№ას-11-11-2012 15 მარტი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ. მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ლ-ა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უღირს მემკვიდრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ანნა ლ-ას მიმართ 2006 წლის 20 სექტემბერს ა. ლ-ასა და ო. მ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ა.ლ-ას უღირს მემკვიდრედ ცნობისა და მამკვიდრებელ ო.მ-ის კუთვნილი ქ.თბილისში, ...მიკრორაიონის მე-19 კორპუსში მდებარე №6 ბინის მესაკუთრედ მოსარჩელის აღიარების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით:

სარჩელის თანახმად, ა. ლ-ა და ლ. მ-ი არიან ო. მ-ის შვილები. 2006 წლის 20 სექტემბერს ხელშეკრულება დაიდო იძულებით, ა. ლ-ას მხრიდან ო. მ-ზე მუქარის განხორციელებით, რომლის მიხედვით, თუ ო. მ-ი უარს განაცხადებდა ხელშეკრულების გაფორმებაზე, ა. ლ-ა გაახმაურებდა ცნობებს მასზე, რომ ლ. მ-ი ო. მ-ის ბიოლოგიური შვილი არ იყო. 2006 წლის 20 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას, ვინაიდან ა. ლ-ას არ გადაუხდია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის საგნის ღირებულება, რაც ცხადყოფს, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა არა ბინის ყიდვა, არამედ მხოლოდ უძრავი ქონების უსასყიდლოდ დაპატრონების სურვილი; ა. მ-მა უსაფუძვლოდ მიისაკუთრა როგორც თბილისში, … მე-4 მ/რ №19-6-ში მდებარე ბინა, ასევე თბილისში, ვაჟა-ფშაველას №12-12-ში მდებარე ბინა, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ ა. ლ-ას სახელზე იყო პრივატიზებული, წარმოადგენდა ოჯახის საერთო საკუთრებას. ამრიგად, ა. ლ-ამ სამკვიდრო ქონების გარეშე დატოვა პირველი რიგის მემკვიდრე, თავის ძმა - ლ. მ-ი.

ო. მ-ი გარდაიცვალა 2007 წლის 9 ივლისს.

ანნა ლ-ას კუთვნილ ბინაზე ლ. მ-ის მხრიდან გაწეულმა ხარჯებმა კი, შეადგინა 14 618 ლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 22 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ლ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა. ლ-ას ლ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 14618 ლარის ანაზღაურება, ლ. მ-ის სარჩელი 2006 წლის 20 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ანნა ლ-ას უღირს მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს დასახელებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. მ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით ლ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოელგიის 2010 წლის 22 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 85-ე და 86-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ დასახელებული ნორმების დანაწესიდან გამომდინარე, იძულებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე უფლებამოსილია პირი, ვის მიმართაც განხორციელდა კონკრეტული იძულება - ძალადობა ან მუქარა. სადავო გარიგებისადმი ასეთი პირის დამოკიდებულების დადგენა მიჩნეულ უნდა იქნეს არსებით ფაქტორად იძულების ხასიათის დადგენისათვის. კონკრეტული მოქმედების იძულებად კვალიფიკაციისათვის უნდა იკვეთებოდეს, რომ სადავო გარიგების მონაწილე მხარეს არ სურდა ამ გარიგების დადება და კონკრეტულმა მუქარამ თუ მუქარის შემცველმა ქმედებამ ისეთი ფსიქოლოგიური ზეგავლენა მოახდინა მასზე, რომ იძულებული გახადა, დაედო გარიგება. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოპასუხე სხდომაზე არ გამოცხადდა, მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება. პალატის განმარტებით, ამგვარ საპროცესო სამართლებრივ რეჟიმში დადასტურებულად ითვლება ის ფაქტი, რომ ა. ლ-ა ემუქრებოდა ო. მ-ს იმ ინფორმაციის გამჟღავნებით, რომ ლ. მ-ი მისი ბიოლოგიური შვილი არ იყო. პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დადასტურებულად მიჩნევის შემთხვევაშიც, სასარჩელო მოთხოვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მამა-შვილს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მიჩნეულიყო იძულებით დადებულად და შესაბამისად, ბათილად, დაუშვებელი იყო, ვინაიდან ხსენებული ინფორმაციის არგამჟღავნება საერთოდ შეესაბამებოდა თუ არა ო. მ-ის ნება-სურვილს, შეეძლო თუ არა აღნიშნული ინფორმაციის გამჟღავნებას ზეგავლენა მოეხდინა მასზე, აგრეთვე იყო თუ არა მუქარა იმ კატეგორიის, რომელიც გარიგების იძულებით დადების ფაქტობრივ შემადგენლობას იძლევა, სასამართლოს შეფასების საგანია. უფრო მეტიც, თუ ო. მ-ი აღნიშნულ ინფორმაციას ფლობდა და დადასტურებულად მიიჩნევდა, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ მან ბინა თავის ბიოლოგიურ შვილს თავისი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ გადაუფორმა. გარდა ამისა, პალატამ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების დადებიდან გარდაცვალებამდე ო. მ-ს დასახელებული გარიგება სადავოდ არ გაუხდია. ასეთ შემთხვევაში კი, კანონი არ ითვალისწინებდა გარიგების ბათილად ცნობის შესაძლებლობას იძულების არსებობის მოტივით. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ინფორმაციის გამჟღავნების მუქარა, სასამართლოს მიერ დადასტურებულად მიჩნევის შემთხვევაშიც კი (მხარის გამოუცხადებლობის გამო), არ ქმნიდა გარიგების იძულებით დადებულად მიჩნევისათვის საკმარის ფაქტობრივ შემადგენლობას, ვინაიდან მითითებული და დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოებების პირობებშიც კი, არ დგინდებოდა ო. მ-ზე ისეთი ფსიქოლოგიური ზეწოლის ფაქტი, რომელიც აფიქრებინებდა მას, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრებოდა. მით უფრო, რომ ამგვარი დასკვნის გაკეთებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა ო. მ-ის ასაკით, სქესით, ცხოვრებისეული გარემოებებით, მათ შორის ცოლ-ქმრული ურთიერთობის არასტაბილურობით, და-ძმას შორის დაძაბული ურთიერთობით და ა. შ.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, 2006 წლის 20 სექტემბრის ხელშეკრულება ასევე ვერ მიიჩნეოდა თვალთმაქცურ გარიგებად საამისოდ სარჩელში მითითებული გარემოებების მხედველობაში მიღებით.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის საფუძვლებიდან გამომდინარე, სადავო გარიგების თვალთმაქცურ გარიგებად შეფასებას აპელანტი მოითხოვდა ა. ლ-ას მხრიდან ბინის საფასურის გადაუხდელობით, რომელიც მიიღო ო. მ-ისაგან, როგორც ნასყიდობის საგანი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებას, რომლის მიხედვით, ნასყიდობის ხელშეკრულების იურიდიული შედეგი სწორედ ნასყიდობის საგნის მყიდველის საკუთრებაში გადასვლაა, რაც მოცემულ შემთხვევაში, დადგა ხელშეკრულების ორივე მხარის შესაბამისი ნების გამოვლენის შედეგად. ამასთან, ის გარემოება, იყო თუ არა ნასყიდობის ხელშეკრულებით ჩუქების სამართლებრივი ურთიერთობა დაფარული, წარმოადგენდა ამ ხელშეკრულების მხარეთა უფლება-მოვალეობის განსაზღვრისათვის აუცილებელ ფაქტორს და მასზე მსჯელობის საჭიროება დადგება მხოლოდ ასეთ უფლებებსა თუ მოვალეობებზე პრეტენზიის არსებობის შემთხვევაში. უფრო მეტიც, მოპასუხის გამოუცხადებლობის პირობებში, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამაც გაიზიარა, რომ ა. ლ-ას ო. მ-ისათვის ბინის საფასური არ გადაუხდია. თუმცა, მიუხედავად ამ გარემოების დადასტურებულად მიჩნევისა, ხელშეკრულება თვალთმაქცურად და, შესაბამისად, ბათილად ვერ მიიჩნია, ვინაიდან, პალატის მითითებით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ბინის საფასურის გადაუხდელობა არ წარმოადგენდა ხელშეკრულების ბათილად მიჩნევის სამართლებრივ საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე, 1312-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შეფასდა რა სადავო გარიგების ბათილობასთან დაკავშირებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა, არ იქნა გაზიარებული პრეტენზია ამ გარიგების მართლსაწინააღმდეგოდ დადებასთან დაკავშირებით, ისევე როგორც გარიგების მამკვიდრებლის ნების საწინააღმდეგოდ დადებასთან დაკავშირებით. უღირს მემკვიდრედ ცნობისათვის კანონით გათვალისწინებულ სხვა გარემოებაზე, აპელანტის მიერ მითითებული არ ყოფილა. ისევე როგორც გარიგების ბათილობის საფუძვლების შეფასებისას, პალატამ აქაც განმარტა, რომ პირის უღირს მემკვიდრედ მიჩნევა სამართლებრივად შესაფასებელი კატეგორიაა და, შესაბამისად, სასამართლოს კომპეტენციას განეკუთვნება, რაც შეეხება ფაქტებს, რომლებიც აღნიშნულ შეფასებას უნდა დაედოს საფუძვლად, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს. მოპასუხის გამოუცხადებლობის პირობებში, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები დადასტურებულად ითვლება. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელეს არ მიუთითებია რაიმე ისეთ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის დადასტურებულად მიჩნევის შემთხვევაში, სასამართლოს მიეცემოდა შესაძლებლობა, ემსჯელა მითითებული გარემოებების იურიდიულ მართებულობაზე მოთხოვნასთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ, აპელანტის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებდა მოთხოვნებს ო. მ-სა და ა. ლ-ას შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და ა. ლ-ას უღირს მემკვიდრედ ცნობასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებელად მიიჩნია და არ გაიზიარა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. მ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება ო. მ-სა და ანნა ლ-ას შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და ა. ლ-ას უღირს მემკვიდრედ ცნობის ნაწილშიც შემდეგის საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ ა. ლ-ას მიერ ბინის საფასურის გადაუხდელობა არ წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის სამართლებრივ საფუძველს, არასწორია, ვინაიდან 2006 წლის 20 სექტემბერს ო. მ-სა და ა. ლ-ას შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი შედეგი არ მოჰყოლია, კერძოდ, აღნიშნული გარიგება იყო არამარტო მოჩვენებითი არამედ თვალთმაქცურიც, რადგან ნასყიდობის თანხის გადაუხდელობა ფაქტობრივად ნიშნავდა ო. მ-სა და ა. ლ-ას შორის ჩუქების ხელშეკრულების დადებას, რაც ცხადყოფს, რომ ერთი გარიგებით (ნასყიდობის ხელშეკრულებით) დაიფარა სხვა გარიგება (ჩუქების ხელშეკრულება), რაც გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა. ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში კი, ლ. მ-ს წარმოეშობოდა იურიდიული ინტერესი ა. ლ-ას უღირს მემკვიდრედ ცნობისადმი, ვინაიდან მას, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეს, მიეცემოდა შესაძლებლობა, მემკვიდრეობით მიეღო უძრავი ქონება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 იანვრის განჩინებით ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

კასატორი, ლ. მ-ი „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, როგორც ინვალიდი, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.