№ას-116-112-2012 19 მარტი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ. ხ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. მ-ი

მესამე პირი – ნოტარიუსი მ. ბ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 21 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. ხ-ემ მოპასუხე მ. მ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა 2007 წლის 4 სექტემბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ნ. ხ-ის მიერ სესხის მიღების ნაწილში, ასევე საჯარო რეესტრში იპოთეკის რეგისტრაციის გაუქმება (ტომი 1, ს.ფ. 1-12, 63-75, 235-239).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 10 მაისის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირად (დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) ჩაება ნოტარიუსი მ. ბ-ი (ტომი 1, ს.ფ. 219-225).

ამავე სასამართლოს 2011 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სადავო გარიგება ბათილად იქნა ცნობილი ნ. ხ-ის მიერ სესხის მიღების და თბილისში, ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან ნ. ხ-ის კუთვნილი 1/3 ნაწილის იპოთეკით დატვირთვის ნაწილში (ტომი 1, ს.ფ. 247-253).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ხ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ.267-276).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით ნ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებულ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ჩ-ის ქ.№3-ში მდებარე უძრავი ნივთიდან თ. ხ-ის საკუთრებას წარმოადგენს უძრავი ქონების 2/3 წილი, ხოლო ნ. ხ-ის საკუთრებას – 1/3 წილი;

სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების 1-ლი პუნქტის თანახმად, მ. მ-მა (იპოთეკარმა) თ. ხ-ეს და ნ. ხ-ეს (მესაკუთრეები) ასესხა 41500 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, სესხის უზრუნველყოფილს მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 23 სექტემბრის განაჩენით დადგინდა, რომ ხელშეკრულების გაფორმების პროცესში ნ. ხ-ემ უარი განაცხადა ხელშეკრულების გაფორმებაზე და პროტესტის ნიშნად დატოვა ნოტარიუსის შენობა, რის გამოც თ. ხ-ემ გააყალბა ხელშეკრულებაზე ნ. ხ-ის ხელმოწერა;

შინაგან საქმეთა სამინისტროს თბილისის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის მე-5 განყოფილების 2010 წლის 20 მაისის წერილით დასტურდება ის გარემოება, რომ სადავო გარიგებაზე ნ. ხ-ის სახელით შესრულებული ხელმოწერა არ ეკუთვნოდა ნ. ხ-ეს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა 2007 წლის 4 სექტემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ნ. ხ-ის მიერ სესხის მიღების ნაწილში და იპოთეკის გაუქმება თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე. მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2011 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-ის სარჩელი 2007 წლის 4 სექტემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო გარიგება ბათილად იქნა ცნობილი ნ. ხ-ის მიერ სესხის მიღების და თბილისში, ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან ნ. ხ-ის კუთვნილი 1/3 ნაწილის იპოთეკით დატვირთვის ნაწილში. განსახილველი სააპელაციო საჩივრით ნ. ხ-ემ მოითხოვა იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა თბილისში, ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან თ. ხ-ის კუთვნილი 2/3 ნაწილის იპოთეკით დატვირთვის ნაწილშიც.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლზე და განმარტა, რომ აღიარებითი სარჩელის სწორი იურიდიული ინტერესის მითითება ასეთი სარჩელის დაკმაყოფილების უმთავრესი წინაპირობაა. იურიდიული ინტერესის არსებობისათვის აუცილებელია არსებობდეს მხარეთა შორის დავა უფლების თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე; მოპასუხე უნდა ეცილებოდეს მოსარჩელეს უფლებაში; აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას გარკვეული სარგებელი უნდა მოჰქონდეს მოსარჩელისათვის. ამასთან, მხარის იურიდიული ინტერესი ნათლად უნდა იკვეთებოდეს სასამართლოში სარჩელის აღძვრისა და განხილვისას. უდავოა ის, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნა წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრულ აღიარებით მოთხოვნას. აღიარებითი სარჩელის არსებითი დამახასიათებელი ნიშანი კი არის იურიდიული ინტერესი, ანუ სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც სურს დაინტერესებულ პირს. იმ შემთხვევაში, თუ აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგად, მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგი ვერ დადგება, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება გაუმართლებელია.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ განსახილველი აღიარებითი სარჩელის მიმართ არ დგინდებოდა მოსარჩელე ნ. ხ-ის ნამდვილი (დაცვის ღირსი) იურიდიული ინტერესი, ამასთან, მხარე ვერ უთითებდა ისეთ ფაქტობრივ და სამართლებრივ წინაპირობებზე, რაც შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა გარიგების ბათილად ცნობას თბილისში, ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე უძრავი ქონების თ. ხ-ის კუთვნილი 2/3 წილის იპოთეკით დატვირთვის ნაწილში. კერძოდ, სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებული გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო გარიგებაზე ნ. ხ-ეს ხელი არ მოუწერია, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით მართებულად დაედო საფუძვლად პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას სადავო გარიგების ბათილად ცნობის შესახებ ნ. ხ-ის მიერ სესხის მიღებისა და თბილისში, ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან ნ. ხ-ის კუთვნილი 1/3 ნაწილის იპოთეკით დატვირთვის ნაწილში. ამასთან, იგივე გარემოება საფუძვლად ვერ დაედებოდა სადავო გარიგების ბათილად ცნობას იმ ნაწილში, რომლითაც მ. მ-ისაგან აღებული სესხის უზრუნველსაყოფად, იპოთეკით დაიტვირთა თბილისში, ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან თ. ხ-ის კუთვნილი 2/3 ნაწილი, რადგან გარიგების ამ ნაწილში თ. ხ-ის ნების გამოვლენის ნამდვილობა საცილო არ გამხდარა

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 62-ე მულზე, რომლის თანახმად, გარიგების ნაწილის ბათილობა არ იწვევს მისი სხვა ნაწილების ბათილობას, თუ სავარაუდოა, რომ გარიგება დაიდებოდა მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ თ. ხ-ეს სადავო უძრავი ქონების კუთვნილი 2/3 წილის იპოთეკით დასატვირთად ესაჭიროებოდა ამ ქონების 1/3 წილის მესაკუთრის, ნ. ხ-ის თანხმობა, რადგან ეს მოსაზრება არ გამომდინარეობდა არა მხოლოდ საჩივარში მითითებული სამოქალაქო კოდექსის ნორმებიდან, არამედ, ასეთ აკრძალვას არ იცნობდა ამ კოდექსის არც ერთი ნორმა (ტომი 2, ს.ფ. 41-47).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ხ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

კასატორი ზემოაღნიშნულ მოთხოვნას ასაბუთებს შემდეგი მოსაზრებებით:

საქმის განმხილველმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უსაფუძვლოდ უგულებელყვეს სარჩელში (სააპელაციო საჩივარში) მოყვანილი სამართლებრივი არგუმენტები. აქედან გამომდინარე, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ამასთან, მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სასამართლომ სრულიად დაუსაბუთებლად მიიჩნია დადგენილად ის გარემოება, რომ ნ. ხ-ეს არ გააჩნდა იურიდიული ინტერესი აღიარებითი სარჩელის მიმართ. მოსარჩელისა და თ. ხ-ის თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი გაუმიჯნავია და წარმოადგენს ერთ უძრავ ნივთს. იგი ვერ იქნება ნაწილობრივ, მხოლოდ თ. ხ-ის თანასაკუთრების ნაწილში იპოთეკით დატვირთული, ვინაიდან უძრავი ნივთი ერთი მთლიანობაა, მისი 2/3 და 1/3 ნაწილები წარმოადგენენ ამ ერთიანი ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილებს, ისინი არ შეიძლება იყოს ცალკე იპოთეკით უზრუნველყოფის ობიექტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მკაფიო იურიდიული ინტერესი გააჩნია სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების მიმართ, ვინაიდან უძრავი ნივთის მესაკუთრეები მხოლოდ უძრავი ნივთის იდელურ წილს ფლობენ საკუთრებაში, არსებული პროპორციით და არა რეალურად ნივთის რომელიმე ნაწილს. სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების წილის განკარგვის წესს და ფორმას;

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სამოქალაქო კოდექსის 173 მუხლის მე-2 ნაწილის, 959-ე მუხლის, 312-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს. თ. ხ-ეს, როგორც უძრავი ქონების 2/3 წილის მესაკუთრეს, შეეძლო თანამესაკუთრის თანხმობის გარეშე, დამოუკიდებლად განეკარგა მისი კუთვნილი წილი, მაგრამ არა ვალდებულების იპოთეკით უზრუნველყოფის გზით, არამედ 2/3 წილის გირავნობით, რამდენადაც სადავო უძრავ ქონებას თანასაკუთრებაში ფლობენ თ. და ნ. ხ-ეები და მათ ნატურით არ აქვთ გამოყოფილი უძრავი ნივთი, არ არის დადგენილი მათი საკუთრების საზღვრები. ამ შემთხვევაში განკარგვის ქვეშ მოიაზრება მხოლოდ იდეალური წილი – მთლიანი უძრავი ქონების 2/3-ი და არა ამ მოცულობის უძრავი ქონების კონკრეტული საზღვრები. სამოქალაქო კოდექსი ასეთ შემთხვევაში მოიაზრებს წილის განკარგვას, ანუ წილის გაყიდვას, დაგირავებას და სხვა.

კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლზე და მასზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ ჩ-ის ქ.№23-ში მდებარე უძრავი ქონების 2/3 წილზე იპოთეკა ისეა გავრცელებული, რომ კრედიტორის მოთხოვნის შემთხვევაში მისი დაკმაყოფილება უძრავი ნივთის გასხვისებით ან საკუთრებაში გადაცემით შეუძლებელია, ვინაიდან არ არსებობს ეს ნივთი განზოგადებულ მდგომარეობაში. სესხის უზრუნველყოფა უნდა მომხდარიყო გირავნობით, სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლის შესაბამისად;

კასატორი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს აპელირებას სამოქალაქო კოდექსის 62-ე მუხლზე, რადგან გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია ვალდებულების უზრუნველყოფის სრულიად სხვა სამართლებრივი ფორმა, რაც აშკარა წინააღმდეგობაში მოდის მოქმედ სამართლის ნორმებთან. მისივე მოსაზრებით, სახეზეა ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება, ვინაიდან, მას შემდეგ, რაც კასატორმა ხელი არ მოაწერა ხელშეკრულებას და უარი თქვა მასზე, მხარეებს შორის უნდა გაფორმებულიყო გირავნობის ხელშეკრულება, სადაც გირავნობის ობიექტი იქნებოდა თ. ხ-ის კუთვნილი უძრავი ქონების 2/3 წილი;

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის 1-ლი და მე-3 ნაწილებიდან გამომდინარე, არსებობს იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი თ. ხ-ის ნაწილშიც და ასეთი მოთხოვნის უფლება კასატორს გააჩნია (ტომი II, ს.ფ. 50-59).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დ. ვ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2667 ლარი) 70% – 1866.90 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ნ. ხ-ეს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს ნ. ხ-ის საკასაციო საჩივარზე დ. ვ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2667 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 1 თებერვალი, საგადასახდო დავალება № 1, ანგარიში: სს ბანკი „რესპუბლიკა“, ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 70% – 1866.90 ლარი სს ბანკი „რესპუბლიკის“ მეშვეობით;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.