ბს-425-15 (კ-05) 6 ოქტომბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კლარჯეიშვილი,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: სამკვიდროს მიღება, იჯარის ხელშეკრულების გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

30.06.03წ. ჯ. ს.-მ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხეების ქუთაისის მერიის, სახელმწიფო ქონების მართვის ქუთაისის სამმართველოსა და შპს “ე.-ის” მიმართ სარჩელი აღძრა და აღნიშნა, რომ ქ. ქუთაისში, ... მდებარე სახლის ნაწილი დღემდე მისი მამის _ ი. ს.-ის სახელზე ირიცხება. დედა _ ნ. ს.-ე გარდაიცვალა 1947 წელს, ხოლო მამა _ ი. ს.-ე 1951 წელს. მშობლების გარდაცვალებამდე და მათი გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე მამის სახლში ცხოვრობდა, მიუხედავად იმისა, რომ მემკვიდრეობა ოფიციალურად არ მიუღია. აღნიშნული სახლის 3/9 შედგება სარდაფის სართულში 49,35 კვ.მ ერთი სამეურნეო სათავსოსაგან, ნახევარსარდაფში ორი საცხოვრებელი ოთახისაგან 27,52 და 27,69 კვ.მ-ით, ერთი ოთახისაგან ზედა სართულში. მოსარჩელე 1938 წელს არის დაბადებული, მამის გარდაცვალების დროისათვის იყო არასრულწლოვანი, მამის გარდაცვალების შემდეგ ოჯახთან ერთად ფაქტობრივად დაეუფლა მისი კუთვნილი სახლის ნაწილს. 1964 წ სკ-ის 556-ე მუხლის თანახმად, მას მემკვიდრეობის მიღების ვადა არ გაუშვია.

იგი ამჟამად ფლობს ქ. ქუთაისში ... სახლის ნაწილს, ხოლო ... მდებარე 36,75 კვ.მ, რომელიც მის მშობელს _ ი. ს.-ს ეკუთვნოდა სახელმწიფო ქონების მართვის ქუთაისის სამმართველოს მფლობელობაშია და გაცემულია იჯარით. მოსარჩელემ აღნიშნული ფართის დაბრუნება, მასზე მემკვიდრეობის აღდგენა, სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და შ. მ.-ს შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 11.12.03წ. გადაწყვეტილებით ჯ. ს.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული განჩინება ჯ. ს.-მ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. აპელანტმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

აპელანტმა აღნიშნა, რომ მას, როგორც ი. ს.-ის მემკვიდრეს ფაქტიურად მიღებული აქვს სამკვიდროს ნაწილი და სადავო 36,75 კვ.მ ფართზე მემკვიდრეობა მიღებულად ეთვლება. ამასთან, ქუთასიის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 1993წ. ¹36/ს ცნობით დასტურდება, რომ ... მდებარე დარაბა ი. ს.-ს ეკუთვნოდა. აღნიშნულ ცნობაში მითითებულია, რომ დაინიშნა მუნიციპალური რევიზია და კონფისკებული დარაბების სიები და ოქმები, რომლებშიც ი. ს.-ის სახელზე რიცხული დარაბა გატარებული არ იყო, ხოლო სასამართლომ არ დაადგინა, რის საფუძველზე იქნა აღრიცხული სახელმწიფო საკუთრებაში მამამისის კუთვნილი დარაბა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 08.02.05წ. განჩინებით ჯ. ს.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 11.12.03წ. გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ საბინაო სამმართველოს ბალანსზე სადავო 36,75 კვ.მ 1940 წლიდან აღირიცხა, რადგან ქუთაისში პირველი ინვენტარიზაცია 1940 წელს ჩატარდა. ი. ს.-ს ფართის ჩამორთმევა და საბინაო-სამმართველოს ბალანსზე აღრიცხვა სიცოცხლეში სადავოდ არ გაუხდია.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სარჩელი სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ 09.10.01წ. აღიძრა. სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება სამკვიდროს დამტოვებლის გარდაცვალების დღე. ი. ს.-ე გარდაიცვალა 16.08.50წ., შესაბამისად, მისი სამკვიდროს გახსნა და მემკვიდრეობის გადაცემა 01.09.23წ. საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსით უნდა დარეგულირებულიყო. სამკვიდროში მოიაზრება სამკვიდრო ქონება, მამკვიდრებლის ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც მას ჰქონდა გარდაცვალების მომენტისათვის. ვინაიდან ი. ს.-ის გარდაცვალების დროს (1950წ.) სადავო ქონება _ 36,75 კვ.მ აღრიცხული იყო საბინაო სამმართველოს ბალანსზე ანუ მის სამკვიდროში არ შედიოდა, შესაბამისად, სადავო ქონება მემკვიდრეობით ვერ გადავიდოდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნული კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად, უფლება სარჩელზე მოისპობა სამი წლის ვადის გასვლისას, თუ კანონით დადგენილი არ არის ხანდაზმულობის სხვა ვადა. ვინაიდან ი. ს.-ე სადავო 36,75 კვ.მ-ს აღარ ფლობდა, როგორც მესაკუთრეს შეეძლო უფლება დარღვეულად მიეჩნია და მის აღსადგენად ედავა, რაც მას არ გაუკეთებია, ხოლო ჯ. ს.-მ სარჩელი აღძრა მამის გარდაცვალებიდან 50წ. შემდეგ. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჯ. ს.-ის მოთხოვნა უსაფუძვლო და ხანდაზმულია, შესაბამისად სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და შ. მ.-ს შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრლება უფლებამოსილ მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებას წარმოადგენს და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

სააპელაციო პალატის განჩინება ჯ. ს.-მ საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ კანონის დარღვევით გამოიტანა განჩინება, კერძოდ, საქმის განხილვისას სასამართლომ დაარღვია სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნა მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მტკიცებულებებს, არ გაითვალისწინა, რომ 36,75 კვ.მ ი. ს.-ს ეკუთვნოდა და ნაციონალიზაციაქმნილი ან სხვა სახით მისგან ჩამორთმეული არ ყოფილა. სასამართლომ არ მისცა შეფასება ტექბიუროს მიერ გაცემულ ცნობას იმ მიმართებით, რომ საბინაო სამმართველოს ბალანსზე ფართის აღრიცხვის საფუძველი არ მოიპოვება.

კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სამართლებრივად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ი. ს.-ე მე-20 საუკუნის 50-იან წლებში არსებულ პირობებში, სისტემის თავისებურებათა და რეჟიმის სიმკაცრის გამო, ვერ იდავებდა წართმეული ფართის დასაბრუნებლად. დავის განხილვისას სასამართლომ გამოიყენა 1923წ. საქართველოს სსრ სკ-ის 44-ე მუხლი და არ მიუთითა რომელი კანონი აძლევდა მას ამის უფლებას. ამასთან, ვერ დაასაბუთა, რატომ უარყო 1964წ. სკ-ის 556-ე მუხლის გამოყენება, რომელიც შეიძლებოდა გამოეყენებინა ამჟამად მოქმედი სკ-ის 1507-ე მუხლის საფუძველზე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ ჯ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მითითებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა მტკიცებულებებს, ტექბიუროს მიერ გაცემულ ცნობას, არ გაითვალისწინა, რომ 36,76 კვ.მ. ი.ს.-ეს ეკუთვნოდა და ნაციონალიზაციაქმნილი ან სხვა სახით მისგან ჩამორთმეული არ ყოფილა. საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ სადავო ფართი არ შედიოდა სამკვიდრო ქონებაში, რაც დასტურდება თვით ჯ. ს.-ის მიერ წარმოდგენილი ტექაღრიცხვის ბიუროს 29.06.93წ. ¹1/172 ცნობით, კერძოდ, 21.05.35წ. ¹5-31930 მემკვიდრეობის მოწმობის თანახმად, მოქალაქე ი. ს.-ს ეკუთვნოდა სადავო ბინის სარდაფის სართულში ერთი სამეურნეო ფართი _ 49,35 კვ.მ, ნახევარსარდაფში ორი საცხოვრებელი ფართი _ 27,5 კვ.მ და 27,69 კვ.მ, სულ _ 55 კვ.მ, რაც შეეხება პირველ სართულზე მდებარე ოთახებს, ცნობის მიხედვით, ისინი აღრიცხულნი არიან საბინაო სამმართველოს ბალანსზე.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტებს არ აქვთ უკუქცევითი ძალა, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, ისინი იმ ურთიერთობებს აწესრიგებენ, რომლებიც მისი მიღების, გამოცემის და ოფიციალური გამოქვეყნების შემდეგ წარმოიშვა. ამდენად, მართებულია სადავო ურთიერთობების გადაწყვეტა იმ პერიოდის კანონმდებლობით, რომლის დროსაც წარმოიშვა სადავო ურთიერთობები. ვინაიდან სამკვიდროს გახსნა და სამკვიდრო ქონების დაუფლება მოხდა 1923წ. 01 სექტემბრიდან სამოქმედოდ შემოღებული საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების პერიოდში, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ სადავო ურთიერთობების მიმართ ხსენებული კოდექსის ნორმების გამოყენება, რომლის 44-ე მუხლის თანახმად უფლება სარჩელზე (სარჩელის ხანდაზმულობა) სამი წლის ვადით განისაზღვრებოდა. კასატორი არ ასაბუთებს თუ რატომ უნდა გამოეყენებინა სააპელაციო პალატას 1964წ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლი, რომლის გამოყენება არ გამომდინარეობს ამჟამად მოქმედი სკ-ის 1507-ე მუხლის დებულებიდან. უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კასატორი ფაქტიურად შეუდგა მხოლოდ სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, რის გამო სადავო ქონება კასატორის სამკვიდროში მიღებულად უნდა ჩაითვალოს. სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად არის ცნობილი, რომ 1940 წელს ჩატარებული პირველადი ინვენტარიზაციის შედეგად სადავო ფართი საბინაო სამმართველოს ბალანსზე აღირიცხა, კასატორის მამის ი. ს.-ის გარდაცვალების დროისათვის სადავო ფართი არ შედიოდა სამკვიდრო მასაში და ტექაღრიცხვის სამსახურების ჩანაწერებით საბინაო სამმართველოს ბალანსზე ირიცხებოდა. სკ-ის 1515-ე მუხლის თანახმად საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე საჯარო რეესტრის სამსახურის ფუნქციების შესრულება ტექაღრიცხვის ბიუროებს ევალებოდა. სკ-ის 312-ე მუხლის მიხედვით რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. რეესტრის ჩანაწერი წარმოადგენს არა უბრალოდ უფლების ფიქსაციას, არამედ ამ უფლების შექმნის საფუძველს, უფლების წარმოშობის პროცესის დამაგვირგვინებელ სტადიას. ამდენად, სადავო ფართზე ი. ს.-ის უფლება არ დასტურდება, საქმეში დაცული ქ. ქუთაისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 31.01.02წ. ცნობის თანახმად, 1930-40წ.წ. გადასინჯული საარქივო მასალებში ი. ს.-ის საკუთრების დამადასტურებელი საბუთი არ იქნა აღმოჩენილი. ი. ს.-ს გარდაცვალებამდე (14.08.50წ.), აგრეთვე, მის მემკვიდრეს კანონმდებლობით განსაზღვრულ ხანდაზმულობის ვადაში სადავო ქონების დაბრუნებაზე სარჩელით სასამართლოსათვის არ მიუმართავს, სარჩელი სადავო ფართის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ მოსარჩელე ჯ. ს.-ის მიერ 30.06.03წ. აღიძრა, ამდენად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა სარჩელის შეტანამდე ამოიწურა, არ არსებობს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეჩერების კანონმდებლობით გათვალისწინებული საფუძველი, კასატორს გაცდენილი აქვს ყოველგვარი ხანდაზმულობის ვადები. სკ-ის 128-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად ხანდაზმულობის ვადები არ ვრცელდება მხოლოდ პირთა არაქონებრივ უფლებებსა და ანაბრებზე. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გაცდენა წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს.

ვინაიდან სადავო ფართი იმყოფება ქ. ქუთაისის მერიის საკუთრებაში, ქუთაისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველო უფლებამოსილი იყო მოეხდინა მისი იჯარით გაცემა. ამდენად, სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და შ. მ.-ს შორის 15.10.02წ. გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულება უფლებამოსილ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებაა, შესაბამისად მართლზომიერია სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინებით იჯარის ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნაზე უარის თქმა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ჯ. ს.-ს გასაჩივრებული განჩინებით მართებულად ეთქვა უარი მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო, შესაბამისად სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არ ემყარება კანონის დარღვევას, რაც სსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ჯ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს, უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 08.02.05წ. განჩინება;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.