე. ნ-ესა (...) და ა. ტ-ის (პ/№...) დაუბრუნდეთ შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების №200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ №220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ №300773150, დანიშნულება _ „სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე“ ა. ტ-ის მიერ 2011 წლის 2 დეკემბრის №3 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარისა და მის მიერვე 2011 წლის 30 დეკემბერს №2 საგადახდო დავალებით გადახდილი 575 ლარის, სულ 875 ლარის 70% – 612,5 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.