№ას-95-91-2012 12 მარტი, 2012 წელი,
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა
ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ ზ. შ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ე-ე
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. ე-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. შ-ის მიმართ და მოითხოვა 20000 აშშ დოლარის ფულადი ვალდებულების შესრულება შემდეგი დასაბუთებით: ფულადი ვალდებულების არსებობის აღიარების შესახებ 2009 წლის 31 მარტის თარიღით შედგენილი ხელწერილის საფუძველზე, ზ. შ-ს, არსებული ვალის გამო, უნდა გადაეხადა 2009 წლის 15 ივლისს - 20 000 აშშ დოლარი, ხოლო 2009 წლის 30 ნოემბერს - 40 000 აშშ დოლარი, რაც 60000 აშშ დოლარია. ხელშეკრულებით შეთანხმებული ვადის დადგომის მიუხედავად, მოვალემ ვალდებულება არ შეასრულა და არ გადაიხადა 2009 წლის 15 ივლისისათვის გადასახდელი 20000 აშშ დოლარი.
ზ. შ-მა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო იმ დასაბუთებით, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებაზე მისი სახელით შესრულებული ხელმოწერა მას არ ეკუთვნის.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. ე-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ზ. შ-ს მ. ე-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ზ. შ-ის სააპელაციო საჩივარი. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2009 წლის 31 მარტის მარტივი ფორმით შედგენილი ხელწერილის მიხედვით, ზ. შ-მა დაადასტურა მ. ე-ის წინაშე 60000 აშშ დოლარის ოდენობით ფულადი ვალდებულების არსებობის ფაქტი და იკისრა ვალდებულება, დაებრუნებინა აღიარებული თანხა ორ ეტაპად, 2009 წლის 15 ივლისს _ 20 000 აშშ დოლარი, 2009 წლის 30 ნოემბერს კი _ 40 000 აშშ დოლარი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 1 აპრილის №2923/02/01 დასკვნის მიხედვით, ხელწერილის გამოკვლევისა და ზ. შ-ის ხელმოწერის ნიმუშებთან შედარებით დადგინდა ზ. შ-ის მიერ ხელმოწერის შესრულების ფაქტი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 11 ივნისის №6777/02/01 დასკვნის მიხედვით, ხელწერილზე განთავსებული გამოსაკვლევი ზ. შ-ის გვარით ხელმოწერა შესრულებულია ბურთულიანი კალმით. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დამოუკიდებელი ექსპერტიზის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის 2010 წლის 29 ნოემბრის №2-ე-157 დასკვნის მიხედვით კი, სადავო ხელწერილზე შესრულებული ხელმოწერა ზ. შ-ს არ ეკუთვნის. გამომდინარე იქიდან, რომ ზემოაღნიშნული პირველი და უკანასკნელი ექსპერტიზების დასკვნა ეწინააღმდეგებოდა ერთმანეთს, საქალაქო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია, დაენიშნა განმეორებით ექსპერტიზა. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საექსპერტო-კრიმინალისტიკურ მთავარ სამმართველოს დასკვნის მიხედვით, გამოსაკვლევ 2009 წლის 31 მარტით დათარიღებულ ხელწერილზე ზ. შ-ის სახელით არსებული ხელმოწერის შედარებითი კვლევით ზ. შ-ის ხელწერისა და ხელმოწერის წარმოდგენილ ნიმუშებთან გამოვლენილი თანადამთხვევები ხელის ზოგადი და კერძო საიდენტიფიკაციო ნიშნების მიხედვით მყარია, კანონზომიერია და საკმარისია დასკვნისათვის, რომ გამოსაკვლევ 2009 წლის 31 მარტით დათარიღებულ ხელწერილზე ზ. შ-ის სახელით არსებული ხელმოწერა შესრულებულია ზ. შ-ის მიერ.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის მიხედვით, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის, რაც 105-ე მუხლით დადგენილი წესით უნდა შეფასდეს, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. აღნიშნული ნორმით დადგენილი მტკიცებულებათა შეფასების პრინციპიდან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო საკითხთან დაკავშირებით ექსპერტთა უმრავლესობის განმარტება ემთხვევა ერთმანეთს, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას მასზედ, რომ 2009 წლის 31 მარტით დათარიღებულ ხელწერილზე ზ. შ-ის სახელით არსებული ხელმოწერა შესრულებულია ზ. შ-ის მიერ.
სააპელაციო პალატამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს შემდეგი სამართლებრივი შეფასება მისცა: სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგების დადების მთავარი პირობა არის ნების გამოვლენა. სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალის არსებობის აღიარება წარმოადგენდა ხელშეკრულებას, იმავე კოდექსის 327-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლებოდა, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებოდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლებოდა ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზეც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ იქნებოდა შეთანხმება ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეული იყო კანონის მიერ. ნებისმიერი დოკუმენტი, რომელშიც ვალის არსებობა იყო დაფიქსირებული, ვერ ჩაითვლებოდა ვალის არსებობის შესახებ ხელშეკრულებად, თუ არ დადგინდებოდა, რომ მხარეები შეთანხმებული იყვნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე. განსახილველ შემთხვევაში, გარიგების შინაარსი შეესაბამებოდა ზ. შ-ის ნებას, რადგან დადგენილი იყო, რომ ხელწერილი დადასტურებული იყო მისი ხელმოწერით.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის და 317-ე მუხლების თანახმად, სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ხელწერილი, რომლითაც მოპასუხე ზ. შ-ი აღიარებდა მ. ე-ის წინაშე ფულადი ვალდებულების არსებობას და გამოხატავდა ნებას ვალდებულების შესრულების შესახებ, განხილული უნდა ყოფილიყო, როგორც ხელშეკრულება, რომელიც, სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენდა. მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება განხორციელდა კრედიტორის მიმართ, რომელმაც მიიღო მოპასუხის მიერ ნების გამოვლენა, რაც დაადასტურა ხელმოწერით. ამდენად, მხარეთა შორის ხელწერილის საფუძველზე, წარმოიშვა ფულადი ვალდებულების შესრულების შესახებ ვალდებულებითი ურთიერთობა, რომლის მიხედვით, მოვალე ზ. შ-ს აღიარებული თანხიდან 20 000 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა 2009 წლის 15 ივლისს. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა წარმოიშვა ვალის აღიარების ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის ბათილობის გარემოებები მოპასუხეებმა ვერ დაადასტურეს.
სამოქალაქო კოდექსის 427-ე და 429-ე მუხლების თანახმად, ვალდებულების შესრულებისას მოვალეს ეკისრებოდა მტკიცების ტვირთი და ვალდებულების შესრულებისას იგი უფლებამოსილი იყო, კრედიტორისაგან მოეთხოვა შესრულების მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ზ. შ-ს ნაკისრი ვალდებულება არ ჰქონდა შესრულებული ჯეროვნად, კერძოდ, მას გადასახდელი ჰქონდა 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი და მას უნდა დაკისრებოდა აღნიშნული თანხის გადახდა კრედიტორის სასარგებლოდ.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით მოწესრიგებული ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი, აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, ერთი მხარე დამოუკიდებლად კისრულობს მეორე მხარის სასარგებლოდ გარკვეულ შესრულებას. იგი ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან დამოუკიდებლად ქმნის ახალ მოთხოვნას. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა შეიძლება სადავოც კი იყოს, ვალის არსებობის აღიარება მაინც წარმოშობს შესრულების ვალდებულებას, ხოლო კრედიტორს ანიჭებს მოთხოვნის უფლებას. მხარეებს შორის ასეთი ხელშეკრულების არსებობისას საკმარისია, რომ დაკმაყოფილდეს კრედიტორის მოთხოვნა და საჭირო აღარაა ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძვლის გამოკვლევა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ თითქოს, პირველი ინსტანციის სასამართლო ვალდებული იყო, გაერკვია, რა ურთიერთობის საფუძველზე წარმოიშვა მხარეთა შორის აღნიშნული ურთიერთობა. რაც შეეხება იმ საკითხის გამორკვევას, ხომ არ არსებობდა ისეთი გარემოებები, რაც გამორიცხავდა მოპასუხისათვის მოთხოვნილი თანხის დაკისრებას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებიდან გამომდინარე, აპელანტის (მოპასუხის) მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ.შ-მა შემდეგი დასაბუთებით: ექსპერტიზის კვლევით ნაწილში, ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ დოკუმენტზე არსებული ხელმოწერის კვლევისას გამოიყენეს ტექნიკური საშუალება – მიკროსკოპი, მაგრამ ექსპერტიზაში არაა აღწერილი აღნიშნული ტექნიკური საშუალებით რა გეომეტრიული და ფიზიკური პარამეტრებია დადგენილი, რომელიც ცხრილისა და ფოტოილუსტრაციების სახით უნდა იყოს მოცემული მსგავსებებისა და განსხვავებების მიმართებით, მათი შემდგომი ანალიზისათვის. აღნიშნული კი, წარმოადგენს ნებისმიერი ხელნაწერების ექსპერტიზის ფუნდამენტალურ ნაწილს, მის ქვაკუთხედს. გარდა ამისა, ექსპერტს საერთოდ შეუმჩნეველი დარჩა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დამოუკიდებელი ექსპერტიზის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრის 2010 წლის 29 ნოემბრის კვალიფიციური ექსპერტის დასკვნა, სადაც დეტალურადაა აღნიშნული და გამოკვლეული აღნიშნული ხელმოწერის მიმსგავსება, შენელების, არამდგრადობისა და დაწოლის ძალის მერყეობის ფაქტორები და სხვა, შესაბამისი ცხრილებითა და ფოტო- ილუსტრაციებით.
სასესხო ურთიერთობასთან დაკავშირებით, გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლოს აუცილებლად უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის IX თავით გათვალისწინებული ნორმები და გაერკვია, რა ურთიერთობის საფუძველზე წარმოიშვა მხარეთა შორის აღნიშნული ურთიერთობა და ხომ არ არსებობდა ისეთ გარემოებები, რაც გამორიცხავდა მოპასუხისათვის მოთხოვნილი თანხის დაკისრებას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. შ-ის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
მოცემული დავის საგანია ფულადი ვალდებულების შესრულება. კასატორი სადავოდ ხდის 341-ე მუხლის გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ზ. შ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზ. შ-ს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1668.80 ლარის 70% _ 1168.16 ლარი (2012 წლის 6 თებერვალი, სალაროს შემოსავლის ორდერი #-) სს ბანკ ,,რესპუბლიკის“ მეშვეობით.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ზ. შ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
ზ. შ-ს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1668.80 ლარის 70% _ 1168.16 ლარი (2012 წლის 6 თებერვალი, სალაროს შემოსავლის ორდერი #-) სს ბანკ ,,რესპუბლიკის“ მეშვეობით.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
