№ას-1812-1786-2011 1 მარტი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ ჯ., ა., ას. ა-ები, კ. შ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ა-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობისა და ნასყიდობის ხელშკერულების ბათილად ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. ა-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჯ., ა., ას. ა-ებისა და კ. შ-ის, ასევე მესამე პირის – ნოტარიუს თ. გ-ის მიმართ და მოითხოვა 2010 წლის 7 აპრილს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, 2010 წლის 27 აპრილის ა. ა-ს, ჯ. ა-ს, ას. ა-სა და კ. შ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ლ. ა-ისთვის სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე მიკუთვნებული ქ.თბილისში, პ-ის ქ.№22-ში მდებარე უძრავი ნივთის მოპაუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით ლ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ლ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2010 წლის 7 აპრილს ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა და სსიპ „საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგნეტოს“ მიერ დამოწმებული 2010 წლის 27 აპრილის ხელშეკრულება ა. ა-ს, ჯ. ა-ს, ას. ა-სა და კ. შ-ს შორის, ქ.თბილისში, პ-ის ქ.№22-ში მდებარე უძრავი ნივთი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხეთა მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა ლ. ა-ს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ ფაქტობრივი ფლობის წესით სამკვიდროს მიღების მოტივით ნოტარიუსმა გასცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლის საფუძველზეც ჯ., ას., ა. ა-ები აღირიცხნენ საჯარო რეესტრში სადავო ქონების თანამესაკუთრეებად.
ლ. ა-ი სასამართლო წესით აღიარებულია ქ.თბილისში, პ-ის 22-ში მდებარე სირანუშ კეშეშიანის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების მესაკუთრედ.
აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა ლ. ა-ის სარჩელის საფუძველზე ჯ., ა. და ას. ა-ების მიმართ. ლ. ა-ის, როგორც სირანუშ კეშეშიანის მემკვიდრის უფლების და უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარების სამართლებრივი საფუძველი გახდა 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის 539-ე, 546-ე, 556-ე მუხლები.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 10 მაისს სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელობის გამო საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.
სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 1433–ე მუხლის საფუძველზე განმარტა, რომ ლ. ა-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ აღიარებით დადგინდა მისი საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე სირანუშ კეშეშიანის გარდაცვალების მომენტიდან და მისი უფლების წარმოშობა არ უკავშირდება 2009 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღს.
ამდენად, 2010 წლის 7 აპრილს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, ვინაიდან იგი ასახავს სირანუშ კეშეშიანის დანაშთ ქონებაზე, სადავო სახლის ½-ზე ჯ., ა., ას. ა-ების მემკვიდრეობის უფლების ცნობის ფაქტს.
პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი, კერძოდ, მოპასუხეთა ნება აღნიშნული ქონების მემკვიდრეობით მიღების თაობაზე ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვას საჯარო წესრიგს, სასამართლო გადაწყვეტილების სავალდებულობის პრინციპს.
2010 წლის 27 აპრილს ა-ებსა და კ. შ-ს შორის დაიდო სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მიხედვით, მის ხელმოწერამდე მყიდველმა სრულად გადაიხადა ნასყიდობის ფასი – 20000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. წინამდებარე დავის მიმდინარეობის პერიოდში, ჯ., ა. და ას. ა-ებისათვის სასამართლო გზავნილების ჩაბარება ხდებოდა სწორედ სადავო მისამართზე - პ-ის 22-ში. იგივე მისამართი მიეთითა თავად მოპასუხეების მიერ სააპელაციო შესაგებლის გრაფაში.
ზემოაღნიშნული მსჯელობის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ გამყიდველ მხარეს არ ჰქონდა შეძენილი უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება და მის მიერ გამოვლენილი ნება ნივთის გაყიდვის თაობაზე არ შეიძლება ჩაითვალოს ნამდვილად. ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ ნასყიდობის დადების დროს მხარეები მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად და მათ სურდათ ნასყიდობით გამოწვეული შედეგის დადგომა.
სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო ქონება ჯ., ა. და ას. ა-ების საკუთრებად დარეგისტრირდა 2010 წლის 7 აპრილს, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 27 აპრილს და ამავე დღეს აღირიცხა კ. შ-ის სახელზე. მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში მიმდინარეობდა მოსარჩელესა და ა-ებს შორის დავა სწორედ აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების უფლების თაობაზე.
სააპელაციო პალატამ გაითვალისწინა მოპასუხეთა პოზიცია, რომ კანონმდებლობით ნებადართულია სადავო ქონებაზე გარიგების დადება, ხოლო ნასყიდობის გაფორმების დროისთვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ. ა-ის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ იყო შესრული კანონიერ ძალაში, თუმცა სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი ვალდებულებები და მოვალეობები. როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო სასამართლოებმა განიხილეს და დაადგინეს მოსარჩელის საკუთრების უფლება და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა დამოკიდებული იყო მოპასუხეთა მოქმედებაზე, შეევსოთ სასამართლოს მიერ დადგენილი ხარვეზი. აღნიშნულის ნაცვლად, განსაზღვრულ საპროცესო ვადაში მათ გააფორმეს ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, პალატა არ მიიჩნევს, რომ მათ მიერ ნების ავტონომიის ფარგლებში გარიგებების დადების უფლება კეთილსინდისიერად განხორციელდა და ემსახურებოდა გარიგების სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის მიზანს.
ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კ. შ-ი და ას. ა-ი იყვნენ თანამშრომლები და დაუკავშირდნენ ერთმანეთს, რადგან ერთ მათგანს უნდოდა ბინის ყიდვა, ხოლო მეორეს – გაყიდვა. სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლის მიხედვით, მან მიიყვანა ბინაში მაკლერი, რომელმაც შეაფასა ბინა 38000-40000 ლარად და მესაკუთრეებს შეუთანხმდა 20000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარზე, რაც ბინის რეალურ ღირებულებას წარმოადგენდა. პირველი ინსტანციის სასამართლოში დავის განხილვისას მისი წარმომადგენლის განმარტებით (რომელმაც ფაქტობრივ გარემოებებზე განმარტება მისცა მხოლოდ მარწმუნებელთან გასაუბრების შემდეგ და ამ მიზნით სხდომის გადადებაც კი მოითხოვა), ბინის რეალური ღირებულება 25000 აშშ დოლარს წარმოადგენდა, მაგრამ გამყიდველს ჰქონდა პრობლემა, ნივთი უნდა გაეყიდა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, ამიტომ სთავაზობდა იაფ ფასს.
სააპელაციო სასამართლოში მხარის განმარტების თანახმად, საბაზრო ღირებულებასთან შეუსაბამო ფასად ნასყიდობის გაფორმება განაპირობა მხარეთა ზეპირმა შეთანხმებამ, რომ გამყიდველი დარჩენილიყო ბინაში დაახლოებით 6-7 თვე. ამასთან, როგორც ზემოთ აღნიშნული გარემოებები ცხადყოფს, ნასყიდობის გაფორმებიდან არათუ 6-7, არამედ 18 თვის შემდეგაც კი ბინა ა-ების მიერ არ გამოთავისუფლებულა. მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ მტკიცებულება, რომ მათ შორის არსებობდა რაიმე სხვა სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის საფუძველზეც ა-ები ფაქტობრივად ფლობდნენ კ. შ-ის საკუთრებად რიცხულ ბინას.
პალატამ მიიჩნა, რომ არ დასტურდება არც მყიდველის მიერ ნასყიდობის თანხის გამყიდვლისთვის გადაცემის ფაქტი. ხელშეკრულების მიხედვით, 20000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი ა-ებმა კ. შ-ს გადასცეს ხელშეკრულების დადებამდე, ანუ 2010 წლის 27 აპრილამდე. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად მოპასუხეები მიიჩნევენ თავად ხელშეკრულებას.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ზემოაღნიშნული გარემოებების ერთობლიობაში შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებაა და იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. ამასთან, მოჩვენებითი გარიგების სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, ორივე მხარისთვის ცნობილია მისი მოჩვენებითობის შესახებ და მათი განზრახვაც სწორედ აქეთკენაა მიმართული. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ შემძენის დაცვის მექანიზმი მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს, რის გამოც, კ. შ-ის შესაგებლის პოზიცია დაუსაბუთებელია.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის გათვალისწინებით, ლ. ა-ს, როგორც მესაკუთრეს, უფლება აქვს, მოითხოვოს სხვისი მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ვინაიდან, ზემოაღნიშნული მოსაზრებების გათვალისწინებით, მოპასუხეებს არ აქვთ მისი ფლობის რაიმე უფლება.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ჯ., ა., ას. ა-ებმა და კ. შ-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგენილია, რომ 2010 წლის 7 აპრილს ნოტარიუსმა თ. გოგიტაშვილმა გასცა სამკვიდრო მოწმობა ას., ჯ. და ა. ა-ების სასარგებლოდ, როგორც 1994 წლის 8 ივლისს გარდაცვლილი ე. ა-ის კანონისმიერ მემკვიდრეებზე, რომლებსაც მიღებული და საჯარო რეესტრში აღრიცხული ჰქონდათ დედის – სირანუშ კეშეშიანის ქონება.
სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი, ვინაიდან კ.შ-ისათვის ცნობილი არ იყო, რომ მის მიერ შეძენილ ნივთზე პრეტენზიას აცხადებდა ლ. ა-ი. კ.შ-მა არ იცოდა არც ის, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებით ლ. ა-ს დაუდგინდა სადავო სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 იანვრის განჩინებით ჯ., ა., ას. ა-ებისა და კ. შ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ჯ., ა., ას. ა-ებისა და კ. შ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ჯ., ა., ას. ა-ებსა და კ. შ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ამალია ეგიაზაროვის მიერ გადახდილი 1671,60 ლარის 70% _ 1170,12 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ჯ., ა., ას. ა-ებისა და კ. შ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ ჯ. (პირადი №...), ა. (პირადი №...), ას. ა-ებსა (პირადი №...) და კ. შ-ს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეთ (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბ- BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) 2012 წლის 17 იანვარს №1 სალაროს შემოსავლის ორდერით ამალია ეგიაზაროვის მიერ გადახდილი 1671,60 ლარის 70% _ 1170,12 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
