საქმე N:ას-1429-1444-2011

№ას-1429-1444-2011 1 მარტი, 2012 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მაია სულხანიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ქ. ო-ე

წარმომადგენელი - ქ. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „...ბანკი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმება, ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ქ. ო-ემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში სს „...ბანკის“ წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა და მოითხოვა №220, ასევე №TAO-PR-2009-778 ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წლის 17 ოქტომბრიდან მუშაობდა სს „...ბანკში“ გარე გაყიდვების წერტილების სპეციალისტად. 2008 წლის 10 ოქტომბრის ბრძანებით გადაიყვანეს საცალო დაკრედიტების რეგიონული მენეჯერად. ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 2008 წლის 15 დეკემბრამდე. იმ დროისათვის არსებული კრიზისის გათვალისწინებით, ბანკის ადმინისტრაციამ უხელფასო შვებულებაში გასვლა შესთავაზა. სრულიად მოულოდნელად, ქ, ო-ისათვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხემ სამსახურიდან გაათავისუფლა. ინფორმაციის გამოთხოვის შემდეგ გაირკვა, რომ 2009 წლის 28 იანვრის ბრძანებით მოპასუხემ შეიტანა ცვლილება შრომის ხელშეკრულებაში, მოსარჩელეს შეუჩერდა ფიქსირებული ხელფასის გაცემა და გადავიდა ბანკის შიდა ნორმატიული აქტით დადგენილი ბონუსირების სისტემაზე. 2009 წლის 1 ივნისის ბრძანებით კი, მოპასუხემ, ქ. ო-ე, როგორც საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტი, სხვა თანამშრომლებთან ერთად სამსახურიდან გაათავისუფლა, დაკისრებული მოვალეობების შეუსრულებლობის გამო. ქ. ო-ე აგენტად გადაყვანილი არ ყოფილა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სს „...ბანკის“ №220 ბრძანება ქ. ო-ის ფიქსირებული ხელფასის გაცემის შეჩერების და ანაზღაურების ბონუსირების სისტემით განსაზღვრის ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი სს „...ბანკის“ №TAO-PR-2009-778 ბრძანება ქ. ო-ის გათავისუფლების ნაწილში, ქ. ო-ე აღდგენილ იქნა სს „...ბანკის“ საცალო დაკრედიტების რეგიონალური მენეჯერის თანამდებობაზე. სს „...ბანკს“ ქ. ო-ის სასარგებლოდ დაეკისრა განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2009 წლის 28 მაისიდან, მოცემულ საქმეზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე მისი ყოველთვიური დარიცხული ხელფასის - 821 ლარის გათვალისწინებით.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სს „...ბანკმა“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ივნისის განჩინებით სს „...ბანკის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება, ქ. ო-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. ო-ეს უარი ეთქვა სს „...ბანკის“ №220 ბრძანების ბათილად ცნობაზე, ბათილად იქნა ცნობილი სს „...ბანკის“ №TAO-PR-2009-778 ბრძანება ქ. ო-ის გათავისუფლების ნაწილში, ქ. ო-ეს უარი ეთქვა სს „...ბანკის“ საცალო დაკრედიტების რეგიონალური მენეჯერის თანამდებობაზე აღდგენის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, სს „...ბანკს“ ქ. ო-ის სასარგებლოდ დაეკისრა განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2009 წლის 28 მაისიდან მოცემულ საქმეზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტის ყოველთვიური საშუალო გამომუშავების - 400 ლარის გათვალისწინებით.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. მოსარჩელე ქ. ო-ე 2007 წლის 17 ოქტომბრიდან მოპასუხე სს „...ბანკთან“ შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა. მხარეთა შორის გაფორმდა უვადო შრომითი ხელშეკრულება ქ. ო-ის ბანკის გარე გაყიდვების წერტილის სპეციალისტის თანამდებობაზე დასაქმების თაობაზე;

2. სს „...ბანკის“ 2008 წლის 10 ოქტომბრის ბრძანებით, მოსარჩელე გადაყვანილ იქნა საცალო დაკრედიტების რეგიონალური მენეჯერის პოზიციაზე და მის შრომის ანაზღაურებად განისაზღვრა დარიცხული ხელფასი 821 ლარი;

3. სს „...ბანკმა“ 2009 წლის 1 ივნისს მიიღო სადავო ბრძანება №TAO-PR-2009-778, რომლის თანახმადაც, ქ. ო-ე 2009 წლის 28 მაისიდან გათავისუფლდა როგორც საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტი, დაწესებული გაყიდვების ნორმატივების შეუსრულებლობის გამო;

4. 2008 წლის აგვისტოს საყოველთაოდ ცნობილი მოვლენების შემდგომ, მოპასუხის ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილებით შეჩერდა კრედიტების გაცემა, დაიხურა თითქმის ყველა გარე გაყიდვის წერტილი. მოპასუხემ დაიწყო რეორგანიზაციის განხორციელება;

5. მოსარჩელეს შრომითი მოვალეობა არ შეუსრულებია 2008 წლის 15 დეკემბრიდან;

6. სს „...ბანკის“ 2009 წლის 28 იანვრის №220 სადავო ბრძანების თანახმად, 2008 წლის 15 დეკემბრიდან, მხარეთა შეთანხმებით, განხორციელდა ცვლილება შრომით ხელშეკრულებაში: ქ. ო-ეს შეუჩერდა ფიქსირებული ხელფასის გაცემა და ანაზღაურება განესაზღვრა ბანკის შიდა ნორმატიული აქტით დადგენილი ბონუსირების სისტემით;

7. 2008 წლის დეკემბრიდან 2009 წლის იანვრამდე სს „...ბანკში“ განხორციელდა რეორგანიზაცია, რომლის დროსაც სს „...ბანკის“ საცალო გაყიდვების რეგიონალური მენეჯერის თანამდებობა შემცირდა დაახლოებით 8 ერთეულით. დარჩენილ 2-3 ერთეულ თანამდებობაზე შენარჩუნდა ფიქსირებული წესით ხელფასის მიღების წესი. სს „...ბანკში“ საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტის ყოველთვიური გამომუშავება საშუალოდ 300-500 ლარს შეადგენს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბანკი, შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე, აღარ საჭიროებდა ამ მიმართულებით მუშაკთა დასაქმებას, რამდენადაც თავად საქონლის განვადებით შეძენის დაკრედიტების მიმართულებით მუშაობის განხორციელების საფუძველი მნიშვნელოვნად შემცირდა, რის გამოც შეიტანა ცვლილება ქ. ო-ის შრომის ანაზღაურების სისტემაში.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, თავად 2009 წლის 28 იანვრის ბრძანების შინაარსიდან გამომდინარე, ფაქტობრივად ქ. ო-ესთან ხელშეკრულების მოშლის გზით, შეწყდა შრომითი ურთიერთობა საცალო დაკრედიტების მენეჯერის თანამდებობაზე და იმავდროულად გაფორმდა ახალი ხელშეკრულება საბანკო პროდუქტების აგენტის თანამდებობაზე დასაქმების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ 2009 წლის 28 იანვრის სადავო ბრძანებით დამსაქმებელმა ცალმხრივად შეიტანა ცვლილება ქ. ო-ესთან არსებულ შრომით ხელშეკრულებაში და რომ აღნიშნული ცვლილება საჭიროებდა ორივე მხარის თანხმობას აღნიშნულის საპირისპიროდ, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ რეორგანიზაციის შედეგად, საცალო დაკრედიტების მენეჯერის თანამდებობა სს „...ბანკში“ დაახლოებით რვა ერთეულით შემცირდა, ამასთან დარჩენილ ერთეულებზე ისევ შენარჩუნდა ანაზღაურება ფიქსირებული ხელფასის სახით.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ რამდენადაც ქ. ო-ისათვის დამსაქმებელს სათანადო წესით არ უცნობებია საბანკო პროდუქტების აგენტის პოზიციაზე მისი გადაყვანის თაობაზე, ეს უკანასკნელი ობიექტურად მოკლებული იყო შესაძლებლობას შეესრულებინა შრომითი მოვალეობები.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ქ. ო-ემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა მისი ნაწილობრივ გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით, შემდეგი საფუძვლებით:

1. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დამსაქმებელმა ქ, ო-ესთან შრომის ხელშეკრულება მოშალა და ანაზღაურების სისტემის შეცვლის გზით ახალი ხელშეკრულება გააფორმა. აღნიშნული არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან. სადავო ბრძანებაში მითითებულია „მხარეთა შეთანხმებით“, თუმცა მოპასუხეს ამგვარი შეთანხმების არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია. შრომის ხელშეკრულების მოშლას თავისი ფორმალური საფუძვლები აქვს, ამასთან, ბანკს ქ. ო-ესთან ხელშეკრულება რომ მოეშალა 1 თვის კომპენსაცია უნდა გადაეხადა, რაც არ განხორციელებულა;

2. ბანკმა ვერ წარადგინა გაყიდვების აგენტად კასატორის გადაყვანის დამადასტურებელი მტკიცებულება, შესაბამისად პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენაზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლომ ქ. ო-ე აგენტად არასწორად მიიჩნია;

3. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა ქ. ო-ის განმარტება უხელფასო შვებულებაში ყოფნის თაობაზე და უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ ბანკის მიერ წარმოდგენილი №220 ბრძანება ამ განმარტებას ვერ აბათილებდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნია, რომ ქ. ო-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს „...ბანკის“ 2009 წლის 1 ივნისს №TAO-PR-2009-778 ბრძანების ბათილად ცნობისა და ქ. ო-ის სამუშაოზე აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილში უცვლელად უნდა დარჩეს, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაშვები და დასაბუთებული შედავება“ გულისხმობს მხარის მითითებას პროცესუალურ დარღვევებზე, რის შედეგადაც, საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად დადგინდა.

3. სს „...ბანკმა“ 2009 წლის 1 ივნისს მიიღო ბრძანება №TAO-PR-2009-778, რომლის თანახმადაც, ქ. ო-ე 2009 წლის 28 მაისიდან გათავისუფლდა როგორც საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტი, დაწესებული გაყიდვების ნორმატივების შეუსრულებლობის გამო;

5. მოსარჩელეს შრომითი მოვალეობა არ შეუსრულებია 2008 წლის 15 დეკემბრიდან;

6. სს „...ბანკის“ 2009 წლის 28 იანვრის №220 ბრძანების თანახმად, 2008 წლის 15 დეკემბრიდან, მხარეთა შეთანხმებით, განხორციელდა ცვლილება შრომით ხელშეკრულებაში: ქ. ო-ეს შეუჩერდა ფიქსირებული ხელფასის გაცემა და ანაზღაურება განესაზღვრა ბანკის შიდა ნორმატიული აქტით დადგენილი ბონუსირების სისტემით;

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები არასწორად შეაფასა, ასევე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, დავა არასწორად გადაჭრა.

პირის სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა შეფასდეს სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება და იმავე თანამდებობაზე აღდგენის შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ 2008 წლის მოვლენების შემდგომ შექმნილი ეკონომიკური სიტუაცია, რეორგანიზაცია და შტატების შემცირება დამსაქმებელს მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველს აძლევდა. სადავო არ არის დამსაქმებლის უფლება მოშალოს შრომის ხელშეკრულება ერთ ან რამდენიმე პირთან, თუ იგი სერიოზულ ფინანასურ სირთულეებს განიცდის. ასეთ ვითარებაში შტატების შემცირება ან რეორგანიზაცია საწარმოს მიერ კონკურენტუნარიანობის შენარჩუნების აუცილებლობითაა განპირობებული. ასევე დასაშვებია ხელშეკრულების მოშლა, თუ გატარებული ღონისძიებების შედეგად, კონკრეტული სამუშაოს შესრულების საჭიროება აღარ არსებობს. უფრო მეტიც, საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, შრომის ხელშეკრულების მოშლა შეიძლება ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით, ამ მუხლით დადგენილი წესით; ე. ი, აღნიშნულიდან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულების მოშლა ეფუძნება ხელშეკრულების მხოლოდ ერთ-ერთი მხარის ნებას და მიმართულია მეორე მხარის სურვილის საწინააღმდეგოდ. ხელშეკრულების მოშლის სამართლებრივი ძალა არ არის დამოკიდებული მეორე მხარის თანხმობაზე ან მის სხვაგვარ თანამონაწილეობასა და ნების გამოხატვაზე. დამსაქმებელს რაიმე საგანგებო სიტუაციის წარმოშობის გარეშეც შეუძლია ნებისმიერ დროს მოშალოს შრომის ხელშეკრულება, თუ აღნიშნულით არ ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციითა და თავად შრომის კოდექსით გათვალისწინებული ძირითადი პრინციპები.

საყურადღებოა, რომ შრომის ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის ნამდვილ ნებას უნდა ემყარებოდეს, რისთვისაც აუცილებელია, რომ პირი იმ თანამდებობიდან გათავისუფლდეს, რა თანამდებობაზეც იყო დასაქმებული, წინააღმდეგ შემთხვევაში დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნება ნამდვილად ვერ ჩაითვლება. განსახილველ შემთხვევაში კი, ქ. ო-ე სამსახურში მიიღეს ბანკის გარე გაყიდვების წერტილის სპეციალისტად, შემდგომში გადაიყვანეს საცალო დაკრედიტების რეგიონულ მენეჯერად, ხოლო სამსახურიდან გაათავისუფლეს როგორც საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტი.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ ბანკმა გაყიდვების აგენტად ქ. ო-ის გადაყვანის დამადასტურებელი მტკიცებულება ვერ წარადგინა. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე თავად განმარტა, რომ აგენტად გადაყვანის შესახებ ბრძანება არ მოუძიებიათ, სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ, მოსარჩელისათვის არ უცნობებიათ ახალ თანამდებობაზე გადაყვანის თაობაზე და არც მისი თანხმობა მიუღიათ (ტ. 1-ლი, ს.ფ. 104).

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ „...ბანკმა“ 2009 წლის 28 იანვრის №220 ბრძანებით ქ. ო-ესთან, როგორც საცალო დაკრედიტების რეგიონულ მენეჯერთან, შრომის ხელშეკრულება მოშალა და ახალი კონტრაქტი გააფორმა, როგორც საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტთან.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო N220 ბრძანება ამგვარი განმარტების შესაძლებლობას არ იძლევა. აღნიშნული ბრძანების სათაურია „ცვლილება დაკრედიტების რეგიონალური მენეჯერების ხელშეკრულებაში“, ხოლო ტექსტში გარკვევითაა მითითებული, რომ ბრძანებაში დასახელებულ საცალო დაკრედიტების რეგიონულ მენეჯერებს შეუჩერდათ ფიქსირებული ხელფასის გაცემა და ანაზღაურება განესაზღვრათ ბანკის შიდა ნორმატიული აქტით დადგენილი ბონუსირების სისტემით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ ბრძანებით დამსაქმებელმა მხოლოდ არსებულ შრომით ხელშეკრულებაში შეიტანა ცვლილება, შრომის ანაზღაურების ახალი წესი განსაზღვრა და არავითარი ახალი ხელშეკრულების გაფორმების ნება არ გამოუვლენია, მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან, მაგრამ აღნიშნული არ გულისხმობს ხელშეკრულებაში ისეთი პირობების წაკითხვას, რის შესახებაც ნების გამოვლენისას მინიშნებულიც კი არ ყოფილა. მოცემულ შემთხვევაში, N220 ბრძანება ბუნდოვანი არ არის და ნათელია, რომ ქ. ო-ის მიმართ მხოლოდ შრომის ანაზღაურების წესი შეიცვალა, დაკავებული პოზიცია კი იგივე დარჩა.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე, სასამართლო მტკიცებულებებს საკუთარი შინაგანი რწმენიდან გამომდინარე აფასებს, მაგრამ აღნიშნული არ ითვალისწინებს დოკუმენტების მათი შინაარსის საპირისპიროდ განმარტების შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სს „...ბანკის“ 2009 წლის 1 ივნისის №TAO-PR-2009-778 ბრძანება ბათილია და სამართლებრივ შედეგებს ვერ წარმოშობდა, მაგრამ, აღნიშნულის მიუხედავად, ქ. ო-ის მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე უსაფუძვლოა.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ ყოფილა ის გარემოება, რომ 2008 წლის დეკემბრიდან 2009 წლის იანვრამდე სს „...ბანკში“ რეორგანიზაცია განხორციელდა, რომლის დროსაც საცალო გაყიდვების რეგიონალური მენეჯერის თანამდებობა შემცირდა დაახლოებით 8 ერთეულით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა აღარ არსებობს, რაც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესაძლებლობას გამორიცხავს, ამდენად, აღნიშნული საკითხები სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილში ძალაში უნდა დარჩეს.

რაც შეეხება N220 ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმასა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურებას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, რადგანაც იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის მიხედვით, კასაციის აბსოლუტური საფუძველია.

იმავე კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევისა და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის საჭიროება არ არსებობს, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

საქართველოს შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ფართოდ უნდა განიმარტოს. ჩვეულებრივ, „დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეულ იძულებით მოცდენად“ განიხილება იმგვარი ვითარება, როდესაც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გარეშე დამსაქმებელი დასაქმებულს შრომითი მოვალეობების შესრულების საშუალებას არ აძლევს, მაგალითად, არ უზრუნველყოფს შესაბამისი სამუშაოთი, სამუშაო ადგილით და ა. შ. გარდა ამისა, მოცდენად უნდა ჩაითვალოს იმგვარი ვითარებაც, როდესაც შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის შედეგად დასაქმებულს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან ამ შემთხვევაში ასევე არსებობს დასაქმებულის ნება განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება, რომელიც დამსაქმებლის მხრიდან არამართლზომიერი ქმედების შედეგად საპასუხო შესრულების გარეშე რჩება. ამ პირობებში შრომის ხელშეკრულების მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო დასაქმებულის ბრალით გამოწვეული მოცდენაა. მართალია, განსახილველ შემთხვევაში ქ. ო-ის დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენა არ ხორციელდება, მაგრამ საკასაციო სასამართლო აფიქსირებს, რომ მოპასუხის 2009 წლის 1 ივნისის №TAO-PR-2009-778 ბრძანება ბათილია, რომელიც შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს ვერ წარმოშობდა. ერთადერთი მიზეზი, რის გამოც სასამართლო სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარს ამბობს, არის ის გარემოება, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა აღარ არსებობს, რაც პირვანდელი მდგომარეობების აღდგენის შესაძლებლობას გამორიცხავს. აღნიშნული კი, ნიშნავს, რომ დამსაქმებლის ბრალით ქ. ო-ის შრომითი ინტერესები დაირღვა, რაც ამ უკანასკნელისათვის მოცდენის დროისათვის შრომის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს.

რაც შეეხება ანაზღაურების ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ, მიიჩნია რა ქ. ო-ე გაყიდვების აგენტად, ბანკს იძულებით განაცდურის სახით ამ თანამდებობაზე გათვალისწინებული ყოველთვიური საშუალო გამომუშავება დააკისრა.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს იმ პოზიციას, რომ სადავო N220 ბრძანებით ქ. ო-ესთან, როგორც საბანკო პროდუქტების გაყიდვების აგენტთან, ახალი შრომის ხელშეკრულება გაფორმდა. სასამართლოს მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა არსებულ ხელშეკრულებაში შეიტანა ცვლილება და შრომის ანაზღაურების ახალი წესი განსაზღვრა.

შრომის ანაზღაურების წესი ხელშეკრულების არსებითი პირობაა. შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით, ამდენად, აღნიშნული ნორმა ცხადყოფს, რომ ხელშეკრულება დადებულად არ ჩაითვლება, თუ მხარეები მის არსებით პირობებზე არ შეთანხმდებიან.

მოცემულ შემთხვევაში, ბანკმა ცალმხრივად შეიტანა ცვლილება ქ. ო-ესთან გაფორმებულ ხელშეკრულებაში. თავად ამ ხელშეკრულების 2.1 პუნქტი კი, ითვალისწინებს ხელშეკრულების პირობების ცვლილებაზე 2 კვირით ადრე წერილობით შეთანხმებას.

ცალსახაა, რომ შრომის ანაზღაურების ცვლილება ქ. ო-ესთან შეთანხმებული არ ყოფილა. უფრო მეტიც, თავად მოპასუხის განმარტებით, მათ არც ერთი ბრძანება, მათ შორის არც N220, ქ. ო-ისათვის არ გაუცნიათ. ბანკის ლოგიკით, ამ შემთხვევაში მოსარჩელეს შეეძლო თავად მოეძიებინა ეს დოკუმენტები (ტ. 1-ლი, ს.ფ. 104, 106), რაც ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებული არგუმენტია. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ამ შეთხვევაში ბანკის მიერ ქ. ო-ის მიმართ გამოცემული ყველა ბრძანება მხარეთა შეთანხმების აუცილებლობას არ ითვალისწინებდა, მაგრამ თუნდაც დამსაქმებლის ცალმხრივი ნება საკმარისი ყოფილიყო, ამგვარი ნება, სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის საფუძველზე, ნამდვილად მხოლოდ იმ შემთხვევაში ჩაითვლება, თუ მეორე მხარეს მიუვა. „ნების მისვლაში“ იგულისხმება მისი კონტრაჰენტის გამგებლობაში მოქცევის მომენტი, როცა მას ობიექტურად აქვს გაცნობის შესაძლებლობა და არა მხოლოდ ბრძანების გამოცემა, იმ პრინციპით, რომ მეორე მხარე თავად დაინტერესდეს და მოიძიოს საჭირო ინფორმაცია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „...ბანკის“ N220 ბრძანება ქ. ო-ის შრომის ანაზღაურების წესის შეცვლის ნაწილში ბათილია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელისათვის გადასახდელი კომპენსაცია რეგიონული დაკრედიტების მენეჯერის კუთვნილი ხელფასიდან უნდა განისაზღვროს, რაც სს „...ბანკის“ 2008 წლის 10 ოქტომბრის ბრძანებით, ყოველთვიურად 821 ლარია.

რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურების პერიოდს, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის განმარტებით, იგი 2008 წლის 15 დეკემბრიდან უხელფასო შვებულებაში იმყოფებოდა, რასაც მოპასუხე არ ადასტურებს.

მიუხედავად იმისა, იმყოფებოდა თუ არა ქ. ო-ე შვებულებაში, სადავო არ არის, რომ მას 2008 წლის 15 დეკემბრიდან 2009 წლის 1 ივნისამდე შრომითი მოვალეობები არ შეუსრულებია, რაც ამ პერიოდისათვის შრომის ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობას გამორიცხავს.

ქ. ო-ის შრომითი უფლებები 2009 წლის 1 ივნისიდან, სადავო ბრძანება №TAO-PR-2009-778 გამოცემის მომენტიდან დაირღვა, რადგანაც აღნიშნულის შემდეგ მას ბანკთან არსებული ურთიერთობის შენარჩუნების საშუალება მოესპო. შესაძლებლობის შემთხვევაში, სწორედ ამ მომენტიდან აღდგებოდა პირვანდელი მდგომარეობა, რაც ნიშნავს, რომ იძულებით მოცდენად 2009 წლის 1 ივნისიდან საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანამდე პერიოდი უნდა ჩაითვალოს. ქ. ო-ის კუთვნილი შრომის ანაზღაურების - ყოველთვიური 821 ლარის გათვალისწინებით, კომპენსაციის ოდენობა სულ 27093 ლარს შეადგენს (821X33=27093).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

იმავე კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია.

ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში ქ. ო-ის სასარჩელო მოთხოვნა იძულებით მოცდენის დროისათვის შრომის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე სრულად დაკმაყოფილდა, სს „...ბანკს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 27093 ლარის 5% - 1354,65 ლარი უნდა დაეკისროს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ქ. ო-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება სს „...ბანკის“ 2009 წლის 28 იანვრის №220 ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმისა და იძულებით განაცდურის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება:

3. ქ. ო-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ბათილად იქნას ცნობილი სს „...ბანკის“ 2009 წლის 28 იანვრის №220 ბრძანება ქ. ო-ის შრომის ანაზღაურების წესის შეცვლის ნაწილში;

5. სს „...ბანკს“ ქ. ო-ის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისროს 2009 წლის 1 ივნისიდან საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე ყოველთვიურად 821 ლარი - სულ 27093 ლარი;

6. სს „...ბანკის“ №TAO-PR-2009-778 ბრძანების ქ. ო-ის მიმართ ბათილად ცნობისა და ქ. ო-ისათვის სს „...ბანკის“ საცალო დაკრედიტების რეგიონული მენეჯერის თანამდებობაზე აღდგენის მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

7. სს „...ბანკს“ დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 27093 ლარის 5% - 1354,65 ლარი;

8. სახელმწიფო ბაჟი განთავსდეს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშზე: სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01;

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.