¹ ბს-425-370-კ-04 20 იანვარი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე (მომხსენებელი),

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: თანხების დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

კავშირი (ასოციაცია) “.. ..მა” 2003წ. 24 სექტემბერს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ... ქარხნის” წინააღმდეგ და მისთვის 7546130 ლარის დაკისრება მოითხოვა. მოსარჩელემ შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

მოპასუხე “...ქარხანა” ელექტროენერგიის პირდაპირ მომხმარებელს წარმოადგენდა, იგი ელექტროენერგიას უშუალოდ გადამცემი ქსელიდან იღებდა და .. ..-ის ერთ-ერთ წევრს წარმოადგენდა, რის გამოც მიღებული და გახარჯული ელექტროენერგიის გამო, ანგარიშსწორებაც .. ..-თან თვითონ უნდა მოეხდინა.

მოსარჩელე აქვე აღნიშნავდა, რომ 1999წ. 1 ივლისს “ფ-მ” ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება გააფორმა შპს “ა-თან” და ჰოლანდიურ ფირმა “FA-თან “, ამასთან, მოპასუხემ მინდობილობაც გააფორმა “ა-ტAN” და ამ უკანასკნელს საბითუმო ბაზარზე მისი სახელით გამოსვლის შესაძლებლობა მისცა. სემეკის 1999წ. 1 სექტემბრის ¹47 გადაწყვეტილებით შპს “ა-ს” უფლება მიეცა, “ფ-ს” ელექტროენერგიით მომარაგების მიზნით, .. ..-ისა და ელექტროენერგიის ობიექტებისაგან შეესყიდა ელექტროენერგია და მიეწოდებინა “... ქარხნისათვის”. ამდენად, “ა-ი” ამ ურთიერთობაში დამოუკიდებელ სუბიექტად არ მოიაზრებოდა, რადგან იგი არც ლიცენზიანტს და არც ელენერგიის პირდაპირ მომხმარებელს არ წარმოადგენდა.

1999წ. 24 დეკემბერს .. ..-სა და შპს “ა-ს” შორის გაფორმდა ¹63 ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც “ა-ი” ვალდებულებას იღებდა, ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 10 დღის ვადაში დაეფარა .. ..-სათვის ფ-სათვის მიწოდებულ ელენერგიაზე 1999წ. 1 ივლისიდან დაგროვილი ელექტროენერგიის დავალიანება.Aრადგან აღნიშნული პირობა არ შესრულებულა, მოსარჩელის თქმით, აღნიშნული შეთანხმებაც არ ამოქმედებულა და ... ქარხანაც ელექტროენერგიას საბაზრო წესების შესაბამისად, როგორც პირდაპირი მომხმარებელი, იღებდა. ამდენად, მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ მასა და ... ქარხანას შორის ურთიერთობა უშუალოდ საბაზრო პირობებში მიმდინარეობდა და მათ შორის ურთიერთობაში შპს “ა-ი” არ მონაწილეობდა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ფ-სათვის მიწოდებული ელენერგიის აუნაზღაურებელი საფასურის _ 7546130 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას მოითხოვდა.

მოპასუხე “... ქარხნის” წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იგი ამ საქმეში არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა, .. ..-ის წინაშე ვალდებული არ იყო, რადგან ელენერგიას უშუალოდ არა .. ..-აგან, არამედ შპს “ა-ისაგან” იღებდა.

მოპასუხე დამატებით სარჩელის ხანდაზმულობაზეც მიუთითებდა და განმარტავდა, რომ წარმოდგენილი დავა ხელშეკრულებიდან იყო წარმოშობილი და მასზე ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა უნდა გავრცელებულიყო. ამდენად, თუ შპს “ა-ის” მიმართ მოთხოვნა 1999წ. 1 ივლისს წარმოიშვა, ხანდაზმულობის ვადაც, შესაბამისად, 2002წ. 1 ივლისისათვის იწურებოდა. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, “... ქარხნის” წარმომადგენელმა, ხანდაზმულობის მოტივით, სარჩელზე უარის თქმა მოითხოვა.

2003წ. 24 ოქტომბერს “... ქარხანამ” ქუთაისის საოლქო სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა და მიუთითა შემდეგზე:

2001წ. 1 ნოემბერს სს “... ქარხნასა” და .. ..-ს შორის დაიდო შეთანხმება, რომლითაც ამ უკანასკნელმა აღიარა თავისი დავალიანება სს “ფ-ს” მიმართ 2411853 აშშ დოლარისა და 26 ცენტის ოდენობით და ვალდებულება იკისრა, უახლოეს მომავალში დაეფარა დავალიანება, რაც სათანადო ბუღალტრული გატარების სახით უნდა ასახულიყო ხელშეკრულებაში მონაწილე მხარეთა ბუღალტერიაში.

ვალის აღიარების მიუხედავად, .. ..-ს დღემდე არ შეუსრულებია თავისი ვალდებულება, რის გამოც “ფ-მ” საჭიროდ მიიჩნია, სასამართლო წესით მოეთხოვა კუთვნილი თანხა.

შეგებებული სარჩელის ავტორი აქვე დაამატებდა, რომ, რადგან .. ..-ს ვალდებულება დროულად არ შეუსრულებია, მას ვადაგადაცილებული დღისათვის 0,1%-იც უნდა გადაეხადა, რამაც სულ 4158034 ლარი შეადგინა.

.. ..-ის წარმომადგენელი არ დაეთანხმა სს “ფ-ს” შეგებებულ სარჩელს და ამ ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტა მოითხოვა, რადგან არსებობდა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება(განჩინება), რომელიც გამოტანილი იყო დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით. .. ..-ის წარმომადგენლმა 2001წ. 1 ნოემბრის შეთანხმებაც ბათილ ხელშეკრულებად მიიჩნია და შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმა და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილებით ელექტროენერგიის .. ..-ის სარჩელი უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის მოტივით არ დაკმაყოფილდა, ... ქარხნის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: .. ..-ს სს “ფ-ს” სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი თანხა _ 2411853 აშშ დოლარი და ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე თანხის 0,08%.

სასამართლო კოლეგიამ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

.. ..-ის წინაშე “ფ-ს” ვალდებულება უშუალოდ არ აუღია და ელენერგიის მიწოდებაც პირდაპირ მისთვის არ ხდებოდა, ისევე როგორც იგი უშუალოდ გადახდაზე არ იყო ვალდებული პირი .. ..-ის წინაშე. .. ..-სა და “ფ-ს” შორის ელენერგიის მიწოდების თაობაზე შპს “ა-ი”, ფაქტობრივად, შუამავალ პირს წარმოადგენდა, “ფ-ც” ელენერგიას “ა-ის” მეშვეობით იღებდა და გადახდაც მის წინაშე უნდა განეხორციელებინა. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელი, როგორც არასათანადო მოპასუხის მიმართ წარდგენილი, უსაფუძვლო იყო. სასამართლომ სარჩელის ხანდაზმულობაზეც იმსჯელა და განმარტა, რომ სარჩელი სკ-ის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით იყო წარდგენილი, რაც სარჩელზე უარის თქმის საფუძველს იძლეოდა. სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი არ არსებობდა, რადგან 2001წ. 24 მაისისა და 2002წ. 11 თებერვლის გადაწყვეტილებები სხვა დავის საგანსა და სხვა საფუძველს ეხებოდნენ.

სასამართლომ მართებულად მიიჩნია “ფ-ს” სასარგებლოდ .. ..-სათვის 2411853 აშშ დოლარის დაკისრება, მაგრამ მოთხოვნილი საურავის სახით 0,1%-ის ნაცვლად, 0,08%-ის გადახდა დაადგინა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილებაზე დაიწერა განსხვავებული აზრი.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილება “... ქარხანას” არ გაუსაჩივრებია.

კავშირმა (ასოციაცია) “.. ..-მა” ზემოხსენებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა, მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ კავშირი (ასოციაცია) “.. ..-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილება სს “... ქარხნის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სსკ-ის დებულებანი.AM

საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება და იზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებას “.. ..-ის” სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე და განმარტავს შემდეგს: სკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 3 წელს. ამავე კანონის 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ითვლება ის დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია, უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე (სკ-ის 144-ე მუხლი).

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მის სარჩელზე ხანდაზმულობის ათწლიანი ვადა უნდა გავრცელდეს, რადგან, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, .. ..-სა და “ა-ს” შორის ხელშეკრულება იყო დადებული და “ა-ი” ვალდებული იყო, თვითონ მოეხდინა “ფ-სათვის” მიწოდებული ელენერგიის საფასურის ანაზღაურება .. ..-სათვის. “ფ.” კი, თავის მხრივ, მიწოდებული ელენერგიის ანაზღაურებას “ა-ის” მიმართ ახდენდა. ნათელია, რომ სადავო ურთიერთობა ელენერგიის საზღაურის გადაუხდელობის თაობაზე ხელშეკრულების წიაღშია წარმოშობილი და მოცემულ საქმესთან მიმართებაში მხოლოდ ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ დავაზე შეიძლება იყოს საუბარი.

საკასაციო სასამართლო აქვე ხაზს გაუსვამს იმ გარემოებას, რომ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს რა “.. ..-ის” სარჩელს ხანდაზმულად, მის საფუძვლიანობაზე აღარ მსჯელობს, რადგან სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარისი საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ “ფ-ს” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 24 მაისის გადაწყვეტილებით სს “ ... ქარხანასა” და .. ..-ს შორის 2000წ. 4 აგვისტოს გაფორმებული ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის ¹27/75 ხელშეკრულების მე-5 მუხლის 5.3 პუნქტის საფუძველზე მიუწოდებელი ელექტროენერგიის გამო საჯარიმო სანქციის სახით .. ..ს დარიცხული ღირებულების სამმაგი ოდენობა _ 2411843 აშშ დოლარი დაეკისრა. საკასაციო სასამართლოს 2001წ. 21 ნოემბრის განჩინებით მოცემული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა, ხოლო 2002წ. 11 თებერვალს სასამართლო კოლეგიამ, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის მოტივით, საქმის წარმოება შეწყვიტა. ხსენებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

საკასაციო სასამართლო მოიხმობს სსკ-ის 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტს და განმარტავს შემდეგს: სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის მიღების ან მხარეთა მორიგების დამტკიცების შესახებ. სსკ-ის ზემოხსენებული ნორმა მხარეების, დავის საგნისა და საფუძვლების იგივეობას ფაკულტატურად მოითხოვს და ადგენს, რომ ხსენებული სამივე პირობა ერთდროულად უნდა არსებობდეს, რათა ანალოგიური საქმის განხილვისას საქმის წარმოების შეწყვეტა მოხდეს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიამ ამ ნაწილში საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს 2001წ. 24 მაისისა და 2002წ. 11 თებერვლის გადაწყვეტილება და “ფ-ს” შეგებებული სარჩელი, მიუხედავად იმისა, რომ ერთსა და იმავე მხარეებს შორის წარმოშობილ დავას შეეხება, გამომდინარეობს თუ არა იდენტური საფუძვლიდან და არსებობს თუ არა დავის საგნების ერთგვაროვნება. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ, მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ შეგებებული სარჩელი 4 158 034 აშშ დოლარს შეეხებოდა, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილებით იგი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და .. ..-ს “ფ-ს” სასარგებლოდ ძირითადი თანხის _ 2411853 აშშ დოლარისა და გადაცილებულ 724 დღეზე 0,08%-ის გადახდა დაეკისრა. გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის ავტორს არ გაუსაჩივრებია.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კავშირი (ასოციაცია) “.. ..-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილება სს “... ქარხნის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კავშირი (ასოციაცია) “.. ..-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილება სს “... ქარხნის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.