№ას-98-94-2012 20 თებერვალი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა. ნ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ჩ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 15 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ა. ნ-ემ მოპასუხე ლ. ჩ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ქ.თბილისში, ღ-ის ქ.№99-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა (ტომი I, ს.ფ. 1-12).

ამავე სასამართლოს შეგებებული სარჩელით მიმართა ლ. ჩ-იმ და მოითხოვა მოსარგებლისათვის მფლობელობის შეწყვეტა მისთვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის სანაცვლოდ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით ა. ნ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ლ. ჩ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ლ. ჩ-ის ა. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 9000 ლარის გადახდა; ლ. ჩ-ის მიერ ა. ნ-ის სასარგებლოდ 9000 ლარის გადახდის შემთხვევაში, ვალდებულების შესრულების დოკუმენტის ან ამ ვალდებულების სხვაგვარად შეწყვეტის დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ, დადგინდა ა. ნ-ისათვის ქ.თბილისში, ღ-ის ქ.№99-ში მდებარე 63.31კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა და საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე ლ. ჩ-ისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა (ტომი II, ს.ფ. 156-159).

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ნ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი II, ს.ფ. 164-173).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით ა. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით ქ.თბილისში, ღ-ის ქ.№99-ში მდებარე უძრავი ქონება, კერძოდ, 246კვ.მ მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: №1, №2, №3, რეგისტრირებულია ლ. ჩ-ის საკუთრებად;

საქმეში არსებული ხელწერილის მიხედვით 1993 წლის 26 დეკემბერს ლ. ჩ-ის მეუღლემ – ა. ი.ის ძე ჩ-იმ, ქ.თბილისში, ღ-ის ქ.№99-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი მიყიდა ა. მიხეილის ძე ნ-ეს;

მოსარჩელე ა. ნ-ის მიერ წარდგენილი ინდივიდუალური აუდიტორის – თამარ კაპანაძის 2009 წლის 14 სექტემბრის აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ.თბილისში, ღ-ის ქ.№99-ში მდებარე, ა. ნ-ის სარგებლობაში არსებული 63.31კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება 10000 ლარით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების ფაქტობრივი გარემოების არასწორად დადგენის თაობაზე და აღნიშნა, რომ საქმის განხილვის დროს სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების გაზრდის თაობაზე აპელანტს რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები, კერძოდ, მიუთითა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, აღნიშნული კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 იანვრამდე წამოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-1¹ მუხლზე, რომლის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობა მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ დადასტურებულ უნდა იქნეს შემდეგი სამი გარემოებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადებისა და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებისა).

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების მიხედვით, თუ მხარეებს შორის არსებობს წერილობითი შეთანხმება ბინის ნასყიდობაზე (სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე), მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მოსარგებლისათვი (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის შემთხვევაში. იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს აქვს უპირატესი უფლება მოსთხოვოს მესაკუთრეს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%) სანაცვლოდ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული ნორმების დანაწესიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის უფლების წარმოშობა დამოკიდებულია მესაკუთრის მხრიდან ამავე კანონის მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტით მინიჭებული უფლების გამოყენებაზე უარის თქმის, ანუ კომპენსაციის გადახდაზე უარის თქმის პირობის არსებობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მესაკუთრე ლ. ჩ-ის მიერ მოსარგებლისათვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის შესაბამისი კომპენსაციის მოსარგებლისათვის გადახდის ნება გამოიხატა ა. ნ-ის მიმართ შეგებებული სარჩელის წარდგენაში და შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მესაკუთრის შეგებებული სარჩელისათვის უპირატესობის მინიჭებით „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის დარღვევის და შესაბამისად მოსარგებლის უფლებების დარღვევის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სადგომის საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დანიშვნის აუცილებლობის თაობაზე და განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება; მხარეებს შეუძლიათ სასამართლოსაგან დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება. ასეთ შემთხვევაში ექსპერტის დასკვნა სასამართლოს უნდა წარედგინოს სასამართლოში საქმის აღძვრის ან საქმის მომზადების სტადიაზე. სარჩელის (შესაგებლის) წარდგენისას მხარეს უფლება აქვს მოითხოვოს ვადა ექსპერტის დასკვნის წარმოსადგენად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

მოცემულ შემთხვევაში, სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესახებ საქმის მასალებში წარდგენილი იყო აუდიტორული დასკვნა თავად აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ, ამასთან, აპელანტის მიერ მითითებული გარემოება უძრავ ქონებაზე ფასების ცვლილებებისა და სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების გაზრდის შესახებ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, თავად აპელანტის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა, რაც მან ვერ დაადასტურა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (ტომი III, ს.ფ. 27-34).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ნ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, არასრულია გადაწყვეტილების დასაბუთება იმ ნაწილში, სადაც სასამართლო უპირატესობას ანიჭებს მესაკუთრის უფლების რეალიზაციას, იმ მესაკუთრის, რომელმაც გაურკვეველ და საეჭვო ვითარებაში 2009 წელს მოიპოვა საკუთრების უფლება, მაშინ როდესაც კანონი აწესრიგებს 1921 წლის 5 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ ურთიერთობებს;

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კასატორი აღნიშნავს, რომ პირველივე სხდომაზე ზეპირი განცხადებით მოითხოვა ხელახალი აუდიტის დასკვნა, ვინაიდან აუდიტის ჩატარებისას თავად შინ არ იმყოფებოდა, აუდიტმა აშკარად არაზუსტად განსაზღვრა სახლის საბაზრო ღირებულება, მიუთითა არაზუსტი ფართობი, რაც ვიზუალურადაც აშკარად იგრძნობოდა და ფასიც შესაბამისად განსაზღვრა. რამდენადაც დასახელებული საქმის განხილვა გრძელდებოდა წელიწადზე მეტ ხანს, ბინების საბაზრო ღირებულებაც მკვეთრად შეიცვალა, რის გამოც კასატორმა წერილობითი შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს ახალი აუდიტის დანიშვნის თაობაზე. სასამართლომ კი დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების მოთხოვნები, და არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ აპელანტი იმყოფებოდა აღრიცხვაზე სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში, სარეგისტრაციო ქულით – 4900, მის შესაძლებლობებს აღემატებოდა ექსპერტიზის ხარჯების გადახდა;

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად ცნო დამტკიცებულად ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, აუდიტორულ დასკვნაში მითითებული გარემოება, რომ ღ-ის ქ.№99-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 63.31კვ.მ ფართის ღირებულება, რომელიც განთავსებულია 101კვ.მ-ზე, განისაზღვრა 10000 ლარით, მაშინ, როდესაც იმ დროისათვის საქმეში არსებობდა ღ-ის ქ.№99-ში მდებარე სახლზე ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის თანახმადაც სადავო სახლთმფლობელობა განთავსებულია 246კვ.მ მიწის ფართობზე, შენობა-ნაგებობა №1, №2, №3 ფართით – 72.25კვ.მ; 90.66კვ.მ და 1.65კვ.მ და არა 63.31კვ.მ. კასატორს მიაჩნია, რომ სწორად აღნიშნული გარემოებების გამო, სასამართლოს სადავოდ უნდა გაეხადა აუდიტის დასკვნა (ტომი III, ს.ფ. 38-46).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 იანვრის განჩინებით ა. ნ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.