№ას-109-105-2012 12მარტი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შ. ა-ა

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა. გ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შ. ა-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. გ-ის მიმართ და მოითხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შემდეგი დასაბუთებით: შ. ა-ა მის მეუღლესა და ვაჟიშვილთან ერთად საცხოვრებლად გადმოვიდა საქართველოში და დასახლდა მარნეულის რაიონის სოფელ დ-გაურარხში მდებარე მისი ძმის მიერ აშენებულ 2 სართულიან სახლში, 2003 წელს მისმა მეუღლემ დატოვა საქართველო და გადავიდა საცხოვრებლად აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. მოგვიანებით მას თან გაჰყვა ვაჟიც. მოსარჩელემ ვერ შესძლო მარტო ცხოვრება და გადავიდა იმავე სოფელში მცხოვრებ დასთან, ხოლო სახლი და კარმიდამო მოსავლელად და სარგებლობაში გადასცა მეზობლად მცხოვრებ ახლო ნათესავს, ა. გ-ის ოჯახს. 2008 წლის ბოლოს, დასჭირდა თანხა 1 000 აშშ დოლარი და თხოვნით მიმართა თავის ნათესავს, მოპასუხე ა. გ-ს, რათა ესესხებინა ფული. ეს უკანასკნელი მას დასთანხმდა მხოლოდ ერთი პირობით, თუ მოსარჩელე სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთავდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ქონებას. მოპასუხემ დაარწმუნა რომ ნოტარიუსთან სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმება გამოიწვევდა ზედმეტ ხარჯებს და პირდაპირ საჯარო რეესტრში გაფორმებულიყო ხელშეკრულება, ვინაიდან შ. ა-ა ვერ ერკვეოდა ასეთ საკითხებში, ენდობოდა ბიძაშვილს, რომელიც მანამდეც დაეხმარა საკუთრების რეგისტრაციაში, დასთანხმდა და 2008 წლის 29 დეკემბერს მოპასუხეს გაჰყვა საჯარო რეესტრის მარნეულის სარეგისტრაციო სამსახურში, სადაც მან მიიღო სესხსი 1 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 1 700 ლარი და ხელი მოაწერა ქართულ ენაზე შედგენილ ხელშეკრულების ტექსტს, რომელშიც მისთვის გასაგები იყო მხოლოდ ციფრი 1 700, რაც შეესაბამებოდა ნასესხები თანხის ოდენობას. ამის შემდეგ მოსარჩელემ ვერ შესძლო სესხის დაბრუნება, თუმცა არც მოპასუხეს მოუთხოვია ვალის გადახდა. მოსარჩელისთვის 2011 წლის აპრილამდე არ იყო ცნობილი იმის შესახებ, რომ უძრავი ქონება, რომელიც თავის დროზე ირიცხებოდა მოსარჩელის სახელზე, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე აღრიცხულ იქნა ა. გ-ის სახელზე, ანუ ხელშეკრულება, რომელსაც მოსარჩელემ მოაწერა ხელი იყო არა სესხის, არამედ ნასყიდობის ხლშეკრულება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 2008 წლის 29 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია კანონის სრული დაცვით, შეცდომით, მოტყუებით ან ნდობის ბოროტად გამოყენებით არ დადებულა. მოსარჩელემ სახლის გაყიდვამდე გაყიდა იქ არსებული უძრავი ნივთები, შემდეგ მისი საცხოვრებელი სახლ-კარი. 2008 წლის 8 სექტემბერს მხარეთა შორის დაიდო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელზეც ორივე მხარე ხელის მოწერით ადასტურებენ თავიანთი ნების გამოვლენას. ხელშეკრულების დადების მერე შ. ა-ამ დატოვა საქართველო და გადავიდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, 2008 წლის 29 დეკემბერს მხარეებმა განმეორებით დადეს ხელშეკრულება, სადაც ხელმოწერით დაადასტურეს თავიანთი ნების გამოვლენა. მოსარჩელემ და მოპასუხემ ეს ხელშეკრულება, გამარტივებული წარმოების წესით დაარეგისტრირეს საჯარო რეესტრში. შ. ა-ამ მისი სახლი გაყიდა არა 1 700 ლარად, არამედ 9 000 აშშ დოლარად, ხოლო ხელშეკრულებაში მისივე სურვილით ჩაწერილ იქნა 1 700 ლარი.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით შ. ა-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. ა-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით შ. ა-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მარნეულის რაიონის, სოფელი დ-გ-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ა. გ-ის სახელზე. უძრავ ქონებაზე ა. გ-ის უფლების დამდგენ იურიდიულ დოკუმენტად მითითებულია 2008 წლის 29 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მოსარჩელე შ. ა-ასა და მოპასუხე ა. გ-ს შორის 2008 წლის 8 სექტემბერს დაიდო შინაურული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, შ. ა-მა ა. გ-ს მიჰყიდა მარნეული რაიონში, სოფელ დ-გ-ში მდებარე უძრავი ქონება. 2008 წლის 29 დეკემბერს იმავე მხარეებს: შ. ა-ასა და ა. გ-ს შორის განმეორებით დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება მარნეულის რაიონის, სოფელ დ-გ-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა ა. გ-ის მიერ მოსარჩელე შ. ა-ასათვის 9 000 აშშ დოლარის გადაცემის თაობაზე და აღნიშნა, რომ მითითებული გარემოება არ დასტურდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული სათანადო მტკიცებულებით; მხოლოდ მოწმეთა ჩვენება არ წარმოადგენს აღნიშნულის დასადასტურებლად საკმარის მტკიცებულებას; სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.2.3. პუნქტში მითითებულ გარემოება (,,2008 წლის 29 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულ იქნა მოტყუებით და ნდობის ბოროტად გამოყენებით”), და მიუთითა, რომ არ გამომდინარეობს გადაწყვეტილების შინაარსიდან და ეწინააღმდეგება მის სარეზოლუციო ნაწილს. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ 2011 წლის 2 ივნისით დათარიღებული აქტის მიღების თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მიზნით მოპასუხე ა. გ-ის მხრიდან მოსარჩელე შ. ა-ას მოტყუების ფაქტი. პალატამ განმარტა, რომ მოტყუების დროს არსებობს ნების გამოვლენის ნაკლი. მოტყუება გულისხმობს ცდომილებაში განზრახ შეყვანას. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შ. ა-ამ ორჯერ გამოხატა ნება ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერით, პირველად 2008 წლის 8 სექტემბერს, მეორედ – რამოდენიმე თვის შემდეგ, 2008 წლის 29 დეკემბერს. 2008 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულება მოსარჩელემ და მოპასუხემ წარადგინეს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მარნეულის სარეგისტრაციო სამსახურში და შ. ა-ამ ქონების გასხვისების თაობაზე ხელშეკრულებას განმეორებით ხელი მოაწერა საჯარო რეესტრის უფლებამოსილი მოხელის თანდასწრებით.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 55-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობა გარიგების ბათილობისათვის საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენს, ამ პირობასთან ერთად უნდა არსებობდეს მეორე გარემოებაც - გარიგება დადებული უნდა იყოს მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება, ან ისარგებლა კონტრაჰენტის მძიმე მდგომარეობით, ან გულუბრყვილობით. განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტი არ უთითებს გარემოებებზე, რომლებიც მეტყველებენ მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ გავლენის ბოროტად გამოყენებაზე, რამაც ის იძულებული გახადა, დაედო სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება. შესაბამისად, მხოლოდ იმაზე აპელირება, რომ ნასყიდობის საგნის რეალურ ფასსა და ხელშეკრულებაში მის ღირებულებად მითითებულ თანხას შორის აშკარა შეუსაბამობაა. აქედან გამომდინარე, გარიგება დაიდო შ. ა-ას ნდობისა და გამოუცდელობის ბოროტად გამოყენებით, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია. სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის თანახმად სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ შ. ა-ამ ვერ დაასაბუთა, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მისი მოტყუების ფაქტი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 ნოემბრის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შ. ა-ამ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო სასამართლომ, მიუხედავად იმისა, რომ თვითონვე გამორიცხა 9000 დოლარის გადაცემის ფაქტი, მაინც მიიჩნია, რომ არ არსებობს 55-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები. აშკარაა, რომ უძრავი ქონება, კერძოდ, 1409 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე განთავსებული 105 და 46 კვ.მ-იანი კაპიტალური ორი შენობა, 1700 ლარად არ შეეძლო გაეყიდა. ანაზღაურება იმდენად შეუსაბამოა, რომ აშკარაა, მოპასუხემ ისარგებლა მისი გამოუცდელობით, იმით, რომ მთლიანად ენდობოდა მას და ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას. თუნდაც მინიმალური გამოც.ება რომ ჰქონოდა ამგვარ საქმეში აუცილებლად მოითხოვდა ხელშეკრულების ნოტარიულად გაფორმებას ან უკიდურეს შემთხვევაში მისთვის გასაგებ ენაზე ათარგმნინებდა ხელშეკრულებას. აქედან გამომდინარე, სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის შემადგენლობა.შ.ა-ამ ქართული ენის უცოდინარობის გამო არ იცოდა, რომ ხელს აწერდა ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ნაცვლად სესხის ხელშეკრულებისა ანუ მან დაუშვა სამოქალაქო კოდექსის 73-ე მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული არსებითი შეცდომა, რადგან უდავოა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე აზერბაიჯანელია, არავის არ გაუხდია სადავოდ, რომ მოსარჩელეს არათუ ქართულად წერაკითხვა, არამედ ქართულად აზრის გამოთქმაც კი არ შეუძლია. ამას ადასტურებს ისიც, რომ ორივე ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერა ქართულად არ არის შესრულებული, ანუ გვარის დაწერაც კი არ შეუძლია. სასამართლო მიუთითებს, რომ შ.ა-ამ ორჯერ გამოხატა ნება 8 სექტემბრის და 29 დეკემბრის ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერით და ამ შუალედში შეძლო დაემოწმებინა ტექსტი, რაც არ გააკეთა და 29 დეკემბერს ხელი მოაწერა იმავე შინაარსის გარიგებას. ამგვარი მსჯელობა მცდარი, რადგან ეს ორი გარიგება ერთნაირი შინაარსის არ არის, საკმაოდ განსხვავებულია. შ.ა-ამ თავის შეგნებით 8 სექტემბერს ხელი მოაწერა სესხის ხელშეკრულებას. მოპასუხე ადასტურებს, რომ ეს იყო შინაურული გარიგება 9000 დოლარის გადახდის დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტის არსებობა პირველ რიგში მოპასუხის ინტერესებში შედიოდა. მოპასუხეს არ სურდა შ.ა-ას ცოდნოდა, რომ შინაურული გარიგება იყო ნასყიდობის და არა სესხის. ამ მიზეზით არ შედგა ა-ასათვის გასაგებ ენაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. ა-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 55-ე, 73-ე, და 81-ე მუხლების შესაბამისად. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახ.ი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შ. ა-ას დაუბრუნდეს პ. ჯ-ას მიერ 2012 წლის 13 იანვარს საკასაციო საჩივარზე გადახ.ი სახელმწიფო ბაჟის –300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შ. ა-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

შ. ა-ას დაუბრუნდეს პ. ჯ-ას მიერ გადახ.ი სახელმწიფო ბაჟის –300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.