№ას-203-196-2012 27 თებერვალი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ი. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ვ-ი, ე. ნ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ი. კ-მა მოპასუხეების – გ. ვ-ისა და ე. ნ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა და სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება (ტომი I, ს.ფ. 1-18).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ი. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი I, ს.ფ. 158).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. კ-მა, რომელმაც მოთხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტიელბის გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 166-174).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით ი. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილება (ტომი II, ს.ფ. 29-30).

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ტ. ს-ოს სამკვიდრო, რომელიც შედგებოდა თბილისში, ქ-ას ქუჩის N48-ში მდებარე უძრავი ქონებისაგან, წილობრივი მონაცემებით 48/85, გაიხსნა ტ. ს-ოს გარდაცვალებით 1980 წლის 7 აპრილს;

ტ. ს-ოს სამკვიდრო ქონება მიიღო პირველი რიგის მემკვიდრემ – შვილმა გ. ვ-მა, რომლის სასარგებლოდ კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა გაიცა 1984 წლის 20 აპრილს, ხოლო საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში განხორციელდა 2006 წლის 1 ნოემბერს;

2006 წლის 6 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით გ. ვ-მა ე. ნ-ს აჩუქა თბილისში, ქ-ას ქუჩა N48-ში მდებარე მისი კუთვნილი უძრავი ქონება, რის საფუძველზეც აღნიშნული ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა ე. ნ-ის საკუთრებად;

ი. კ-მა ტ. ს-ოს დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან წილის მიღების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა 2011 წლის 22 ივნისს;

1980 წლის 7 აპრილიდან 6 თვის განმავლობაში სამკვიდროს მისაღებად ი. კ-ს მამკვიდრებლის გარდაცვალების ადგილის მიხედვით სანოტარო ორგანოსათვის არ მიუმართავს, რის გამომწვევ საპატიო გარემოებაზეც მითითებული არ ყოფილა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ი. კ-ს დედის – ტ. ს-ოს სახლში 1970 წლის შემდეგ აღარ უცხოვრია, თუმცა მშობლებთან ურთიერთობა ყოველთვის ჰქონდა. სარჩელის მიხედვით, ი. კ-მა თავის დროზე ვერ იზრუნა დედის დანაშთი ქონებიდან წილის მიღებაზე, ვინაიდან 1997 წლამდე ცოცხალი იყო მამა – ლ. კ-ი, რომელსაც სხვებთან შედარებით გააჩნდა უპირატესობა. ამას გარდა, სარჩელით სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების მიზეზად მითითებულია ი. კ-ის მეუღლის ავადმყოფობაზე, რომელიც გარდაიცვალა 2008 წელს, და შვილის გაუჩინარებაზე 1992 წლიდან.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, 1980 წლის 7 აპრლიდან 6 თვის განმავლობაში სამკვიდროს მიუღებლობის მიზეზად მოსარჩელე კონკრეტულ გარემოებას არ ასახელებდა, არამედ იგი მხოლოდ ზოგადად მიუთითებდა, რომ ვერ იზრუნა სამკვიდროს მიღებაზე. რაც შეეხებოდა ი. კ-ის მამის – ლ. კ-ის გარდაცვალების თარიღს, იგი ვერ ჩაითლებოდა ისეთი სახის გარემოებად, რაზედაც დამოკიდებული იქნებოდა სამკვიდროს მიღების ვადის ათვლა. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვეოდა, დავის საგანს არ წარმოადგენდა ლ. კ-ის დანაშთი ქონება ან ტ. ს-ოს დანაშთი ქონებიდან მისი წილის განსაზღვრა, არამედ ი. კ-ი პრეტენზიას აცხადებს დედის დანაშთ ქონებაზე. ასეთ პირობებში ი. კ-ის მოთხოვნის საფუძვლებზე მსჯელობა დამოკიდებული იყო მხოლოდ სადავო სამკვიდრო ქონებაზე უფლებამოსილი მემკვიდრის უფლებებზე. ლ. კ-ს სიცოცხლეში მეუღლის ქონებაზე მოთხოვნა არ განუცხადებია, მიუხედავად იმისა, რომ გ. ვ-მა ტ. ს-ოს ქონება მის სიცოცხლეში მიიღო. ის ფაქტი, რომ ი. კ-ი მამას თვლიდა დედის ქონების მიღებაზე უპირატესი უფლების მქონე პირად, ვერ ჩაითვლებოდა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონით განსაზღვრულ ვადაში სამკვიდროს მიღების შეუძლებლობაზე მეტყველი გარემოება უნდა ხასიათდებოდეს იმგვარი ნიშნებით, რომ იგი ობიექტურ შესაძლებლობას ართმევდეს მემკვიდრეს, გამოხატოს სამკვიდროს მიღების ნება კანონით დადგენილი წესით მთელი ამ ვადის განმავლობაში. კონკრეტული მოქმედების განხორციელების ობიექტურ შესაძლებლობას არ გამორიცხავს პირისათვის ცალკეული საზრუნავისა თუ მოვალეობების არსებობა, ისევე როგორც მისი დამოკიდებულება ამ თუ იმ მოვლენისადმი. ასეთ პირობებში შეიძლება, ადგილი ჰქონდეს მხოლოდ ცალკეული საკითხისადმი პრიორიტეტის მინიჭებას და არა კონკრეტული მოქმედების განხორციელების ობიექტურ შეუძლებლობას.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ი. კ-ის მეუღლის ავადმყოფობა, ისევე როგორც მისი შვილის გაუჩინარების ფაქტი ვერ ჩაითვლებოდა სამკვიდროს მიღების შეუძლებლობის განმაპირობებელ გარემოებად, ვინაიდან აღნიშნულ მოვლენებს ადგილი არ ჰქონია სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში, სასამართლო მსჯელობის საგანს კი სწორედ დასახელებული პერიოდში განვითარებული მოვლენების შეფასება წარმოადგენდა. ამ პერიოდში სამკვიდროს მიღების შეუძლებლობის დადასტურების შემთხვევაში იქნებოდა შესაძლებლობა, მოსარჩელეს ემტკიცებინა შემდგომ პერიოდში წარმოშობილ საპატიო მიზეზებზე. გარდა ამისა, მოსარჩელე შემოიფარგლა მხოლოდ ზოგადი მითითებით ავადმყოფობის ფაქტზე იმის დაკონკრეტების გარეშე, თუ რა პერიოდიდან ჰქონდა ადგილი ავადმყოფობას ან რაში გამოიხატებოდა იგი, წარდგენილი არ ყოფილა ავადმყოფობის ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, თუმცა, როგორც აღინიშნა, ასეთი ფაქტის დადასტურების პირობებშიც იგი ვერ ჩაითვლებოდა კანონით დადგენილ ვადაში სამკვიდროს მიღების შეუძლებლობაზე მეტყველ გარემოებად.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებები იმასთან დაკავშირებით, რომ დავის გადაწყვეტა უნდა განხორციელდეს 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მიხედვით, რომელიც მოქმედებდა სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, კერძოდ, ტ. ს-ოს სამკვიდროს გახსნის დროს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539–ე 556–ე 540-ე, 557–ე მუხლებზე და მათი ანალიზის საფუძველზე განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგებაა. გარიგება, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, არ გულისხმობს მხოლოდ და მხოლოდ პირის ნების ობიექტურად არსებობას გარკვეული სამართალურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, არამედ აუცილებელია, რომ აღნიშნული ნება გამოვლენილ იქნეს. გარკვეულ შემთხვევებში, ნების გამოვლენის ავტონომია კანონისმიერ ჩარჩოებშია მოქცეული. მოცემულ შემთხვევაში, კანონი განამტკიცებს პირის უფლებას, მიიღოს ან არ მიიღოს სამკვიდრო, თუმცა, აწესებს აღნიშნული ნების გამოვლენის ვადასა და წესს. სამკვიდროს მიღების ნების არსებობის შემთხვევაში, ნება გამოვლენილ უნდა იქნეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში სანოტარო ორგანოსადმი მიმართვით. აღნიშნულ ვადაში სამკვიდროს მიღების ნების გამოუხატველობა ქმნის სამკვიდროს მიღებაზე ნების არარსებობის პრეზუმფციას, შესაბამისად, აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ ქარწყლდება მემკვიდრის უფლება, სხვა მემკვიდრეების თანხმობის გარეშე მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღების ვადის გასვლის შემდეგ მემკვიდრის უფლება, მიიღოს წილი სამკვიდროდან, დამოკიდებულია ამ სამკვიდროზე უფლებამოსილი მემკვიდრეების ნებართვაზე, ხოლო ასეთის არარსებობის შემთხვევაში – კანონით განსაზღვრული ვადაში სამკვიდროს მიღების შეუძლებლობის საპატიო მიზეზის არსებობის სასამართლოს მიერ ცნობაზე. სამკვიდროს მისაღებად კანონით გათვალისწინებული ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ ამ პერიოდის განმავლობაში მემკვიდრის ნების არსებობაზე აპელირება, არამედ მნიშვნელოვანი და გადამწყვეტია ფორმალური საფუძველი – აღნიშნული ნების გამოვლენის შეუძლებლობის დადასტურება. როგორც აღინიშნა, ფორმალური საფუძველი მხოლოდ მაშინ არ მიიღება მხედველობაში, როდესაც 6-თვიანი ვადის გასვლის შემდეგ ვადის გამშვები მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე სხვა მემკვიდრეები განაცხადებენ თანხმობას. მოცემულ შემთხვევაში, კანონით გათვალისწინებული „სხვა მემკვიდრე“ გ. ვ-ი იყო, რომელიც არ ეთანხმებოდა ი. კ-ის მიერ სამკვიდროდან წილის მიღებას.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 557–ე მუხლი იძლევა სამკვიდროს მიღების 6-თვიანი ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევის შესაძლებლობას, თუ ვადის გადაცილების მიზეზი გამორიცხავს სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობას. სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, საუბარია 6 თვიანი ვადის სრულად გაშვების საპატიოობაზე და არა სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვიან პერიოდში დროის გარკვეული მონაკვეთის ან ამ ვადის გასვლის შემდეგ წარმოშობილი გარემოებების შეფასებაზე. ამასთან, სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ვადის გადაცილების საპატიოობა გულისხმობს ისეთი ობიექტური და სუბიექტური გარემოებების ერთობლიობას, რომლებიც შეუძლებელს ხდის პირის მიერ სამკვიდროს მიღების ნების გამოვლენას. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გააამახვილა 557–ემ მუხლის ფორმულირებაზე – სამკვიდროს მისაღებად დადენილი ვადა შეიძლება გაგრძელდეს სასამართლოს მიერ, თუკი იგი ვადის გადაცილების მიზეზებს საპატიოდ მიიჩნევს და აღნიშნული ნორმის ლოგიკური ახსნა-განმარტების საფუძველზე მიიჩნია, რომ პირმა სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სასამართლოს უნდა მიმართოს ვადის გაშვების საპატიო საფუძვლის ამოწურვისთანავე, დაუყოვნებლივ, ამასთან იგულისხმება, რომ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის მანძილზე ნების გამოვლენა მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში შეუძლებელი იყო და სამკვიდროს მიღებაზე ნების გამოვლენის შეუძლებლობის საფუძველი სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის გასვლის შემდეგ ამოიწურა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვადის გაშვების საპატიო საფუძვლები უნდა არსებობდეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში და სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი 6 თვიანი ვადის ამოწურვიდან ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სასამართლოსათვის მიმართვის თარიღამდე. იმის გათვალისწინებით, რომ ი. კ-ს ასეთი სახის მტკიცება არ განუხორციელებია, არამედ საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიხედვით, ი. კ-ს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში სამკვიდროს მიღების შეუძლებლობის განმაპირობებელ გარემოებებზე არ მიუთითებია, სააპელაციო სასამართლომ მისი მოთხოვნა უსაფუძვლოდ ჩათვალა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის ინტერესი მდგომარეობდა სამკვიდრო ქონებიდან წილის მიღებაში. გამომდინარე იქიდან, რომ ასეთი ინტერესის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვება, აღიარებითი მოთხოვნების (სამკვიდრო მოწმობისა და ხელშეკრულების ბათილად ცნობა) დაკმაყოფილების მიუხედავად არ იარსებებდა ი. კ-ის ინტერესის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. კ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ არის საკმარისად დასაბუთებული ფაქტობრივი თვალსაზრისით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ ჩათვალა საპატიო მიზეზად მის მიერ მითითებული გარემოებები, იმ დროს, როდესაც კანონი არ აკონკრეტებს თუ რა მიზეზი შეიძლება ჩაითვალოს საპატიოდ და ამ საკითხის გადაწყვეტას ანდობს სასამართლოს. სასამართლომ საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით უნდა გადაწყვიტოს სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების გამომწვევი მიზეზების საპატიოდ მიჩნევა-არმიჩნევის საკითხი. კასატორმა სამკვიდროს ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად მიუთითა ორ გარემოებაზე, კერძოდ მეუღლის ელა კ-ის ხანგრძლივი დროით ავადმყოფობასა და შვილის ი. კ-ის ხანგრძლივი დროით გაუჩინარებაზე, რის გამოც მან ვერ შეძლო დროულად მიეღო დედის დანატოვარი სამკვიდრო (ტომი II, ს.ფ. 44-50).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 თებერვლის განჩინებით ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2.. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.