№ ას-1665-1653-2011 28 თებერვალი, 2012 წელი,
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა
ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
სხდომის მდივანი _ ლელა სანიკიძე
კასატორი _ ქ. პ-ი
წარმომადგენელი _ ლ. ხ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. ვ-ი, ვ. შ-ი
წარმომადგენელი _ ა. გ-ა
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 სექტემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ქ. პ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ვ. შ-ისა და ვ. ვ-ის მიმართ და მოითხოვა მათ საკუთრებაში არსებული თბილისში, ა. კ-ის №6-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომზე, საბაზრო ღირებულების 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საკუთრების უფლების გადაცემა შემდეგ გარემოებათა გამო: მოსარჩელის დედა ს. ა-ი, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, 1950 წლიდან სარგებლობის უფლებით ფლობდა მოპასუხეთა საცხოვრებელ სადგომს მათივე თანხმობით და ნოტარიულად გაუფორმებელი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. საცხოვრებელი სახლის 2/3 ოთხი ოთახი ირიცხებოდა ნ. შ-ის სახელზე, ხოლო 1/3 სამი ოთახი (№10, №11, №12) ორ შვილთან ერთად ეკავა ს. ა-ს, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ე.წ ,,ატსტუპნიკის” უფლებით. მოპასუხე ცდილობდა, გამოესახლებინა ს. ა-ი დაკავებული საცხოვრებელი სადგომიდან, თუმცა უშედეგოდ. კ-ის რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 6 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს უარი ეთქვა ს. ა-ის გამოსახლებაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ ს. ა-მა მოპასუხის მამისგან - ს. შ-ისგან 13000 მანეთად შეისყიდა საცხოვრებელი სადგომი ზემოაღნიშნულ მისამართზე, კერძოდ, №11 და №12 საცხოვრებელი ოთახები და ჩაეწერა კიდეც. ს. ა-მა ამ ფართის თავის სახელზე დარეგისტრირება ვერ მოახერხა საყოველთაოდ ცნობილი რეჟიმის გამო, მაგრამ ფლობდა და სარგებლობდა თავის ოჯახთან ერთად. ს. ა-ი 1996 წელს გაემგზავრა ისრაელში სამკურნალოდ და 2002 წელს ისე გარდაიცვალა, რომ ვერ მოასწრო ქ. თბილისში, ა. კ-ის ქ. №6-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის შვილის სახელზე გადაფორმება. ქ. პ-ს მოპასუხეები ხელს უშლიან დედის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაში, რის გამოც არსებობს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის დაკარგვის საშიშროება. ამასთან, ს. ა-ს 1958 წლიდან ეკავა და სარგებლობდა მდგმურის უფლებით. შ-ები ხელოვნურად ქმნიდნენ ბინის ქირის მიუღებლობის ფაქტს, რის გამოც ს. ა-მა ბინის ქირა ჩარიცხა სასამართლოს ანგარიშზე.
მოპასუხე ვ. ვ-მა სარჩელი არ ცნო შემდეგ გარემოებათა გამო: მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ქ.თბილისის კ-ის რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 6 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ ქ. პ-ის დედა ს. ა-ი სადავო ბინაში ცხოვრობდა, როგორც დამქირავებელი. ამასთან, არ დგინდება სადავო ბინაში მოსარჩელისა და მისი ოჯახის წევრების რეგისტრაციის ფაქტი. გარდა ამისა, ქ.თბილისის კრწანისის რაიონის სასამართლოს 1991 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით ს. ა-ი ნ. და ემა შ-ების სარჩელის საფუძველზე ცნობილ იქნა სადავო საცხოვრებელ ფართზე უფლებადაკარგულად. ს. ა-მა მფლობელობა სადავო ფართზე 1984 წლიდანვე შეწყვიტა, რადგან იგი არ იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს და არ იყო ჩაწერილი სადავო ფართში. მოსარჩელეს საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით ქ. პ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. პ-მა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით ქ. პ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ. თბილისში, ა. კ-ის №6-ში მდებარე უძრავი ნივთი არის ი. და ი. ი-ების, ვ. შ-ის, ვ. ვ-ის საერთო საკუთრება, აქედან 1/2 ნაწილზე რეგისტრირებულია ი. და ი. ი-ების, 2/6-ზე - ვ. შ-ის, ხოლო 1/6 ნაწილზე ვ. ვ-ის საკუთრების უფლება. ვ. შ-ი არის ნ. შ-ის, ხოლო ვ. ვ-ი - ემა შ-ის მემკვიდრე. თბილისის კ-ის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1981 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ემა ს.ს ასულ შ-ს ქ. თბილისში, ი-ის ქ. №6-ში მდებარე 6-ოთახიანი სახლიდან პირველ სართულზე მიეკუთვნა №12 ოთახი, ხოლო მე-2 სართულზე - №22 ოთახი, ნ. ს.ს ძე შ-ს კი, პირველ სართულზე მიეკუთვნა №10 ოთახი, №11 ოთახი, ხოლო მე-2 სართულზე - №23 ოთახი და №24 ოთახი. თბილისის კ-ის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 6 სექტემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ნ. და ემა შ-ების სარჩელი ს. ა-ის წინააღმდეგ №11 და №12 ოთახიდან მოპასუხის გამოსახლების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 1984 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით გადაწყვეტილება დატოვებულ იქნა უცვლელად. ს. ა-ი გარდაიცვალა 2002 წლის 5 იანვარს და მისი მემკვიდრეობა მიიღო მოსარჩელე ქ. პ-მა. თბილისის კრწანისის რაიონის სასამართლოს 1991 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. და ემა შ-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ს. ა-ი ცნობილ იქნა საცხოვრებელ ფართზე უფლებადაკარგულად, ნ. შ-ისა და ემა შ-ის სახელზე რიცხულ ქ. თბილისში, ა. კ-ის ქ. №6-ში მდებარე პირადი საკუთრების სახლზე. პალატამ იხელმძღვანელა რა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლით, განმარტა, რომ, ვინაიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები, ამიტომ დგინდება, რომ ჯერ კიდევ 1991 წლის 7 ივნისის მდგომარეობით სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე ს. ა-ს დაკარგული ჰქონდა ნ. და ემა შ-ების საკუთრებაში არსებული სადგომის მფლობელობის უფლება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები და დაეყრდნო რა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლს, 11 მუხლის „ა” ქვეპუნქტს და მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტს, განმარტა, ვინაიდან დადგენილ იქნა, რომ მოსარჩელე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების დროისათვის (1998 წლის 25 ივნისი) არ ფლობდა ქ. თბილისში, ა. კ-ის ქ. №6-ში არსებულ საცხოვრებელ სადგომს, ქ. პ-ი არ შეიძლება, ჩაითვალოს ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის ,,ა“ პუნქტით გათვალსიწინებულ მოსარგებლედ, შესაბამისად, ქ. პ-ის მოთხოვნა უსაფუძვლოა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. პ-მა და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტი, კერძოდ, მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის თანხის გადახდა ნიშნავს ბინის ნასყიდობის საფასურის გადახდას და არა სხვა რაიმე საფასურის გადახდას, რაც მოწინააღმდეგე მხარეს არ უარუყვია. ამასთან, სასამართლომ არასწორად შეაფასა მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის არსებული ურთიერთობა ქირავნობად. მან ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებებზე, რომ ს. ა-ი კეთილსინდისიერად ფლობდა სადავო ფართს, რომლის სრული საფასური გადახდილი იყო და იგი იმყოფებოდა ს. ა-ის ფაქტობრივ მფლობელობაში. ქირის გადახდის ფაქტი სასამართლომ დადგენილად ცნო მხოლოდ მხარის ზეპირი განმარტების საფუძველზე. გარდა ამისა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის, რომ ბინის ქირაში იგულისხმებოდა საზოგადოებრივი საკუთრების სარგებლობისთვის გათვალისწინებული გადასახადი და არა ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ბინის ქირა. სააპელაციო სასამართლომ თბილისის კ-ის რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 25 ოქტომბრის განჩინების უგულებელყოფით, არასწორად მიიჩნია, რომ არ დასტურდება მოსარჩელის დედის მიერ სადავო ფართის ფლობის ფაქტი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. განჩინება მიუთითებს, რომ წარმოდგენილ იქნა წერილობითი ხელშეკრულება მხარეებს შორის სამი ოთახის დათმობის შესახებ. ამასთან, უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომის ფლობა არ ნიშნავს მხოლოდ ნივთის პყრობას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. პ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. საკასაციო პალატის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა არ დგინდება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: დადგენილია, რომ ს. ა-ი გარდაიცვალა 2002 წლის 5 იანვარს და მისი მემკვიდრეობა მიიღო ქ. პ-მა. თბილისის კრწანისის რაიონის სასამართლოს 1991 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. და ემა შ-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნ. ს.ს ძე შ-ისა და ემა ს.ს ასულ შ-ზე საკუთრების უფლებით რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე მდებარე ქ. თბილისში, ა. კ-ის ქ. №6-ში, მოპასუხე ს. მ.ის ასული ა-ი ცნობილ იქნა საცხოვრებელ ფართზე უფლებადაკარგულად. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ დასტურდება ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების მომენტისათვის (1998 წლის 25 ივნისს) მოსარჩელის მფლობელობის ფაქტი სადავო საცხოვრებელ სადგომზე.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილ ფაქტობრივი გარემოებები და დაასკვნა, რომ ქ. პ-ი კანონის მიღების დროისათვის სადავო ნივთს ფაქტობრივად არ ფლობდა, კერძოდ:
,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამავე კანონის 11 მუხლის „ა“ პუნქტის თანახმად, მოსარგებლეა – პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. დასახელებული ნორმების თანახმად, პირის მოსარგებლედ მიჩნევისათვის სავალდებულოა კანონში მითითებული ერთ-ერთი პირობის არსებობა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა წრეს და უთითებს, რომ მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების დადასტურება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ექსპერტის დასკვნით და ა.შ. სასამართლოს საქმის სწორად გადაწყვეტის მიზნით შეუძლია, გამოიყენოს მითითებულ მუხლში ნახსენები ნებისმიერი მტკიცებულება და მტკიცების ნებისმიერი საშუალება, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამა თუ იმ სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურსამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით.
ქ.პ-ი სადავო საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივ ფლობას, კანონის მიღების დროისათვის ადასტურებს იმ ფაქტობრივი გარემოებით, რომ მასში დღემდე ინახება მოსარჩელის კუთვნილი ნივთები. აღნიშნული კი, კასატორის მოსაზრებით, დასტურდება მოწინააღმდეგე მხარის – ვ.ვ-ის აღიარებით, რომელიც დაფიქსირებულია 2011 წლის 15 მარტის სხდომის ოქმში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას.
კასატორის მიერ მითითებულ სხდომის ოქმში (ტ.1 ს.ფ. 168,173) ვ.ვ-ი განმარტავს, რომ „სადავო სახლში არ ვცხოვრობთ, სახლი არის ავარიულ მდგომარეობაში, სახლში კი ჩემი ნივთები აწყვია. რაც შეეხება ა-ის ნივთებს, რაღაც ძველი ტანსაცმელი კი იყო სახლში. რაც იყო სახლში ა-ის ნივთები, მოდიოდნენ და ნელ-ნელა მიჰქონდათ“. მართალია, ვ.ვ-ი მიუთითებს წარსულში კასატორის ნივთების სადავო ფართში არსებობაზე, მაგრამ ამ განმარტებით არ დგინდება აღნიშნული ფაქტის - ნივთების სადავო ფართში განთავსების პერიოდი. შესაბამისად, მხარის განმარტებით, ვერ დგინდება საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოება 1994 წლამდე მოსარჩელის ნივთების სადავო ფართში არსებობა. შესაბამისად, ქ.პ-ი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, არ თავისუფლდება სადავო ფაქტის მტკიცების მოვალეობისაგან. ქ.პ-ს სათანადო მტკიცებულებებით უნდა დაედასტურებინა კანონის მიღების დროისათვის ნივთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი, რათა გამხდარიყო იმ სპეციალური სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი, რომელსაც აწესრიგებს ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის მფლობელობად მიიჩნევა საცხოვრებელი ფართის ფლობა, რაც შეიძლება გამოიხატოს, როგორც მოსარგებლის მიერ ნივთით უშუალოდ სარგებლობითა და ფლობით, ასევე მოსარგებლის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ნივთების საცხოვრებელ ფართში განთავსებით. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს მფლობელობის არსიდან, რაც გულისხმობს ნივთზე იურიდიულ ბატონობას და არა მხოლოდ მის პყრობას.
განსახილველ შემთხვევაში, გასაჩივრებული განჩინება კანონის დარღვევის გარეშეა მიღებული და მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ქ. პ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 სექტემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
