№ას-1794-1771-2011 1 მარტი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ შპს „მ. ს. ბ-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „ჩ. ტ-ი“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი _ მოძრავი ქონების დაბრუნება, დოკუმენტაციის წარმოდგენა, მიუღებელი შემოსავლის სახით თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „ჩ. ტ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „მ. ს. ბ-ის“ მიმართ და მოითხოვა, დაეკისროს მოპასუხეს, დაუბრუნოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად შპს „ჩ. ტ-ს” მისი კუთვნილი 244 ცისტერნა, დაეკისროს შპს „მ. ს. ბ-ს”, უზრუნველყოს შპს „ჩ. ტ-ის” სახელზე რუსეთის რ-ასა და რუსეთის რ-ის გამოთვლით ცენტრში, აგრეთვე შპს „ს. რ-აში” ცისტერნების რეგისტრაციისთვის აუცილებელი დოკუმენტაციის წარდგენა, მათ შორის, „ე-სთან” ან/და სხვა ნებისმიერ პირთან საიჯარო ხელშეკრულებების შეწყვეტისა და შპს „ჩ. ტ-ისათვის” ცისტერნების გადაფორმებაზე თანხმობის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარდგენა, დაეკისროს შპს „მ. ს. ბ-ს” შპს „ჩ. ტ-ისთვის” სარჩელის შეტანის მომენტისთვის 3 239 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და ყოველდღიურად 6100 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს „მ. ს. ბ-ს” დაევალა შპს „ჩ. ტ-ის” მიერ გადაცემული 244 ცისტერნის დაბრუნება, შპს „ჩ. ტ-ის” სახელზე რუსეთის რ-ასა და რუსეთის რ-ის გამოთვლით ცენტრში შპს „ს. რ-აში” ცისტერნების რეგისტრაციისათვის აუცილებელი დოკუმენტაციის წარდგენის უზრუნველყოფა, კერძოდ, „ე-სსა” ან/და სხვა ნებისმიერ პირთან საიჯარო ხელშეკრულების შეწყვეტისა და შპს „ჩ. ტ-ზე” ცისტერნების გადაფორმებაზე თანხმობის წარდგენა, შპს „მ. ს. ბ-ს” დაეკისრა შპს „ჩ. ტ-ის” სასარგებლოდ 51 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარისა და სარჩელის შეტანიდან ყოველთვიურად 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა ცისტერნების დაბრუნებამდე.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
2003 წლის 11 იანვარს შპს „მ. ს. ბ-სა” და შპს „ჩ. ტ-ს” შორის გაფორმდა მართვის უფლებით (ტრასტი) მოძრავი ქონების გადაცემის შესახებ №01/03 ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ბენეფიციარმა შპს „ჩ. ტ-მა” მმართველს შპს „მ. ს. ბ-ს” მართვის უფლებით გადასცა, ხოლო მმართველმა მართვის უფლებით (ტრასტი) ბენეფიციარისაგან მიიღო ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების გადაზიდვისათვის განკუთვნილი 244 ერთეული ცისტერნა.
ხელშეკრულების პირველი მუხლის 1.2 პუნქტის მიხედვით, ცისტერნების ჩამონათვალი, მათი ნომრების მითითებით, მოყვანილია №1 დანართში, რომელიც წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების ძირითად და განუყოფელ ნაწილს.
ტრასტის ხელშეკრულების პირველი მუხლის 1.4 პუნქტის მიხედვით, მმართველი, რომელსაც გააჩნია მართვის უფლება, დამოუკიდებლად ახორციელებს ცისტერნების ექსპლუატაციას, დებს მათთან დაკავშირებულ ნებისმიერი ტიპის ხელშეკრულებებს, მათ შორის, პარტნიორულს, საიჯაროს, ხელახალი იჯარის, ტვირთების გადაზიდვის, გაგზავნის, მიღების, ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების ჩატვირთვისა და გადმოტვირთვის თაობაზე, აკონტროლებს ცისტერნების დროულად დაბრუნებას, ტვირთების რეალიზაციაში მონაწილეობას იღებს თავისი შეხედულებისამებრ და ა.შ. მესამე იურიდიულ ან ფიზიკურ პირებთან ხელშეკრულების დადებისას მმართველს ენიჭება ბენეფიციარისაგან უფლება, მოიხსენოს ცისტერნები, როგორც საკუთარი.
ტრასტის ხელშეკრულების პირველი მუხლის 1.5 პუნქტის თანახმად, ცისტერნების სრული და ყველა ტიპის ტექნიკური მომსახურება მათი მიწოდების დანიშნულების ადგილამდე მთელ მანძილზე წარმოებს მმართველის მიერ, დსთ-ის ქვეყნების, ლატვიის, ლიტვისა და ესტონეთის რ-ის ტრანსპორტის საბჭოს დირექციის მიერ დადგენილი ზოგადი დებულებების შესაბამისად.
ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1.2 პუნქტის მიხედვით, მმართველი უფლებამოსილია, მოქმედი და დაგეგმილი საერთაშორისო გადაზიდვების შესაბამისად, მართვაზე მინიჭებული უფლებით დამოუკიდებლად განახორციელოს 244 ერთეული ცისტერნის ექსპლუატაცია.
ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1.3 პუნქტის თანახმად, მმართველი ვალდებულია დამოუკიდებლად და თავისი ხარჯით განაახლოს ცისტერნები საკუთარი სტანდარტების შესაბამისად, მათ შორის განაახლოს აუცილებელი ტრაფარეტები დსთ ქვეყნების, ლატვიის, ლიტვის და ესტონეთის რ-ის ტრანსპორტის საბჭოს დირექციის მოთხოვნების შესაბამისად.
ტრასტის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1.12 პუნქტის მიხედვით, ცისტერნების ექსპლუატაციის ნორმატიული ვადის ამოწურვის შემდეგ მმართველი დამოუკიდებლად და თავისი ხარჯით აწარმოებს სამუშაოებს ცისტერნების ექსპლუატაციის ვადის დოკუმენტალურად გაგრძელების უზრუნველსაყოფად.
ხელშეკრულების მე-3 მუხლის 3.1. პუნქტის თანახმად, მმართველი შპს „მ. ს. ბ-ი” ყოველთვიურად ბენეფიციარის ანგარიშზე რიცხავს სატრასტო გადასახდელს 3000 აშშ დოლარის ოდენობით, საქართველოს ეროვნული ბანკის კურსით ქართულ ლარებში გადახდის დღისათვის, დღგ-ს ჩათვლით.
ხელშეკრულების მოქმედების ვადა მხარეებმა გაითვალისწინეს 2003 წლის 1 იანვრიდან 2004 წლის 1 აპრილამდე. მე-6 მუხლის 6.6. პუნქტის შესაბამისად, თუ ერთ-ერთი მხარე დათქმულ ვადებში (2003 წლის 1 ოქტომბრიდან 31 ოქტომბრამდე) არ განაცხადებდა წერილობითი ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ, მაშინ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ავტომატურად გაგრძელდებოდა შემდეგი 18 თვით ანუ 2005 წლის 31 ოქტომბრამდე.
მხარეებს შორის ტრასტის ზემოთაღნიშნული ხელშეკრულება გრძელდებოდა 2008 წლის 26 დეკემბრამდე. მმართველის შპს „მ. ს. ბ-ის” უფლებამოსილმა პირმა 2008 წლის 26 დეკემბრის წერილით უარი თქვა ხელშეკრულების პროლონგაციაზე. მმართველის მხრიდან ნების ცალმხრივი გამოვლენა მიიღო შპს „ჩ. ტ-მა” და დაეთანხმა ხელშეკრულების შეწყვეტას.
ტრასტის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1.4 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვიდან 45 დღე-ღამეში მმართველი ვალდებულია აწარმოოს ტვირთის ნარჩენებისაგან განთავისუფლებული ცისტერნების მოგროვება და ისეთივე ტექნიკურ მდგომარეობაში, როგორშიც ის მიიღო, ნორმატიული ცვეთის გათვალისწინებით, დაუბრუნოს ცისტერნები ბენეფიციარს მხარეთა შორის შეთანხმებული მარშრუტით რუსეთის რ-იდან რუსეთ-აზერბაიჯანის ან რუსეთ-ყაზახეთის საზღვრამდე.
სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ მითითებულ ვაგონები 2002 წლის 19 დეკემბრემდე წარმოადგენდა შპს „მ. ს. ბ-ის” საკუთრებას, რომლის ერთ-ერთი პარტნიორი (49%-ანი წილით) იყო თ. ი-ნი (შპს „ჩ. ტ-ის” დამფუძნებელი და დირექტორი). საქმეში მოთავსებულია 2002 წლის 19 დეკემბრის ხელშეკრუკლება შპს „მ. ს. ბ-ის” საწესდებო კაპიტალიდან პარტნიორის მიერ საკუთარი წილი მოძრავი ქონების გამოყოფისა და საკუთრებაში დაბრუნების შესახებ, რომელიც შეეხება სწორედ სადავო 244 ერთეულ ვაგონ ცისტერნაზე თ. ი-ნის საკუთრების უფლების წარმოშობას.
მიუხედავად აღნიშნულისა, სადავო ვაგონები 1995 წლიდან დღემდე სატვირთო ვაგონების პარკის მონაცემთა ავტომატიზირებულ ბანკში (ვპ მაბ) რეგისტრირებულია შპს „მ. ს. ბ-ის” სახელზე, მიწერის სადგურით ლილო, „ს. რ-აზე“.
პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 26 დეკემბრისათვის, ანუ იმ დროს, როდესაც შპს „მ. ს. ბ-ის” უფლებამოსილმა პირმა უარი თქვა შპს „ჩ. ტ-თან” გაფორმებული ზემოაღნიშნული ტრასტის ხელშეკრულების პროლონგაციაზე, მას სადავო ვაგონები 2011 წლის 31 მარტამდე იჯარით ჰქონდა გადაცემული საწარმო „ე-სზე” და იჯარა რეგისტრირებული იყო სარ-ო ადმინისტრაციების საინფონმაციო-გამოთვლით ცენტრში (სა სგც).
2009 წლის 14 აპრილს, შპს „ჩ. ტ-ის” მიმართვის საფუძველზე, შპს „ს. რ-ამ”, არსებული წესების დაცვით, განაცხადით (ფორმა „№05 - ვაგონის მესაკუთრის შეცვლა”) მიმართა სარ-ო ადმინისტრაციების საინფორმაციო-გამოთვლით ცენტრს (სა სგც) შპს „ჩ. ტ-ის” საკუთრების 244 ვაგონ-ცისტერნაზე, სატვირთო ვაგონების მონაცემთა ავტომატიზირებულ ბაზაში (ვპ მაბ) არსებული ძველი მესაკუთრის - „მ. ს. ბ-ის” ახალი მესაკუთრით - შპს „ჩ. ტ-ით” შეცვლის თაობაზე. „ს. რ-ის“ ეს განაცხადი საინფორმაციო-გამოთვლით ცენტრში არ დაკმაყოფილდა იმ ერთადერთი მიზეზით, რომ სადავო ვაგონები გრძელვადიანი იჯარით 2011 წლის 31 მარტამდე გადაცემული იყო საწარმო „ე-სზე”.
მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ 244 ერთეული ცისტერნა არის შპს ,,ჩ. ტ-ის” საკუთრება და ისინი უნდა დაუბრუნდეს მესაკუთრეს. უდავოა ისიც, რომ დაბრუნება ვერ განხორციელდება მანამ, სანამ სარ-ო ადმინისტრაციების საინფორმაციო-გამოთვლითი ცენტრის (სა სგც) სატვირთო ვაგონების მონაცემთა ავტომატიზირებულ ბაზაში (ვპ მაბ) ამ ვაგონებზე ძველი მესაკუთრის - შპს „მ. ს. ბ-ის” ნაცვლად არ დარეგისტრირდება ახალი მესაკუთრე - შპს „ჩ. ტ-ი”, სადავოა საკითხი იმის თაობაზე, ხელშეკრულების რომელი მხარის ბრალით ვერ ხერხდება აღნიშნული ქმედების განხორციელება („მესაკუთრის შეცვლა”).
ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატა სრულად დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ხსენებული ქმედების („მესაკუთრის შეცვლა”) განხორციელება ფერხდება შპს „მ. ს. ბ-ის” ბრალით, რომელსაც არ მიუღია ზომები სადავო ვაგონებზე იჯარის ნიშნის გასაუქმებლად.
სასამართლომ იხელმძღვანელა „საკუთარი სატვირთო ვაგონების ექსპლოატაციისა და ნომრების მიხედვით აღრიცხვის წესების” 1.2, 4.4, მუხლებით, „საკუთარი სატვირთო ვაგონების ავტომატიზირებულ მონაცემთა ბანკის წარმოების მეთოდური დებულებების” 3.1, 1.5 პუნქტებით და აღნიშნა, შპს „ს. რ-ამ” ზემოაღნიშნული ნორმების სრული დაცვით წარადგინა განაცხადი (№5 კოდით „მესაკუთრის შეცვლა”) სარ-ო ადმინისტრაციების საინფორმაციო-გამოთვლით ცენტრში, სადაც „ს. რ-ის“ ეს განაცხადი არ დაკმაყოფილდა იმ ერთადერთი მიზეზით, რომ სადავო ვაგონები გრძელვადიანი იჯარით 2011 წლის 31 მარტამდე გადაცემული იყო საწარმო „ე-სზე”.
ამდენად, ვინაიდან სადავო ვაგონები შპს „მ. ს. ბ-ის” მიერ გადაცემული იყო იჯარით და იჯარა არ იყო გაუქმებული, აღნიშნული გახდა მესაკუთრის შეცვლის შესახებ ს. რ-ის განაცხადის დაუკმაყოფილებლობის საფუძველი, რამაც, თავის მხრივ, განაპირობა სადავო ვაგონების დაუბრუნებლობა მოსარჩელისათვის და, ამდენად, მისთვის ზიანის მიყენება მიუღებელი შემოსავლის სახით.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 724-ე მუხლით გათვალისწინებული საკუთრების მინდობის ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის შესაბამისად, მმართველს შპს „მ. ს. ბ-ს” სამართავად გადაეცა მესაკუთრის შპს ,,ჩ. ტ-ის” კუთვნილი 244 ერთეული ვაგონ-ცისტერნა. ხელშეკრულება შეწყდა 2008 წლის 26 დეკემბერს. შესაბამისად, ტრასტის (საკუთრების მინდობის) ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1.4 პუნქტის თანახმად, მმართველს შპს „მ. ს. ბ-ს” წარმოეშვა მართვის უფლებით გადაცემული ცისტერნების დაბრუნების ვალდებულება ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 45 დღის განმავლობაში.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, პალატამ საქმის მასალებიდან გამოარკვია, რომ შპს „მ. ს. ბ-მა” ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 45 დღის განმავლობაში შპს ,,ჩ. ტ-ისათვის” მისი კუთვნილი 244 ერთეული ვაგონ-ცისტერნის დაბრუნების თაობაზე არ შესრულდა.
სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 411-ე მუხლის, 414-ე მუხლის პირველი წინადადების საფუძველზე პალატამ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ მმართველი აღარ იხდიდა სატრასტო გადასახადს, რომლის ოდენობა მხარეთა მიერ განისაზღვრა ყოველთვიურად 3000 აშშ დოლარით. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ზიანის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო ტრასტის ხელშეკრულებით გადასახდელი თანხით ანუ ყოველთვიურად 3000 აშშ დოლარით, რომლის ოდენობა 2009 წლის იანვრიდან 2010 წლის ივნისამდე (17 თვე) პერიოდში შეადგენს 51 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს. სარჩელის შეტანიდან (2010 წლის 22 ივნისიდან) ცისტერნების დაბრუნებამდე პერიოდისათვის კი ზიანის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო ყოველთვიურად 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ შპს „მ. ს. ბ-მა” 2009 წლის იანვარ-აპრილში, ტრასტის ხელშეკრულების შეწყვეტის მიუხედავად, გადაუხადა ყოველთვიური გადასახადი 3000 აშშ დოლარის ოდენობით, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყეტილებით მოპასუხეს არასწორად დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება.
პალატამ მიიჩნია, რომ, მართალია, მოსარჩელე მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას სარჩელში ითხოვდა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებზე მითითებით, მაგრამ სასამართლო შეზღუდული არ იყო, მხარის მიერ სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებული გარემოებებისათვის შეეფარდებინა სხვა სამართლებრივი ნორმები (მოცემულ შემთხვევაში ნორმები, რომლებიც არეგულირებენ ზიანის ანაზღაურებას ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში).
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „მ.ს. ბ-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ვაგონების გადაცემა გართულებული პროცედურით აუცილებელი გახდა, რადგან მოწინააღმდეგე მხარემ დროულად, 6 წლის მანძლიზე არ უზრუნველყო ვაგონებზე მესაკუთრის ცვლილების რეგისტრაცია. მოწინააღმდეგე მხარეს არ მიუთითებია რაიმე ანგარიშგასაწევ არგუმენტზე, რომელიც გაამართლებდა ტრასტის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე პერიოდში რეგისტრაციის ვალდებულების შეუსრულებლობას. ასეთად ვერ ჩაითვლება შპს „ჩ. ტ-ის“ დირექტორ თ. ი-ნის მიერ სააპელაციო სასამართლოსათვის მიცემული განმარტება, რომ რეგისტრაციის პროცეუდრის განხორციელება დაკავშირებული იყო ფინანსურ დანახარჯებთან.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ გამოკვლეულა ვალდებული იყო თუ არა მოწინაამდეგე მხარე, სადავო ვაგონებზე საკუთრების უფლების გადაცემიდან ტრასტის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე პერიოდში უზრუნველეყო სადავო ვაგონების საკუთარ სახელზე გაფორმება, რატომ არ განახორციელა მან ეს ვალდებულება და ამისათვის არსებობდა თუ არა კასატორის მიზეზით გამოწვეული რაიმე დაბრკოლება, რეგისტრაციის ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში, შესაძლებელი იქნებოდა თუ არა ვაგონების დაბრუნება მარტივი – ტრასტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესით და, შესაბამისად, ვაგონების დაბრუნებისათვის აუცილებელი გახდებოდა თუ არა გართულებული პროცედურის გამოყენება.
ზემოაღნიშნული გარემოებების შეფასებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს მხარეთა ბრალეულობის საკითხის სწორად გადაწყვეტისათვის, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ გაუკეთებია. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიღო იურიდიულად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს არის მოკლებული სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ ს. სარ-ო ადმინისტრაციამ სგც-ში სარეგისტრაციო განაცხადი წარადგინა „სარ-ო წესების სრული“ დაცვით. აღნიშნული წესების 2.1. და 2.2. მუხლების დარღვევით „ს. რ-ამ“ სარეგისტრაციო განაცხადი სგც-ს წარუდგინა ისე, რომ სადავო ვაგონების ტექნიკური დათვალიერების აქტი – ანუ ძირითადი სარეგისტრაციო დოკუმენტი არ არსებობდა და ასეთი დოკუმენტი არც საქმეშია წარმოდგენილი. საქმეში არ არის ასევე „ს. რ-ის“ თანხმობა რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე ვაგონების ტექნიკური დათვალიერების შესახებ და სხვა დოკუმენტებიც, რომელთა არსებობა რეგისტრაციის სავალდებულო წინაპირობაა.
ამდენად, გაუგებარია საქმეში არსებული რომელი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე დაასკვნა სასამართლომ, რომ „ს. რ-ამ“ არსებული წესების სრული დაცვით წარადგინა სარეგისტრაციო განაცხადი სგც-ში.
უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ ვაგონების მოწინააღმდეგე მხარის სახელზე გადაფორმება დაბრკოლდა კასატორის ბრალით. საწინააღმდეგოს არ ადასტურებს ის გარემოება, რომ „ს. რ-ის“ მიერ სარეგისტრაციო განაცხადის წარდგენის მომენტში, 2009 წლის 14 აპრილს სადავო ვაგონებზე ირიცხებოდა იჯარის ნიშანი. კასატორი ბრალეული იქნებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მოწინაამდეგე მხარეს მომზადებული ექნებოდა რეგისტრაციისათვის აუცილებელი დოკუმენტები, მათ შორის, ძირითადი სარეგისტრაციო დოკუმენტი – ტექნიკური დათვალიერების აქტი და ასეთ პირობებში იჯარის ნიშნით არსებობის, თუ კასატორზე დამოკიდებული რაიმე სხვა მიზეზით რეგისტრაცია არ განხორციელდებოდა.
სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიიღო ისე, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის დარღვევით, არავითარი შეფასება არ მისცა კასატორისა და „ტეკ ევროსტრანსის“ ერთობლივ განცხადებას იჯარის ნიშნის მოხსნის შესახებ, ასევე სგც-ის 2010 წლის 28 ივნისის №564 და საბჭოს დირექციის 2009 წლის 1 ივნისის №დჩ-4/13 წერილებს მაშინ, როდესაც ისინი გამორიცხავენ სასამართლოს დასკვნას კასატორის ბრალეულობის შესახებ. ამასთან, კასატორი სააპელაციო საჩივარში პირდაპირ მიუთითებდა აღნიშნულ მტკიცებულებებზე, როგორც მისი ბრალის გამომრიცხველ გარემოებაზე.
სააპელაციო სასამართლომ კასატორის პასუხისმგებლობის საფუძვლად მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ მან გადააცილა ტრასტის ხელშეკრულების 2.1.4 პუნქტით განსაზღვრულ ვაგონების დაბრუნების ვადას.
ხელშეკრულების 2.1.4 პუნქტი სააპელაციო სასამართლომ განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის დარღვევით, აღნიშნული დებულების განმარტებისათვის აუცილებელი გარემოებებისა და მტკიცებულებების გაუთვალისწინებლად.
მოწინააღმდეგე მხარის 2009 წლის 25 მარტის №6 საგარანტიო წერილი შეიცავს ტრასტის ხელშეკრულების 2.1.4 პუნქტის შემვსებ დებულებას. იგი ითვალისწინებს რომ არსებული ვითარების გამო ვაგონების დაბრუნება შეიძლება განხორციელებულიყო არა ტრასტის ხელშეკრულების შეწყვეტის, არამედ მხოლოდ მესაკუთრის შეცვლის რეჟიმში, მოწინააღმდეგე მხარეზე ვაგონების რეგისტრაციის შემდეგ.
სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა მოწინააღმდეგე მხარის 2009 წლის 25 მარტის №6 საგარანტიო წერილი მაშინ, როდესაც თავად მოწინაამდეგე მხარის მითითებით, იგი წარმოადგენდა ტრასტის ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს და, შესაბამისად, ანგარიშგასაწევ ფაქტორს ტრასტის ხელშეკრულების 2.1.4 პუნქტის სწორი შინაარსის დადგენისთვის.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ კასატორს ვაგონების დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშვა 2009 წლის 10 თებერვალს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო სასამართლოს დანიშნულება მხარეთა შორის არსებული სამოქალაქო დავის აღმოფხვრა და გადაწყვეტაა და არა მხოლოდ სარჩელის დაკმაყოფილება-დაუკმაყოფილებლობის საკითხის განხილვა ფორმალურ მიზეზთა მოშველიებით (02.07.2009 წ. №ას-1154-1299-08 განჩ. სუსგ სამოქ. საქმეებზე, 2009 წ. №5. გვ.24-25). საწინააღმდეგო მიდგომამ შეიძლება მართლმსაჯულების მიზნებთან სრულიად შეუსაბამო შედეგებამდე მიგვიყვანოს.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კასატორს დაეკისრა სადავო ვაგონების მოწინააღმდეგე მხარისათვის გადაცემა, ხოლო ვაგონების ფაქტობრივ გადაცემამდე 3000 აშშ დოლარის გადახდა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიჩნევს, რომ ვაგონების მიწოდება შეუძლებელია მათი მოწინააღმდეგე მხარის სახელზე აღრიცხვის გარეშე. ამავე დროს, არ არსებობს და ვერც სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს სამართლებრივი მექანიზმზე, რომლის შესაბამისად კასატორს შეუძლია, თავად უზრუნველყოს აღნიშნული რეგისტრაცია, რადგან ეს ცალსახად მოწინააღმდეგე მხარის პრეროგატივაა.
ასეთ ვითარებაში, მოწინააღმდეგე მხარეს გააჩნია სრული შესაძლებლობა, არ დაირეგისტრიროს ვაგონები, რის გარეშეც კასატორი მას ვერ მიაწვდის ვაგონებს. ამასთან, იძულებული იქნება ყოველთვიურად უხადოს 3000 აშშ დოლარი.
ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კასატორს აყენებს კაბალურ, სამოქალაქო ბრუნვის პრინციპებთან აშკარად შეუთავსებელ მდგომარეობაში, ქმნის საფუძველს მხარეთა შორის ახალი დავების წარმოშობისათვის. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის დავა არსებითად არ ამოწურა და მიიღო მხოლოდ ფორმალური, რეალური აღსრულების შესაძლებლობას მოკლებული გადაწყვეტილება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 იანვრის განჩინებით შპს „მ.ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „მ.ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „მ.ს. ბ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით დ. მ-ის მიერ გადახდილი 8000 ლარის 70% _ 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
შპს „მ.ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ შპს „მ.ს. ბ-ს“ (ს/№...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) 2012 წლის 6 იანვრის №4771334 სალაროს შემოსავლის ორდერით დ. მ-ის მიერ გადახდილი 8000 ლარის 70% _ 5600 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
