№ას-1815-1789-2011 27 თებერვალი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი 1. ტ. ლ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. და ა. ფ-ეები
კასატორი 2. ს. ფ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. და ა. ფ-ეები (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 ნოემბრის განჩინება
პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ა. და ფ. ფ-ეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ხელვაჩაურის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, ს. ფ-ისა და ტ. ლ-ის მიმართ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილების 1598 კვ.მ მიწიდან 620 კვ.მ მიწის ნაწილში ს. ფ-ის საკუთრების უფლების აღიარების ნაწილში ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობისა და სადავო მიწის ტ. ლ-ისათვის მიყიდვის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
1993 წლის სათანადო ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე ფ. ფ-ემ მიიღო მიწის ნაკვეთი. ხელვაჩაურის რაიონის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2007 წლის 17 დეკემბრის №0693 საკუთრების მოწმობის საფუძველზე ფ. ფ-ის საკუთრებად იქნა აღიარებული 1500 კვ.მ მიწა, რომლის ნაწილიც გადაფარულია ამავე კომისიის 2008 წლის 19 მაისის №8147 საკუთრების მოწმობის საფუძველზე ს. ფ-ის საკუთრებად აღიარებული 1598 კვ.მ მიწის ნაკვეთით. ს.ფ-ემ სასამართლოსათვის მიმართვისა და სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მოახერხა სადავო მიწის მის საკუთრებად საჯარო რეესტრში დარეგისტრირება, მოგვიანებით გამოიხმო სარჩელი და მოჩვენებითი გარიგების გაფორმების გზით კუთვნილი მიწა მიჰყიდა ტ. ლ-ეს, სადაც ასევე მოქცეულია ფ.ფ-ის კუთვნილი 620 კვ.მ მიწის ნაკვეთიც.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოთხოვნის უსაფუძვლობის გამო.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 30 ივნისის განჩინებით მოცემული საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოიყო ა. და ფ. ფ-ეების სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში, ამავე სასამართლოს 2011 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით ა. და ფ. ფ-ეების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ტ. ლ-ის ნაწილში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურში არსებული სარეგისტრაციო ჩანაწერი 620 (ექვსას ოცი) კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილში, დანარჩენ ნაწილში ა. და ფ. ფ-ეების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს. ფ-ემ და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გუქმება, ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ტ. ლ-ემაც.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 ნოემბრის განჩინებით ს. ფ-ისა და ტ. ლ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ 2007 წლის 24 დეკემბრიდან ფ. ფ-ე არის ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭ-ში მდებარე 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, ს. ფ-ემ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სარეგისტრაციო სამსახურში განახორციელა 2008 წლის 19 მაისს, რომელიც 2008 წლის 2 ივნისს გაასხვისა ტ. ლ-ის სახელზე. ხსენებული მიწის ნაკვეთსა და ფ. ფ-ის საკუთრებაში რიცხულ მიწის ნაკვეთებს შორის არის საკადასტრო ზედდება 620 კვ მეტრში. ამდენად, დასტურდება, რომ სადაო გარიგება დაიდო იმ მიწის ნაკვეთზეც (620 კვ.მ), რომელზეც არარსებული უფლება დაირეგისტრირა ს. ფ-ემ და შემდგომ მოახდინა მისი გასხვისება. ფ. ფ-ეს 5 თვით ადრე ჰქონდა საკუთრების უფლება რეგისტრირებული სადავო უძრავ ქონებაზე. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე ს. ფ-ისათვის ცნობილი იყო სადავო ქონებაზე ფ. ფ-ის საკუთრებაში არსებობის შესახებ, მაგრამ, აღნიშნულის მიუხედავად, მაინც გაასხვისა სადავო ქონება.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ცალკე გამოყოფილი მიწის ნაკვეთი ინდივიდუალურად განსაზღვრული ნივთია, რომელსაც იდენტიფიკაციისათვის ენიჭება საკადასტრო კოდი, თუმცა, მხოლოდ საკადასტრო მონაცემებით იმის დადგენა, თუ სად მდებარეობს ესა თუ ის მიწის ნაკვეთი, ვერ ხერხდება. ამის გამო შესაძლებელია ერთსა და იმავე მიწის ნაკვეთს საჯარო რეესტრის მონაცემებით, მინიჭებული ჰქონდეს სხვადასხვა კოდი და აღრიცხული იყოს სხვადასხვა პირების სახელზე, ანუ, შესაძლებელია იყოს მონაცემების გადაფარვა. ასეთ შემთხვევაში, იმის დასადგენად, თუ რომელი მონაცემები არის სწორი, ჯერ უნდა გაირკვეს, ვის ეკუთვნის ნამდვილი უფლებები სადავო ნივთზე. პალატის მოსაზრებით, მხარეთა შორის სადავოს წარმოადგენს სოფელ ჭ-ში მდებარე 620 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც ერთდროულად იყო აღრიცხული, როგორც ფ. ფ-ის, ასევე ტ. ლ-ის სახელზე. ს. ფ-ემ კი სადავო გარიგებით გაასხვისა სწორედ ფ. ფ-ის კუთვნილი ნაკვეთი. პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, სადავო მიწის გამსხვისებელი უნდა ჩაითვალოს მესაკუთრედ. სასამართლოს განმარტებით, ზემოხსენებული ნორმით დადგენილი დანაწესი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როცა გასხვისებული ნივთი რეგისტრირებულია მხოლოდ გამსხვისებლის საკუთრებად, ანუ როცა საჯარო რეესტრში ნივთზე რეგისტრირებული არის მხოლოდ ერთი უფლება. ს. ფ-ეს არ გააჩნდა საკუთრების უფლება 2008 წლის 2 ივნისის ხელშეკრულებით გასხვისებულ 620 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, შესაბამისად, ამ გარიგებით იგი მესამე პირ ტ. ლ-ეს არარსებულ უფლებას ვერ გადასცემდა. არ იქნა გაზიარებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ ტ. ლ-ე სადავო მიწის ნაკვეთის კეთილსინდისიერი შემძენია, რადგანაც ტ. ლ-ეს საკუთრება სადავო 620 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე არ მოუპოვებია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, რის გამოც საჯარო რეესტრში მის სახელზე რეგისტრირებულია არარსებული უფლება. სასამართლოს განმარტებით, უტყუარობის პრეზუმფცია მოქმედებს საჯარო რეესტრის მონაცემთა და არა საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის მიმართ. საჯარო რეესტრში ერთი და იგივე უფლებების ერთდროულად, რამდენიმე პირზე რეგისტრაცია, თავისთავად, გამორიცხავს ამ მონაცემთა უტყუარობის დაშვებას. სადავო უძრავი ნივთი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო რა როგორც ფ. ფ-ის, ასევე ტ. ლ-ის საკუთრებად, სამოქალაქო კოდექსის 311-ე და 183-ე მუხლების, ასევე „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ტ. ლ-ის მიმართ არ უნდა განხორციელებულიყო სარეგისტრაციო სამსახურში საკუთრების უფლების რეგისტრაცია 620 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, ვინაიდან აღნიშნული მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება უკვე რეგისტრირებული იყო ფ. ფ-ის სახელზე, შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ 620 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ტ. ლ-ის სახელზე არსებული სარეგისტრაციო ჩანაწერი იყო ბათილი.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ტ. ლ-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით:
გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ არასწორად შეაფასა საჯარო რეესტრის ჩანაწერი და არასწორად გამოიყენა კანონი, რადგანაც საჯარო რეესტრის დანიშნულება სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილორობის ხელშეწყობისკენაა მიმართული და წარმოადგენს კეთილსინდისიერი მხარის უფლების დაცვის გარანტიას, უფლების შემძენის კეთილსინდისიერების გარკვევისას მნიშვნელოვანია სამოქალაქო კოდექსის 312-ე და 185-ე მუხლების დანაწესი, რომელთა თანახმადაც უფლების შემძენს არ შეიძლება მოეთხოვოს იმაზე მეტის ცოდნა, რაც კანონით არ არის დადგენილი. საჯარო რეესტრში რეგისტირებული ფაქტისადმი ნდობა გულისხმობს სწორედ რეგისტრირებული უფლების გამყიდველისადმი კუთვნილებას. სამოქალაქო ბრუნვის საბილურობიდან გამომდინარე, მესამე პირის უფლებებს ენიჭება მნიშვნელობა იმგვარად, რომ მისი კეთილსინდისიერებისას მნიშვნელოვანია რეესტრში რეგისტრირებული უფლების მიმართ მხარის დამოკიდებულება, თავად რეგისტრაციის ფაქტის არსებობა განაპირობებს სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის მყარ გარანტიას, რეგისტრაციის ფაქტი წარმოადგენს ნდობის კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვას რეგისტრაციაუნარიანი ნივთების მიმართ. საჯარო რეესტრის მონაცემები მხოლოდ მაშინ შეიძლება იქნას მიჩნეული უსწოროდ, თუ ამ ჩანაწერის საწიინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. მოცემულ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შემძენის კეთილსინდისიერების ფაქტი, რაც მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია, ამდენად, სააპელაციო პალატის დასკვნა ტ.ლ-ის არაკეთილსინდისიერებაზე უსაფუძვლოა და არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან. სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა განსახილველი დავის საგანს, კერძოდ, მოსარჩელეები მოითხოვდნენ ს. ფ-ის ნაწილში საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას და, აქედან გამომდინარე, ნასყიდობის ხელშერულების ბათილად ცნობას, იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში შეწყვიტა წარმოება სარჩელის დაუშვებლობის გამო, რაც მხარეს არ გაუსაჩივრებია, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარი განაცხადა შემძენის კეთილსინდისიერების მოტივით, სააპელაციო პალატა გასცდა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და იმსჯელა გარემოებებზე, რომლებსაც მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ასევე ს. ფ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატის განჩინება ემყარება კანონის ნორმის დარღვევას, რის გამოც არსებობს მისი გაუქმების საფუძვლები, სასამართლომ არ გაითვალისწინება ის გარემოება, რომ კასატორმა მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთი კანონის დაცვით გაასხვისა. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე, 102-ე და 185-ე მუხლების მოთხოვნები, რომელთა საფუძველზეც სწორედ მოსარჩელეები იყვნენ ვალდებული, ემტკიცებინათ სარჩელის საფუძვლიანობა, ამასთანავე, სასამართლომ რიგ შემთხვევაში, არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი, რადგანაც სარჩელის საფუძვლიანობის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. დაუსაბუთებელი სასამართლოს დასკვნა, რომ ს.ფ-ეს 620 კვ.მ მიწაზე საკუთრების უფლება არ გააჩნდა და მან ტ.ლ-ეს არარსებული უფლება მიჰყიდა, რადგანაც საქმეში დევს საკუთრების უფლების დამადასტურებელი მტკიცებულება – საჯარო რეესტრის ამონაწერი. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დანაწესი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის განჩინებით ტ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი, ხოლო ამავე პალატის 2012 წლის 9 თებერვლის განჩინებით ს. ფ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ს. ფ-ისა და ტ. ლ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ს. ფ-ისა და ტ. ლ-ის საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ ს. ფ-ეს უნდა დაუბრუნდეს ა. ც-ის მიერ №... საგადახდო დავალებით 2012 წლის 26 იანვარს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი, ხოლო ტ. ლ-ეს – ა. ც-ის მიერ 2012 წლის 16 იანვარს №... საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ტ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. ს. ფ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
3. კასატორ ტ. ლ-ეს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) ა. ც-ის მიერ 2012 წლის 16 იანვარს №... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
4. კასატორ ს. ფ-ეს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) ა. ც-ის მიერ №... საგადახდო დავალებით 2012 წლის 26 იანვარს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
