№ას-1297-1317-2011 2 მარტი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს „ე.მ. ე-ი“ (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „გ-პ-ი“, სს „...ბანკი _ “ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 9 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – სახელშეკრულებო ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „ე.მ. ე-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „გ პ-ისა“ და სს „...ბანკი - ს“ მიმართ მხარეთა შორის დადებული გარიგების მეორე ნაწილის 80%-ის - 442 136 აშშ დოლარის, ასევე პირგასამტეხლოს - კონტრაქტის საერთო ღირებულების 5%-ის - 27 633 აშშ დოლარს, ასევე სასამართლო ხარჯების დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
2008 წლის 17 ივნისს შპს „ე.მ. ე-სა“ და შპს „გ პ-ს“ შორის დაიდო EMY:-0016/12 ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მოპასუხეს მოსარჩელისგან უნდა ეყიდა 2 ერთეული „მიცუბიშის“ ფირმის ლიფტი და 10 ერთეული ესკალატორი (ე-ები). შპს „ე.მ. ე-ი“ ვალდებული იყო, შეემუშავებინა ე-ების დიზაინი, შემდგომში მოეხდინა მათი წარმოება და ბოლოს გადაზიდვა. მოსარჩელე არ იყო ვალდებული, საქართველოს ტერიტორიაზე მოეხდინა სხვადასხვა ხარჯების, მათ შორის დღგ-ს გადახდა. ხელშეკრულების ღირებულება შეადგენდა 552 670 აშშ დოლარს. სამუშაოების დაწყება დამოკიდებული იყო ხელშეკრულების და მისი დანართების ხელმოწერაზე და ასევე პირველი კლასის საბანკო გარანტიის წარდგენაზე, ხოლო გადახდა უნდა მომხდარიყო ორ ნაწილად, პირველი ნაწილი შეადგენდა ხელშეკრულების ღირებულების 40%-ს და მისი გადახდა უნდა მომხდარიყო სატრანსპორტო ზედნადებების წარდგენიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში, ხოლო მეორე ნაწილი - 60% მოპასუხეს უნდა გადაეხადა 5 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც დანადგარები ჩამოვიდოდა დანიშნულების ადგილას. 2008 წლის 17 ივნისს ხელმოწერილ იქნა ძირითადი ხელშეკრულება და მისი სპეციფიკაციები, ხოლო 2008 წლის 20 ივნისს წარმოდგენილ იქნა სს „...ბანკი – ს“ №11/08 საბანკო გარანტია, რითაც ამოქმედდა ხელშეკრულება. 2009 წლის 28 იანვარს საერთაშორისო სატრანსპორტო კომპანიამ „მ.-მ“ მოპასუხეს წარუდგინა ტვირთის გადაზიდვის სატრანსპორტო ზედნადებები, რითაც ამოქმედდა ფულის გადახდის პირველი ნაწილის შესრულების ვალდებულება, ანუ ხელშეკრულების ღირებულების 40%-ის გადახდის ვალდებულება, აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს შპს „ე.მ. ე-ის“ ანგარიშზე 2009 წლის 4 თებერვლამდე უნდა ჩაერიცხა 221 068 აშშ დოლარი. 2009 წლის 16 თებერვალს გაფორმდა ხელშეკრულების №1 დანართი, რომლის მიხედვითაც თანხის პირველი ნაწილის გადასახდელად გათვალისწინებული ვადა 2009 წლის 4 თებერვლიდან 18 თებერვლამდე გაიზარდა და ასევე პირველად გადასახდელი თანხა განახევრდა. ხელშეკრულების დადებიდან 2 წლის გასვლის შემდეგ და, მრავალი მოთხოვნის მიუხედავად, არც ერთმა მოპასუხემ არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება სრულად, არ გადაიხადა ხელშეკრულების ღირებულების მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული თანხა, დღგ და საბაჟო გადასახადები, არ გაანაღდეს საბანკო გარანტია, რის შედეგადაც ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონელი აღმოჩნდა სახელმწიფოს საკუთრებაში და მომსახურების სააგენტოს მიერ განმეორებით გამართულ აუქციონზე, შპს „გ პ-მა“ ეს საქონელი შეიძინა დარჩენილი თანხის ნახევარ ფასად.
მოპასუხე შპს „გ პ-მა“ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის მიხედვით გამყიდველის ვალდებულება შეადგენდა ტვირთის თბილისამდე ტრანსპორტირებას და მყიდველისათვის გადაცემას, ხოლო 7.2 პუნქტის თანახმად, გამყიდველი ვალდებული იყო, უზრუნველეყო მყიდველი შემდეგი დოკუმენტებით: შეფუთვის სია, წარმოშობის სერტიფიკატი, სატრანსპორტო ზედნადებები და ინვოისი, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია. მოპასუხე არ დაეთანხმა იმ გარემოებას, რომ „ე.მ. ე-მა“ იყიდა მომსახურება, რადგან აღნიშნული არ ყოფილა გათვალისწინებული მხარეთა შეთანხმებაში, ხელშეკრულების 5.1 პუნქტის მიხედვით, ჩამოტანილი საქონლის მონტაჟი უნდა განხორციელებულიყო შპს „ე. ტ. ე-ის“ მიერ, რომელიც სხვა დაწესებულებაა. ასევე არ დაეთანხმა მოპასუხე იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე უშუალო მწარმოებელია მოწოდებული საქონლის, რასაც ადასტურებს ხელშეკრულების 2.4 პუნქტი, სადაც დაფიქსირებულია, რომ დანადგარები წარმოებული იქნებოდა „მიცუბიში ელექტრიკ კორპორაციის“ მიერ ტაილანდში. განბაჟების ხარჯებსა და დღგ-ს გადახდის მოთხოვნაზე მოპასუხემ აღნიშნა, რომ მათთვის არ მომხდარა ნასყიდობის საგნის თბილისში შემოტანის ფაქტის შესახებ ინფორმაციის და არც მასთან დაკავშირებული დოკუმენტების გადაცემა და მოპასუხის მიერ გადასახადების გადახდა მხოლოდ აღნიშნული დოკუმენტების გადაცემის შემდგომ იყო შესაძლებელი. ძირითადი ხელშეკრულების 4.2-ბ პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველი გადახდა უნდა მომხდარიყო სატრანსპორტო ზედნადების ორიგინალის წარდგენიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში და არა ზედნადების ასლის წარდგენის შემთხვევაში, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია, რადგან ამ უკანასკნელმა წარმოადგინა სასაქნოლო ზედნადებების ასლები, ამასთან ხელშეკრულების 4.2-ბ მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულების ღირებულების 60% უნდა გადახდილიყო დანადგარების საბაჟოზე ჩამოტანის დამადასტურებელი დოკუმენტების წარდგენიდან 5 საბანკო დღის განმავლობაში და არა ტვირთის გაურკვეველ ადგილას ჩამოტანის შემდგომ. შეუბრუნებელ დამტკიცებული აკრედიტივის გახსნა უკავშირდება ხელშეკრულების დანართ №1-ში გათვალისწინებულ პირობას – სატრანსპორტო ზედნადების გახსნას, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია, ამასთან, დადგენილია, რომ შეუბრუნებლად დამტკიცებული აკრედიტივის მოქმედების ვადა 90 დღეა და ის მოქმედებდა 2009 წლის 20 ივნისამდე, თუ შესრულდებოდა მოსარჩელის მიერ №1 დანართითა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოთხოვნები, აკრედიტივის გახსნის თარიღი იქნებოდა 2009 წლის 26 მარტი. შპს „გ პ-მა“, მოსარჩელის მითითების საწინააღმდეგოდ, რომ მას გათვალისწინებული დანადგარები არ უნდა ჩამოეტანა თბილისის საბაჟოზე, მიუთითა ხელშეკრულების 2.1 და 4.2 პუნქტებზე, რომელთა მიხედვითაც სწორედ ზემოაღნიშნული ფაქტი იყო ერთ-ერთი საფუძველი მოსარჩელის მიერ დარჩენილი ანაზღაურების მოთხოვნისა და საპასუხო მოქმედების შესრულებისა მოპასუხის მხრიდან.
სს „...ბანკი - მ“ ასევე არ ცნო სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სს „...ბანკი – “ არ წარმოადგენს მოსარჩელესა და შპს „გ პ-ს“ შორის დადებული ხელშეკრულების მხარეს. ბანკი, გაცემული საბანკო გარანტიის მიხედვით, ბენეფიციარია, ანუ შპს „ე.მ. ე-ს“ გარანტისათვის გარდა წერილობითი მოთხოვნისა, უნდა წარედგინა ზედნადებების დედნები, რაც ამ უკანასკნელს არ განუხორციელებია. საბანკო გარანტიის მოქმედების ბოლო დღე იყო 2009 წლის 17 მარტი, ხოლო მოსარჩელის მიერ 2009 წლის 17 მარტს, როდესაც საბანკო გარანტია ჯერ კიდევ ძალაში იყო, შპს „ე.მ. ე-ის“ მიერ დაბრუნებულ იქნა საბანკო გარანტიის დედნები, რაც დასტურდება 2009 წლის 17 მარტს წარმოდგენილი №14 წერილით, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ საბანკო გარანტიის დედნების წარდგენით ვადაზე ადრე შეწყვიტა საბანკო გარანტიის მოქმედება. მოსარჩელე არასწორად მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ 2009 წლის 16 მარტისა და 2009 წლის 17 მარტის წერილები სს „...ბანკი – ს“ წარედგინა ერთდროულად 2009 წლის 17 მარტს, აღნიშნული დასტურდება 2009 წლის 17 მარტის წერილის ასლზე მინაწერით, რომელიც მოსარჩელემ თავის სარჩელში №9 დანართის სახით წარმოადგინა. მოსარჩელის განცხადებით, მოპასუხემ მას პასუხი გვიან გასცა, რასაც სს „...ბანკი – “ არ ეთანხმება, რადგან მან დროულად შეისწავლა წარმოდგენილი დოკუმენტები და 2009 წლის 19 მარტს №01/545ª წერილით მიმართა შპს „გ პ-ს“ და სთხოვა, მისთვის ეცნობებინა შესრულდა თუ არა შპს „გ პ-სა“ და შპს „ე.მ. ე-ს“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ვადები და პირობები. შპს „გ პ-ს“ წერილი ჩაბარდა 2009 წლის 19 მარტს. შპს „გ-პ-ი“ 24 მარტის №GRP/48 საპასუხო წერილით ატყობინებდა სს „...ბანკი – ს“, რომ შპს „გ პ-მა“ დათქმულ ვადაში გადაუხადა შპს „ე.მ. ე-ს“ კონტრაქტის ღირებულების 20%, ანუ 110 534 აშშ დოლარი, ასევე ატყობინებდა, რომ შპს „ე.მ. ე-ს“ არ მიუწოდებია მისთვის დანადგარების ჩამოსვლასთან დაკავშირებული დოკუმენტები. ზემოთ აღნიშნული წერილის მიხედვით შპს „გ პ-მა“ გადაუხადა შპს „ე.მ. ე-ს“ თანხის ის ნაწილი, რომლის გადახდის შემდეგ შპს „ე.მ. ე-ს“ დანადგარები თბილისის საბაჟოზე უნდა ჩამოეტანა, რის გამოც მოპასუხემ მოსარჩელეს გაუგზავნა №01/550 წერილი გარანტიის თანხის გადახდაზე უარის თქმის შესახებ. მოპასუხე არ დაეთანხმა სარჩელში მითითებულ გარემოებას, რომ მას დაკისრებული ჰქონდა ვალდებულება შპს „ე.მ. ე-ის“ წინაშე გაეხსნა შეუბრუნებლად დამტკიცებული აკრედიტივი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ე.მ. ე-ის“ სარჩელი შპს „გ პ-ისა“ და სს „...ბანკი _ ს“ მიმართ არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 9 ივნისის განჩინებით შპს „ე.მ. ე-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 17 ივნისს, ერთი მხრივ, შპს „ე.მ. ე-ისა“ და, მეორე მხრივ, შპს „გ პ-ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა შპს „ე.მ. ე-ისაგან“ ორი „მიცუბიშის“ ტიპის ლიფტის და ათი „მიცუბიშის“ ტიპის ექსკალატორის ყიდვა შპს „გ პ-ის“ მიერ. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 552 670 აშშ დოლარით. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით მყიდველის ვალდებულება ნასყიდობის ფასის გადახდასთან დაკავშირებით განისაზღვრა შემდეგნაირად:
ა) ხელშეკრულების ღირებულების 100%ზე მყიდველს დაევალა, პირველი კლასის ბანკის საბანკო გარანტიის გახსნა გამყიდველის სასარგებლოდ;
ბ) ძირითადი თანხის 40% უნდა გადახდილიყო მყიდველის ანგარიშიდან სატრანსპორტო ზედნადების ორიგინალის წარდგენის შემდეგ ხუთი სამუშაო დღის განმავლობაში;
გ) ხოლო ნასყიდობის ფასის მეორე ნაწილს გამყიდველი მიიღებდა თბილისის საბაჟოზე დანადგარების ჩამოსვლის შემდეგ ხუთი სამუშაო დღის განმავლობაში.
2009 წლის 16 თებერვალს ცვლილებები შევიდა 2008 წლის 17 ივნისის ძირითად ხელშეკრულებაში, იგი ჩამოყალიბდა №1 დანართის სახით, რომლის თანახმადაც გადახდის პირობები განისაზღვრა შემდეგნაირად:
ა) პირველად გადასახდელი თანხის ოდენობა განისაზღვრა კონტრაქტის ღირებულების 20%-თ (110,534 აშშ დოლარი);
ბ) პირველად გადასახდელი თანხის გადარიცხვა მყიდველს დაევალა 2009 წლის 18 თებერვლამდე;
გ) კონტრაქტის ღირებულების 80%-ზე (442, 136 აშშ დოლარზე) მყიდველს დაევალა შეუბრუნებლად დამტკიცებული აკრედიტივის გახსნა, რომლის განაღდება დამოკიდებული იქნებოდა გამყიდველზე. განაღდება მოხდებოდა სატრანსპორტო ზედნადების გახსნიდან 90 დღეში.
2008 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების 7.1 პუნქტით დადგენილი პირობების თანახმად, გამყიდველს უნდა მიეწოდებინა მყიდველისათვის შემდეგი დოკუმენტაცია: შეფუთვების სია, წარმოშობის სერტიფიკატი, სატრანსპორტო ზედნადები, ინვოისი. ძირითადი ხელშეკრულების 7.1 პუნქტში კონკრეტულად არ არის აღნიშნული ზედნადების ორიგინალის წარმოდგენის შესახებ გამყიდველის ვალდებულება, თუმცა ამავე ხელშეკრულების პირობების 4.2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კონტრაქტის ღირებულების 40%-ს მიიღებს გამყიდველი მყიდველის ანგარიშიდან სატრანსპორტო ზედნადების ორიგინალის წარმოდგენის შემდეგ 5 სამუშაო დღის განმავლობაში. ძირითადი ხელშეკრულების 4.2 პუნქტის „ა“, „ბ“, „გ“ ქვეპუნქტებმა და 7.1 პუნქტმა ცვლილება განიცადა 2009 წლის 16 თებერვლის №1 დანართით, თუმცა ასევე მითითებულ იქნა, რომ დანართში აღნიშნულის გარდა, ყველა სხვა პირობა და ვითარება დარჩა უცვლელი ისე, როგორც ორიგინალ ხელშეკრულებაშია მითითებული. აღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ ჩათვალა, რომ ძირითადი ხელშეკრულებით განსაზღვრული სატრანსპორტო ზედნადების ორიგინალის წარმოდგენის ვალდებულება ძალაში დარჩა ცვლილებების შეტანის შემდგომაც, შესაბამისად, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული აპელანტის მოსაზრება, რომ არც ძირითად ხელშეკრულებაში და არც მასში შეტანილი ცვლილებების შესახებ დანართში არ არის მითითებული გამყიდველის მიერ ზედნადების ორიგინალის წარმოდგენის ვალდებულების შესახებ. ხელშეკრულების ფარგლებში შპს „გ პ-ის“ მიერ შესრულდა შემდეგი პირობები: 1. 2008 წლის 20 ივნისს სს „...ბანკი - ს“ მიერ გაიცა 552 670 აშშ დოლარის, კონტრაქტის ღირებულების 100%-იანი გადარიცხვის საბანკო გარანტია, რომლითაც განხორციელდა შპს „გ პ-ის“ მიერ მოსარჩელის მიმართ 2008 წლის 17 ივნისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფა; 2. იმის გათვალისწინებით, რომ ძირითად ხელშეკრულებაში შესული ცვლილებებით გადახდის პირობები ახლებურად განისაზღვრა, შესაბამისი ცვილებები შევიდა საბანკო გარანტიაშიც, კერძოდ, რომ 2009 წლის 24 თებერვალს სს „...ბანკი _ ს“ მიერ გაიცა სხვა საბანკო გარანტია, რომლითაც შპს „გ პ-ის“ მიერ მოსარჩელის მიმართ 2008 წლის 17 ივნისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შემოიფარგლა 442 136 აშშ დოლარით; 3. შპს „გ პ-ის“ მიერ მოსარჩელისთვის 2009 წლის 18-20 თებერვალს გადახდილ იქნა მხარეთა მიერ შეთანხმებული ნასყიდობის ფასის პირველი ნაწილი, კერძოდ, ნასყიდობის თანხის 20% (110 534 აშშ დოლარი);
2008 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების პირობების თანახმად, ნასყიდობის საგნის საბოლოო დანიშნულების ადგილად განისაზღვრა ქ.თბილისი. გამყიდველს მყიდველისთვის ტვირთი უნდა მიეწოდებინა ქ.თბილისში ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის შესაბამისად. ძირითადი ხელშეკრულების ამ ნაწილს არ განუცდია ცვლილება 2009 წლის 16 თებერვალს. ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ტვირთი, კერძოდ, ორი „მიცუბიშის“ ლიფტი და 10 ერთეული „მიცუბიშის“ ესკალატორი კონტეინერებით 2009 წლის 1 მარტს შემოვიდა საქართველოში, ფოთის ნავადგურში. ტვირთი დასაწყობდა საბაჟო ტერმინალზე.
სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული შესრულება უნდა მოხდეს მხარეთა მიერ წინასწარ განსაზღვრული დანიშნულების ადგილზე. ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე, შპს „ე.მ. ე-ს“ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით, ხელშეკრულების საგანი უნდა მიეწოდებინა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ადგილზე. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ტვირთი 2009 წლის 1 მარტს შემოვიდა ფოთის ნავსადგურში, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „ე.მ. ე-ის“ მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების დარღვევაა სახეზე, კერძოდ, დარღვეულია მხარეთა შეთანხმება მიწოდების ადგილის შეცვლასთან. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ, საბაჟო ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, ტვირთის სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლა გამოწვეულ იქნა მოსარჩელის უმოქმედობით, რომელმაც თავის დროზე არ მიიღო და განახორციელა ფოთში შემოსული ტვირთის განბაჟება და, რომ შპს „გ პ-მა“ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ძირითადი თანხის 80%-ის გადახდის შესახებ, ვინაიდან, შპს „გ პ-ის“ მიერ ძირითადი თანხის 80%-ის გადახდის შესახებ ვალდებულება დაუკავშირდა სწორედ სატრანსპორტო ზედნადების ორიგინალის მიღებას, რომელიც არ იქნა წარმოდგენილი მოსარჩელის მიერ და შპს „გ. პ-ის“ მიერ ამ თანხის გადახდის ვალდებულება არ წარმოშობილა იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო როგორც საქონლის, ისე ზედნადების ორიგინალის მიწოდება. სასამართლო არ დაეთანხმა შპს „ე.მ. ე-ის“ მოსაზრებას, რომ 2009 წლის 16 თებერვლის №1 დანართის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მეორე ნაწილით გადასახდელი 80%-ის გადახდის საკითხი დაუკავშირდება არა მოსარჩელის მიერ რაიმე მოქმედების შესრულებას, კერძოდ, თბილისის საბაჟოზე ტვირთის ჩამოსვლას, არამედ თავად მყიდველის მოქმედებას. მეორე ნაწილის გადახდის ათვლის წერტილი იწყებოდა მოპასუხის მიერ აკრედიტივის გახსნის დღიდან, ეს თარიღი წარმოადგენდა ათვლის იმ წერტილს, საიდანაც უნდა მომხდარიყო მოპასუხის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულებისა და მოსარჩელის მხრიდან საპასუხო მოქმედების შესრულების ათვლა. სასამართლომ მიუთითა ხელშეკრულების №1 დანართის 1.2 პუნქტზე და განმარტა, რომ აქ საუბარია მხოლოდ იმ საკითხზე, თუ როდის და რა შემთხვევაში გაბათილდება სს „...ბანკი _ ს“ მიერ გაცემული საბანკო გარანტია. აღნიშნული პუნქტი არ შეიცავს ინფორმაციას იმის თაობაზე, თუ რა მომენტიდან იწყებოდა შპს „გ. პ-ის“ ვალდებულება ძირითადი თანხის 80%-ის გადახდის შესახებ. ამასთან, ხელშეკრულებით განსაზღვრული შესრულება მხარის მიერ უზრუნველყოფილი იყო საბანკო გარანტიით, კერძოდ, 2009 წლის 24 თებერვალს სს „...ბანკი _ ს“ მიერ გაიცა სხვა საბანკო გარანტია, რომლითაც საკრედიტო დაწესებულებამ პასუხისმგებლობა აიღო 442136 აშშ დოლარის გადახდაზე. მართალია, ძირითადი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის შესახებ პუნქტმა ცვლილება განიცადა და მხარემ იკისრა ვალდებულება, შეუბრუნებლად დამტკიცებული აკრედიტივის გახსნის თაობაზე, თუმცა 2009 წლის 16 თებერვლის ცვლილებების თანახმად, აკრედიტივის გახსნამდე მოქმედი საბანკო გარანტია ძალას ინარჩუნებდა. ფოთის საბაჟოზე ტვირთი შევიდა 2009 წლის 1 მარტს, ამდენად, თუკი მოსარჩელე თვლიდა, რომ მოპასუხემ დაარღვია ხელშკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ძირითადი თანხის 80%-ის გადახდის თაობაზე, მას შეეძლო თავისი მოთხოვნა დაეკმაყოფილებინა საბანკო გარანტიით, რომელიც ამ დროისათვის ჯერ კიდევ ძალაში იყო, ამასთან, 2008 წლის 20 ივნისს სს „...ბანკი - ს“ მიერ მხარეთა შორის არსებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, გაცემულ იქნა საბანკო გარანტია, რომლითაც განხორციელდა შპს „გ პ-ის“ მიერ მოსარჩელის მიმართ 2008 წლის 17 ივნისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფა. გარანტიის ფარგლები განისაზღვრა 552 670 აშშ დოლარით, რომლის მოქმედების ვადა იწურებოდა 2009 წლის 17 მარტს. იმ შემთხვევაში, თუკი შესრულდებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობა ტვირთის მიწოდების ადგილის თბილისამდე ტრანსპორტირების თაობაზე, გარანტიის მოქმედების ფარგლებში - 2009 წლის 17 მარტამდე უზრუნველყოფილი იქნებოდა ხელშეკრულების ღირებულების 100%-იანი ანაზღაურება.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ ხელშეკრულება, როგორც სამოქალაქო სამართლის ინსტიტუტი, არის ორმხრივი (ან მრავალმხრივი) ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ხელშეკრულება იდება მხარეების ურთიერთთანმხვედრი, საერთო მიზნისკენ მიმართული ნების გამოხატვის შედეგად. სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების დადების ფაქტს კანონმდებელი უკავშირებს მის არსებით პირობებზე მხარეთა შეთანხმების მიღწევას. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ შპს „ე.მ. ე-სა“ და შპს „გ პ-ს“ შორის დადებული ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმება მოხდა როგორც ძირითადი ხელშეკრულების დადებისას - 2008 წლის 17 ივნისს, ასევე, 2009 წლის 16 თებერვალს, როდესაც ძირითადი ხელშეკრულების ცალკეულმა პუნქტებმა განიცადა ცვლილება, ხოლო ხელშეკრულების დანარჩენი პირობები დარჩა უცვლელი. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლით და აღნიშნა ისიც, რომ ერთ-ერთი ხელშემკვრელი მხარის _ შპს „ე.მ. ე-ის“ მიერ დარღვეულ იქნა ამ ნორმის პირველი ნაწილით დადგენილი სამივე პირობა: ა) შპს „გ პ-ს“ არ მიეწოდა ხელშეკრულების საგანი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ადგილას - ქ.თბილისის საბაჟოზე; ბ) შპს „გ პ-ს“ არ მიეწოდა ხელშეკრულებით შეთანხმებული დოკუმენტი - სასაქონლო ზედნადების ორიგინალი; გ) ზემოთ დასახელებული ორივე პირობის დარღვევამ საბოლოდ გამოიწვია ტვირთზე საკუთრების უფლების გადაუცემლობა. სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის შინაარსის გათვალისწინებით, ჩათვალა, რომ ნივთის მყიდველი ვალდებულია, ნასყიდობის ფასი გადაიხადოს მხოლოდ გამყიდველის მიერ ამავე ნორმის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობების სრულად შესრულების შემდეგ. განსახილველ შემთხვევაში კი შპს „გ პ-ის“ მიერ ძირითადი თანხის 80%-ის გადახდის შესახებ ვალდებულება არ წარმოშობილა. რაც შეეხება შპს „გ პ-ისათვის“ პირგასამტეხლოს სახით 27633 აშშ დოლარის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნას, მიუთითა შემდეგზე: პირგასამტეხლო, სამოქალაქო კოდექსის 153-ე მუხლის თანახმად, აქცესორულ უფლებას წარმოადგენს, ვინაიდან ამ შემთხვევაში არ არსებობს ძირითადი თანხის დაკისრების საფუძველი, შესაბამისად არ არსებობს არც პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი.
უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მოთხოვნა სს „...ბანკი - სათვის“ საბანკო გარანტიით გათვალისწინებული თანხის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ. აღნიშნული მოსაზრება სასამართლომ დაამყარა შემდეგ გარემოებებს: სამოქალაქო კოდექსის 879-ე მუხლის თანახმად, საბანკო გარანტია წარმოადგენს ფულადი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის მიზანი ძირითადი ვალდებულების შესრულებაა. მოცემულ შემთხვევაში, ირკვევა, რომ 2009 წლის 24 თებერვალს სს „...ბანკი - ს“ მიერ გაიცა საბანკო გარანტია, რომელმაც უზრუნველყო შპს „გ პ-ის“ მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ძირითადი თანხის 80%-ის - 442136 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 885-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ კანონით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას ბენეფიციარს უფლება აქვს, თანხის გადახდის შესახებ მოთხოვნა წარუდგინოს გარანტს. გარანტის ვალდებულება საგარანტიო თანხის გაცემის შესახებ წარმოიშობა გარკვეული წინაპირობების ერთდროულად არსებობის შემთხვევაში. ამისათვის, მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, რამდენად არსებობს საგარანტიო თანხის მოთხოვნის საფუძველი, რაც გულისხმობს იმას, რომ ა) საჭიროა წერილობითი ფორმით ფულადი თანხის გადახდის შესახებ მოთხოვნის წარდგენა; ბ) იმ დოკუმენტების წარდგენა, რომლებიც საგარანტიო წერილშია მითითებული, გ) მითითება პრინციპალის მიერ ძირითადი ვალდებულების დარღვევის ფაქტზე, ასევე მითითება იმის თაობაზე, თუ რაში გამოიხატა პრინციპალის მიერ თავისი მოვალეობების შეუსრულებლობა. ბენეფიციარის მოთხოვნა წარმოადგენს გარანტის ვალდებულების წარმოშობის დამადასტურებელ ძირითად იურიდიულ დოკუმენტს. მოცემულ შემთხვევაში, საგარანტიო თანხის გაცემის შესახებ სს „...ბანკი - ს“ ვალდებულების შესრულება დაუკავშირდა სასაქონლო ზედნადების დედნის წარმოდგენას. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ ფოთის საბაჟოზე 2009 წლის 1 მარტისთვის ჩამოსულ და დასაწობებულ ტვირთს არ ახლდა სასაქონლო ზედნადების ორიგინალი. 2009 წლის 16 მარტს გარანტისათვის წარდგენილ პრეტენზიას არ ერთვოდა სასაქონლო ზედნადების ორიგინალი. უფო მეტიც, გარანტისათვის წარდგენილი მოთხოვნა არ შეიცავდა მითითებას იმის თაობაზე, თუ რაში გამოიხატა პრინციპალის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 887-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნია, რომ სს „...ბანკი - ს“ ვალდებულება საგარანტიო თანხის გაცემის შესახებ არ წარმოშობილა.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ე.მ. ე-მა“, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატის განჩინება სამართლებრივად საკმარისად დასაბუთებული არ არის, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის შესაბამისად მისი გაუქმების საფუძველია. გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლოს შეფასება არ მიუცია იმ ფაქტისათვის, რომ მხარეთა შორის 2008 წლის 17 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულება შერეული ტიპის ხელშეკრულებაა. აღნიშნულ მოსაზრებას ადასტურებს თავად ხელშეკრულების სათაური, სადაც არაა მითითებული ნასყიდობის თაობაზე, ხოლო პალატამ დადგენილად მიიჩნია მხარეთა შორის ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა. საქმის განხილვისას აპელანტი მოითხოვდა ასევე ხელშეკრულების სამართლებრივი ტიპის განსაზღვრას, რის თაობაზეც სასამართლოს არ უმსჯელია. აღნიშნულს მნიშვნელობა აქვს იმდენად, რამდენადაც შერეული ხელშეკრულება შეიძლება შეიცავდეს როგორც ნასყიდობის, ისე სხვა სამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელ წესებს. კასატორის ამ პოზიციას ადასტურებს სადავო ხელშეკრულების 2.1. პუნქტი და მისი დანართები საიდანაც ნათლად ირკვევა, რომ გარიგება შეიცავს როგორც ნასყიდობისა და ნარდობის, ისე გადაზიდვისა და დაზღვევის მახასიათებელ ნიშნებს. ამ საკითხზე მსჯელობის არარსებობა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია. პალატა ვალდებული იყო, სრულყოფილად გამოერკვია საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები, მიუხედავად იმისა, დადგინდებოდა თუ არა გამყიდველის ვალდებულება საქონლის თბილისამდე მიწოდებაზე. ამ გარემოებათა დაუდგენლობა არღვევს, ერთი მხრივ, დისპოზიციურობის პრინციპს და, მეორე მხრივ, დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების ვალდებულებას. დანადგარების ფასის 20%-ის გადახდა ვერ დაფარავდა გარიგებიდან გამომდინარე კასატორის მიერ გაწეულ ხარჯებს, რაც მას, ბუნებრივია წარმოუშობდა ნივთის მიწოდების დაკავების უფლებას. სასამართლო ვალდებული იყო შეფასება მიეცა ამ საკითხისათვის და გადაწყვეტილება დაესაბუთებინა სამოქალაქო კოდექსის მე-500 მუხლით, რის გამოუყენებლობითაც გადაწყვეტილება სრულიად დაუსაბუთებელია. გასაჩივრებული განჩინების არასაკმარის იურიდიულ დასაბუთებაზე მიანიშნებს ის ფაქტიც, რომ სასამართლოს არ უხელმძღვანელია სამოქალაქო კოდექსის 342-ე მუხლით და არ დაუდგენია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა თუ არა სტანდარტული პირობებით დადებულ გარიგებას. აღნიშნული გარემოების გამოკვლევის საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ განჩინება მხოლოდ ნასყიდობის მარეგულირებელი ნორმებით დაასაბუთა და შეფასება არ მისცა ისეთ გარემოებას, როგორიცაა მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობები, მათ შორის ხელშეკრულებით შეთანხმებული ღირებულების გადახდის პირობა. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სადავო გარიგება არ არის სტანდარტული ხელშეკრულება და მოიცავს ნარდობის მარეგულირებელ წესსაც, სასამართლოს, სამოქალაქო კოდექსის 648-ე მუხლის თანახმად, უნდა შეეფასებინა ის ფაქტიც, რომ მყიდველი ვალდებული იყო თანხის ნაწილ-ნაწილ გადახდაზეც. აღნიშნულს ასევე ითვალისწინებდა ხელშეკრულების №1 დანართით შეტანილი ცვლილებაც. გამომდინარე იქიდან, რომ კასატორს, რომელსაც ორმხრივი ხელშეკშეკრულებით ჰქონდა დაკისრებული ვალდებულება, შეეძლო საპასუხო მოქმედების შესრულებამდე უარი ეთქვა თავისი ვალდებულების შესრულებაზე, კერძოდ, თავდაპირველ მოპასუხეს, ხელშეკრულების №1 დაბართის შესაბამისად, შპს „ე.მ. ე-ის“ სასარგებლოდ უნდა გაეხსნა შეუბრუნებლად დამტკიცებული აკრედიტივი და შემდეგ მოეთხოვა გამყიდველის მომსახურე ბანკისაგან დოკუმენტაცია, რაც მას არ განუხორციელებია. ამდენად, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო გადაწყვეტილების დასაბუთებისას ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 369-ე და 648-ე მუხლების მოთხოვნებით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით შპს „ე.მ. ე-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „ე.მ. ე-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ე.მ. ე-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „ე.მ. ე-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით შპს „ე. ტ. ე-ის“ მიერ გადახდილი 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „ე.მ. ე-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ შპს „ე.მ. ე-ს“ დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების №200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი - №220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი - №300773150, დანიშნულება – „სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე“ შპს „ე. ტ. ე-ის“ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან – 5600 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
