№ას-140-134-2012 15 მარტი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები: 1. გ. ნ-ე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)
2. კ. გ-ი (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდით (სარჩელში), საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდით (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
კ. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. ნ-ის მიმართ საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ აღიარების შესახებ და მოითხოვა ქ. თბილისში, ზ-ის ქ.№ 4-ში მდებარე გ. ნ-ის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ 29,75 კვ.მ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ.
მოპასუხე გ. ნ-ემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა სადავო ფართზე კ. გ-ის მფლობელობის შეწყვეტა სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის – 7875 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით კ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გ. ნ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, გ. ნ-ეს დაეკისრა კ. გ-ის სასარგებლოდ სადავო ფართის საბაზრო ღირებულების 75%-ის – 7875 აშშ დოლარის გადახდა, აღნიშნული თანხის გადახდის შემდგომ კ. გ-ს დაევალა გ. ნ-ისათვის სადავო ფართის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკუთარი მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში კ. გ-მა და გ. ნ-ემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით კ. გ-ისა და გ. ნ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
საჯარო რეესტრიდან ამონაწერით დგინდება, რომ ქ.თბილისში, ზ-ის (ყოფილი ფ-ი და ყოფილი ლ-ი) ქ.№4-ში მდებარე უძრავი ნივთის 1/3 ნაწილი, კერძოდ, შენობა-ნაგებობა №6, №7 (ლიტ „ბ“) და №8, №9 (ლიტ „დ“), საერთო ფართით 124.81 კვ.მ წარმოადგენს გ. ნ-ის საკუთრებას.
სადგომში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით, ასევე, შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით დასტურდება, რომ სადავო საცხოვრებელ სადგომს, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე ფლობს კ. გ-ი.
კ. გ-ს გ. ნ-ის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში დაკავებული აქვს 29.75 კვ.მ.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-11 პუნქტის შესაბამისად, როდესაც არსებობს რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით წარმოშობილი ურთიერთობა და მოსარგებლე ფლობს მის მიერ საცხოვრებლად ფაქტობრივად დაკავებულ ფართთან ერთად არასაცხოვრებელ ფართს, თუნდაც უშუალოდ ამ ფართისაგან მოშორებით ეზოს სიღრმეში არსებულ სათავსს (საკუჭნაო, აბანო და ა.შ.), პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული მიჩნეულ უნდა იქნეს საცხოვრებელი სადგომის ფართად.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლოა აპელანტ გ. ნ-ის მითითება კ. გ-ის მიერ დაკავებული 29.75 კვ.მ-დან 8.75 კვ.მ-ს არასაცხოვრებელ ფართად ჩათვლის თაობაზე, რომელიც არ ექცევა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის რეგულირების სფეროში.
სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს“ 2010 წლის 14 სექტემბრის №10376/03/2 ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, 29.75 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის საბაზრო ღირებულება 2010 წლის სექტემბრის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს 10 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებისა და 162-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე კ. გ-მა არ გამოიყენა საპროცესო კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებული უფლება. იმ შემთხვევაში, თუ იგი ჩათვლიდა, რომ სადავო ფართი გადახურვისა და შენობის გამაგრებითი სამუშაოების შედეგად მნიშვნელოვნად გაიზარდა სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, სადავო ფართის გადახურვის თარიღიდან – 2010 წლის ოქტომბრის დასაწყისიდან, საქალაქო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანამდე – 2011 წლის 4 მაისამდე, მოსარჩელეს ჰქონდა 8 თვე იმისათვის, რომ სასამართლოსაგან დამოუკიდებლად უზრუნველეყო ექსპერტიზის ხელმეორედ ჩატარება და სასამართლოსთვის ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, მხარის მითითებით, მან პირველი ინსტანციის სასამართლოში დააყენა შუამდგომლობა, სადავო ნივთის რეალური საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის მიზნით, ხელმეორე სასამართლო ექპერტიზის ჩატარებასთან დაკავშირებით, რომლის დაკმაყოფილებაზეც სასამართლომ უარი განაცხადა, თუმცა, როგორც სასამართლო სხდომის ოქმებიდან ირკვევა, აპელანტ კ. გ-ს აღნიშნული საკითხი პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას არც ერთ სხდომაზე არ დაუსვამს.
ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლოს განმარტებით, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია სააპელაციო საჩივრის ავტორის მითითება, რომ სასამართლომ ობიექტურად არ დაადგინა განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები.
საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ორივე მხარე დაეთანხმა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს“ 2010 წლის 14 სექტემბრის №10376/03/2 ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრულ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებას, ისინი თანახმა იყვნენ, გადაეხადათ ერთმანეთისათვის აღნიშნული ღირებულების შესაბამისი თანხაც.
პალატამ არ გაიზიარა აპელანტ გ. ნ-ის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი განსახილველ დავაში წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, რადგან კ. გ-ი არის არა გ. ნ-ის მოსარგებლე, არამედ უძრავი ქონების ყოფილი მესაკუთრის – ი. ჯ-ის მოსარგებლე.
საქმეში წარდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 31 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულია, რომ კ. გ-ი არის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე.
საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება, როგორც სანივთო უფლება, განსხვავებით ვალდებულებითი ურთიერთობებისაგან, წარმოშობს უფლებას ნივთზე – უძრავ ქონებაზე. მესაკუთრის შეცვლა არ იწვევს მოსარგებლისათვის იმ სამართლებრივი ურთიერთობის ცვლილებას, რაც წესრიგდება საქართველოს კანონით „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“. ახალი მესაკუთრე მოსარგებლის მიმართ სარგებლობს იმავე უფლებებითა და მოვალეობებით, რაც გამსხვისებელს ჰქონდა. არსად ხსენებულ სასამართლო გადაწყვეტილებაში არაა მითითებული, რომ კ. გ-ი წარმოადგენს ქონების ყოფილი მესაკუთრის – ი. ჯ-ის მოსარგებლეს, არამედ მითითებულია, რომ კ. გ-ი წარმოადგენს სადავო ფართის მოსარგებლეს. იმ შემთხვევაში, თუ საქალაქო სასამართლო აპელანტის მსგავსად მიიჩნევდა, რომ კ. გ-ი წარმოადგენს ქონების ყოფილი მესაკუთრის – ი. ჯ-ის მოსარგებლეს, მაშინ იგი უარს არ ეტყოდა გ. ნ-ეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, არამედ დააკმაყოფილებდა მას და მოპასუხე კ. გ-ს გაასახლებდა სადავო ფართიდან.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის დასკვნა, რომ გ. ნ-ე წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის მონაწილეს, პირს, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე.
სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ ამ უკანასკნელმა მართებულად იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, 11 მუხლებით, მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტითა და მე-6 პუნქტით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. ნ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და გ. ნ-ის არასათანადო მოპასუხედ ცნობა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი და არ გაითვალისწინა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის თანახმად, გ.ნ-ე სადავო ფართის კეთილსინდისიერი შემძენია, ხოლო კ. გ-ი არ წარმოადგენს ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ მოსარგებლეს და მასზე აღნიშნული კანონის მოქმედება არ ვრცელდება.
გ.ნ-ემ სადავო ბინა ი.ჯ-ისაგან შეიძინა 1997 წლის 27 ნოემბერს, ხოლო ზემოხსენებული კანონი მესაკუთრის უფლებამონაცვლეობას არ ითვალისწინებს. ამასთან, გ.ნ-ეს კ.გ-ისაგან არანაირი თანხა არ მიუღია და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის დათმობის შესახებ ურთიერთობა მათ შორის არ წარმოშობია. კასატორმა მხოლოდ კუთვნილი სადავო ქონების დაცვის მიზნით განაცხადა თანხმობა მოწინააღმდეგე მხარისათვის თანხის გადახდაზე, რაც იმას არ ნიშნავს, რომ იგი უპირობოდ აღიარებს აღნიშნული გადახდის ვალდებულებას.
საქმეში წარმოდგენილი სასამართლოს 2008 წლის 31 მარტისა და 1999 წლის 26 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დადგენილია და დამატებით მტკიცებას არ საჭიროებს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ კ. გ-ი წარმოადგენდა ივანე ჯ-ის და არა გ. ნ-ის კუთვნილი ქონების მესაკუთრეს.
საქმის განხილვისას სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 222-ე, 225-ე, 244-ე და 248-ე მუხლები.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა კ. გ-მაც, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ 10 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო სასამართლო ემყარება მხოლოდ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს“ №10376/03/2 დასკვნას, რომელიც ჩატარდა კასატორის მოთხოვნით 2010 წლის 16 ივლისს.
2010 წლის ოქტომბერში მესაკუთრესთან შეთანხმებით კასატორმა სადავო ფართი გაარემონტა, რადგან იგი იყო ავარიულ მდგომარეობაში, რითაც გაზარდა მისი საბაზრო ღირებულება. აღნიშნული დასტურდება სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ №010916-2011/10/1 დასკვნითაც. ამ დასკვნის თანახმად, ნივთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 12 550 აშშ დოლარს. საქმეში წარდგენილია ასევე აღნიშნულის დამადასტურებელი ფოტო მასალაც, რაც სასამართლომ არ გაიზიარა.
1986 წელს ბინის თავდაპირველ მესაკუთრე ი. ჯ-ეს 9 კვ.მ-ს სანაცვლოდ გადაუხადა 25 000 მანეთი, ხოლო დანარჩენი ფართი ააშენა კასატორმა.
„საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის შესაბამისად მესაკუთრე ვალდებულია, მოსარგებლეს აუნაზღაუროს მის მიერ განხორციელებელი ხარჯები, რომელიც მან გასწია ბინის გასაუმჯობესებლად.
ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის საასამართლო უფლებამოსილი იყო, თავისი ინიციატივით დაენიშნა ექსპერტიზა, რათა დაედგინა ნივთის რეალური საბაზრო ღირებულება, რადგან აღნიშნულ საკითხს არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა საქმის გადაწყვეტისათვის.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 თებერვლის განჩინებებით კ. გ-ისა და გ. ნ-ის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა კ. გ-ისა და გ. ნ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივრები, რის გამოც კასატორებს უარი უნდა ეთქვათ საკასაციო საჩივრების განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
კ. გ-ისა და გ. ნ-ის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
