ას-1767-1747-2011 9 თებერვალი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი. ბ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. მ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – თანხის დაბრუნება, უძრავ ქონებაზე გაწეული სარემონტო ხარჯების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. მ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ბ-ას წინააღმდეგ და მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 3000 ლარის, პროცენტის სახით 2500 ლარის დაკისრება და უძრავ ქონებაზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ანაზღაურება 8025 ლარის ოდენობით შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელის განმარტებით, 2008 წლის 8 მაისს მასსა და მოპასუხეს შორის შედგა ხელწერილი, რომლის მიხედვით, ი. ბ-ასაგან იყიდა მ-აში, მ-ის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიაზე არებული 180 კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთი შენობა-ნაგებობით. 3000 ლარი მოპასუხეს გადასცა ხელწერილის შედგენისთანავე, ხოლო დარჩენილი 6000 ლარი უნდა გადაეხადა 2009 წლის სექტემბრამდე. თანხის გადაცემის შემდეგ დაეუფლა ნივთს და უვლიდა როგორც საკუთარს. შენობას დაუმატა ხის ნაგებობა ორ სართულად, მიწის ნაკვეთს შემოავლო ღობე, მიიყვანა მიწის ნაკვეთთან და სახლთან მისასვლელი გზა, გაასწორა ეზო, შენობაში ჩასვა სარკმლები. ამ სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 8025 ლარი. შემდგომში მოპასუხემ უარი განაცხადა საკუთრების გადაცემაზე. აღმოჩნდა, რომ იგი იმ დროისათვის ფართის მესაკუთრე არ იყო და არ ჰქონდა იურიდიული უფლება გაეყიდა მიწის ნაკვეთი. მოპასუხის მოთხოვნით, პოლიციამ გამოასახლა ხსენებული ფართიდან. მოსთხოვეს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, რაც შეასრულა და შენობაზე განხორციელებული მიშენება მოშალა. ამდენად, მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ხელწერილის საფუძველზე გადაცემულ 3000 ლარს უნდა დაერიცხოს 2008 წლის 8 მაისიდან ყოველთვიურად 3 პროცენტი 27 თვის მანძილზე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელესთან დადო წინასახელშეკრულებო შეთანხმება ნასყიდობის თანხის გადახდის გადავადების შესახებ. მოსარჩელემ სარემონტო სამუშაოები აწარმოა ნასყიდობის თანხის სრულ გადახდამდე მასთან შეუთანხმებლად, რაზეც არაერთხელ მიმართა პრეტენზიით. მოსარჩელემ თავად განაცხადა უარი დარჩენილი თანხის გადახდაზე, რითაც მან შეწყვიტა მათ შორის არსებული შეთანხმება, რის გამოც არა აქვს გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნის უფლება.

მ-ის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნ. მ-ის სარჩელი უძრავ ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებისა და სარგებლის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, ი. ბ-ას ნ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 3000 ლარის გადახდა.

რაიონული სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

ნ. მ-ემ სააპელაიო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ი. ბ-ამ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ი. ბ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ნ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ-ის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება შეიცვალა უსაფუძვლოდ გადაცემული თანხისათვის სარგებლის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში ნ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ი. ბ-ას ნ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2008 წლის 8 მაისიდან ყოველწლიურად 3000 ლარის 10%-ის გადახდა, მოსარჩელისათვის 3000 ლარის ოდენობით ფულადი ვალდებულების შესრულებამდე, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 8 მაისს ნ. მ-ესა და ი. ბ-ას შორის გაფორმდა ხელწერილი, რომელშიც მითითებულია, რომ ნ. მ-ემ ი. ბ-ასაგან იყიდა 180 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შენობა-ნაგებობასთან ერთად 9000 ლარად. ხელწერილის თანახმად მისი შედგენისთანავე ნ. მ-ემ ი. ბ-ას გადაუხადა 3000 ლარი, ხოლო დარჩენილი 6000 ლარის გადახდის ვალდებულება ნ. მ-ემ იკისრა 2009 წლის სექტემბრის ბოლომდე. ხელწერილში ი. ბ-ამ დაადასტურა ნ. მ-ისაგან 3000 ლარის მიღება, რაც მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა.

2008 წლის 8 მაისის შეთანხმების საფუძველზე, ნ. მ-ის მფლობელობაში აღნიშნული დროიდან გადავიდა უძრავი ქონება _ 180 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, შენობა-ნაგებობასთან ერთად მდებარე მ-აში, მ-ის ქუჩის მიმდებარედ. მფლობელობის პერიოდში ნ. მ-ემ განახორციელა რიგი სარემონტო სამუშაოები. არც აღნიშნული გარემოება გამხდარა სადავოდ მხარეთა შორის.

მ-აში, მ-ის ქუჩის მიმდებარედ არსებულ 159.81 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და მასზე არსებულ შენობაზე ი. ბუილგაკოვას საკუთრების უფლება აღიარებულ იქნა მ-ის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიის მიერ 2010 წლის 10 დეკემბერს, როდესაც გაიცა საკუთრების მოწმობა ¹855. აღნიშნული მოწმობის საფუძველზე, საჯარო რეესტრში აღირიცხა ი. ბ-ას საკუთრების უფლება 2010 წლის 10 დეკემბერს, რაც დასტურდება საკუთრების მოწმობითა და საჯარო რეესტრის ამონაწერით.

2010 წლის 17 მაისს საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ გაფრთხილებით, შს სამმართველომ ი. ბ-ას განცხადების საფუძველზე, ნ. მ-ეს მოსთხოვა 5 დღის ვადაში მ-აში, მ-ის ქუჩის მიმდებარედ არსებული ი. ბ-ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის გამოთავისუფლება. ნ. მ-ემ პოლიციის მოთხოვნით გამოანთავისუფლა მის მიერ დაკავებული უძრავი ნივთი, მან ი. ბ-ას ნივთი გადასცა პირვანდელ მდგომარეობაში, კერძოდ, მოშალა სარგებლობის პერიოდში განხორციელებული მიშენება. აღნიშნული გარემოება მხარეებს შორის სადავო არ გამხდარა.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მხარეთა შორის არსებული გარიგების - 2008 წლის 08 მაისის შეთანხმების ბათილობის საფუძვლებთან დაკავშირებით სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე იმაზე მითითებით, რომ ი. ბ-ა გარიგების გაფორმების პერიოდში არ წარმოადგენდა უძრავი ქონების მესაკუთრეს და ამდენად, არ იყო უფლებამოსილი, განეკარგა დასახელებული ქონება. ასეთი უფლებამოსილების მოპოვების შემდეგ კი, როგორც დადგენილ იქნა, ი. ბ-ას მიერ აღარ ყოფილა გამოხატული ნება უძრავი ქონების ნ. მ-ისათვის საკუთრებაში გადაცების თაობაზე და ამდენად, არსებული სამართლაურთიერთობა უნდა შეფასებულიყო, როგორც უცილოდ ბათილი გარიგების საფუძველზე წარმოშობილი მდგომარეობა. შესაბამისად, პალატის აზრით, ი. ბ-ას მართლზომიერად დაეკისრა ნ. მ-ისაგან 2008 წლის 08 მაისის ბათილი გარიგების საფუძველზე მიღებული თანხის - 3000 ლარის დაბრუნება სამოქალაქო კოდექსის 385-ე და 976-ე მუხლების მიხედვით და აღნიშნული გადაწყვეტილება არც ი. ბ-ას მხრიდან ყოფილა შედავებული გადაწყვეტილების გაუქმებისათვის მნიშვნელოვანი არგუმენტაციით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია სააპელაციო საჩივარი შეიცავდა პრეტენზიას დაკისრებული თანხის გადახდასთან დაკავშირებით, თუმცა მითითებული არ იყო აღნიშნული პრეტენზიის არგუმენტაცია.

პალატამ ასევე გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე თანხის მიმღები ვალდებულია, მიღებულ ქონებასთან ერთად დააბრუნოს სარგებელი, რისი მიღებაც შეეძლო მეურნეობის სათანადო გაძღოლის შედეგად სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე.

პალატის მითითებით მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა უცილოდ ბათილი გარიგების საფუძველზე გადაცემული თანხის დაბრუნების ვალდებულებას. იმის გათვალისწინებით, რომ საბაზრო ეკონომიკის პირობებში ფული განიხილება, როგორც ყველაზე ბრუნვაუნარიანი საგანი, მისი ფლობა უპირობოდ იძლევა შემოსავლის მიღების პრეზუმფციას სავალუტო ბაზარზე არსებული კურსის შესაბამისად. ამდენად, აპელანტ ნ. მ-ის მოთხოვნა მის მიერ ი. ბ-ასათვის გადაცემული თანხის დაბრუნებასთან ერთად ამ თანხის სარგებლის მიღებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია და ჩათვალა, რომ ქვეყანაში არსებული საბანკო ფასებისა და მომსახურების გათვალისწინებით მიზანშეწონილი იყო, სარგებლის ოდენობად განსაზღვრულიყო თანხისათვის წლიურად 10%. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ი. ბ-ას, უსაფუძვლოდ მიღებულ 3000 ლართან ერთად უნდა დაეკისრებოდა ნ. მ-ისათვის წლიურად 3000 ლარის 10%-ის გადახდა 2008 წლის 08 მაისიდან ვალდებულების შესრულებამდე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ნ. მ-ის მიერ მისაღები სარგებელი არ უნდა ჩათვლილიყო კომპენსირებულად მის მიერ ასევე ბათილი გარიგების შედეგად მფლობელობაში მიღებული უძრავი ქონებით სარგებლობით. როგორც დადგენილ იქნა, ასეთი სარგებლობის შედეგად ნ. მ-ემ მიიღო ქონებრივი დანაკლისი იმის გათვალისწინებით, რომ გაწია ხარჯები ქონების გაუმჯობესებისათვის, შემდეგ კი აღადგინა პირვანდელი მდგომარეობა, რის შედეგადაც ქონება მესაკუთრეს გადაეცა გაუმჯობესების გარეშე;

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ არ არსებობდა ი. ბ-ასათვის მისი კუთვნილი ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების დაკისრების საფუძველი, ვინაიდან, მიუხედავად ხარჯების გაწევის ფაქტისა, ქონების გადაცემამდე ნ. მ-ემ აღადგინა პირვანდელი მდგომარეობა და, ამდენად, მესაკუთრემ ქონება დაიბრუნა გაუმჯობესების გარეშე.

პალატის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართლზომიერად იქნა მითითებული, რომ სამოქალაქო კოდექსის 973-ე მუხლით, შემსრულებელს უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა მესაკუთრის დავალების გარეშე ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, რომელიც საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, აუცილებლად იქნა მიჩნეული. მოცემულ შემთხვევაში, ნ. მ-ის მიერ არ ყოფილა დასაბუთებული მის მიერ განხორციელებული სარემონტო სამუშაოების აუცილებლობასთან დაკავშირებით, რის გამოც პალატის აზრით, შესრულებული სამუშაოს შედეგი, რაც ი. ბუკლგაკოვას კუთვნილ ქონებასთან ერთად გადაეცა, არ ექვემდებარებოდა მესაკუთრის მიერ ანაზღაურებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ არსებობდა ნ. მ-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. ბ-ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატრის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქლააქო კოდექსის 987-ე მუხლის დებულებით და არასწორად დააკისრა მას სარგებლის სახით წლიური 10%-ის გადახდა ნ. მ-ის სასარგებლოდ. კასატორის მითითებით, 2008 წლის ხელწერილის გაფორმების დროს ნ. მ-ისათვის ცნობილი იყო, რომ ი. ბ-ა არ წარმოადგენდა უძრავი საგნის მესაკუთრეს და ზუსტად ამიტომ გაფორმდა ამგვარი სახის ხელწერილი.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის მე-60 და 61-ე მუხლები, ვინაიდან ნ. მ-ემ თავად დაარღვია გარიგების პირობები და არ შეასრულა ნაკისრი ვალდბეულებები, მეტიც, 2009 წლის აგვისტოში თაღლითური გზით აპირებდა მიწის ნაკვეთის ლეგალიზაციას თავის სახელზე, შესაბამისად, მიმღებს _ ი. ბ-ას არ მიუძღვის რაიმე ბრალი, რაც გამორიცხავს მის პასუხისმგებლობას და ანაზღაურების მოვალეობას.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად უთხრა მას უარი სარგებლის კომპენსირებაზე ქონებით სარგებლობის ხარჯზე. გარდა ამისა, სასამართლომ უყურადღებოდ დატოვა და არ იმსჯელა მის მიერ დაყენებული შუამდგომლობა ნ. მ-ის სოციალურად დაუცველის სტატუსის გადამოწმების შესახებ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 10 იანვრის განჩინებით ი. ბ-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. ბ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ი. ბ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. ბ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს მ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი საქართველოს სახელმწიფო ხაზინის (კოდი:220101222) საბიუჯეტო შემოსავლების ¹300773150 სახაზინო კოდით ¹200122900 ანგარიშიდან.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.