#as-70-66-2012 12 მარტი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. ჭ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ლ. მ-ი, ლ. გ-ი, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს კახეთის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა

AAა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ჭ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. მ-ის, ვ. უ-ასა და ლ. გ-ის მიმართ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმების შესახებ შემდეგი დასაბუთებით: აწ გარდაცვლილ ვ. უ-ასა და მის ძმასთან ვ. უ-ასთან, ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე მან ივალდებულა ორივე მათგანის მოვლა-პატრონობა, იმ პირობით, რომ ვ. უ-ა მის საკუთრებაში არსებულ ერთოთახიან ბინას ანდერძით დაუტოვებდა. მოსარჩელემ დადებული პირობა შეასრულა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ წლების განმავლობაში უვლიდა მათ, გაწია ვ. უ-ას დაკრძალვის ხარჯები. აღნიშნული დასტურდება 2004 წლის 18 თებერვლის დედოფლისწყაროს რაიონულ სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რის საფუძველზეც ლ. ჭ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ვ. უ-ას მის სასარგებლოდ დაეკისრა 2000 ლარის გადახდა. თავის მხრივ ვ. უ-ამ არ შეასრულა დადებული პირობა და დედოფლისწყაროს №2 სანოტარო ბიუროში 2002 წლის 23 ოქტომბერს ლ. მ-თან გააფორმა თავის საკუთრებაში არსებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ბინის მესაკუთრეთ საჯარო რეესტრში აღირიცხა ლ. მ-ი. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილია, ვინაიდან ვ. უ-ასა და ლ.მ-ს შორის რეალურად არ შემდგარა ნასყიდობა, ვ.უ-ას ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს თანხა არ მიუღია, თუმცა სანოტარო ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ თითქოს ბინის ღირებულების 2000 ლარი ლ. მ-მა გადაუხადა ვ. უ-ას, შესაბამისად, ამ ბინაზე ნასყიდობის ხელშეკრულება უკანონოდ გაფორმდა. თანხის გადაუხდელობა დგინდება აღმასრულებლის აქტით. ამასთან, 2004 წლის 18 თებერვლის, კანონიერ ძალაში შესული დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება ვერ მოხერხდა, ვინაიდან აღსრულების დროისთვის მოვალე ვ. უ-ას არც მოძრავი და არც უძრავი ქონება არ გააჩნდა. საქმეში წარმოდგენილია აღმასრულებლის მიერ შედგენილი აქტი, სადაც აღნიშნულია, რომ ლ.მ-ს ვ.უ-ასათვის თანხა არ გადაუცია. ეს არის თვალთმაქცური და მოჩვენებითი გარიგება, რომელიც ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი მდგომარეობს მასში, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ვ.უ-ასთვი ლ.ჭ-ის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ამოღება აღნიშნული ქონებიდან უნდა განხორციელდეს. ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სახელმწიფო გახდება ამ ქონების მესაკუთრე და მოვალის ვალებზეც ის აგებს პასუხს.

მოპასუხემ ლ. მ-მა სასარჩელო მოთხოვნა არ ცნო შემდეგი საფუძვლებით: მან ვ. უ-ასგან ნამდვილად იყიდა ქ.დედოფლისწყაროში ს-ის ქ.№80-ში, კ.49, მდებარე # 11 ბინა და გადაუხადა ბინის ნასყიდობის თანხა 2000 ლარი. ხელშეკრულება გაფორმდა კანონით დადგენილი წესით, რაც დამოწმებულ იქნა ნოტარიუსის მიერ. ამასთან მოსარჩელემ დავა დაიწყო 2003 წელში, როცა ვ.უ-ა ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო და მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებულ თანხას იხდიდა თავისი პენსიიდან. ეს ვალდებულება შეწყდა მისი გარდაცვალებით, მოსარჩელის უფლებაა ეს თანხა მოითხოვოს ვ.უ-ას უფლებამონაცვლისგან. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, რადგან ხელშეკრულების დადებისას კანონი არ დარღვეულა, შესაბამისად, არც სანოტარო მოქმედება განხორციელებულა კანონდარღვევით.

მოპასუხე საქართელოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს კახეთის სახელმწიფო ქონების აღრიცვხისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველოს წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არ არსებობს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი, რადგან ვ.უ-ას ხსენებული ქონება გასხვისებული იყო ვალდებულების წარმოშობამდე და მისი გასსხვისების დროს რაიმე შეზღუდვა არ არსებობდა, რაც ხელს შეუშლიდა მის მესაკუთრეს გასხვისებისას. ვ.უ-ას სრული უფლება ჰქონდა, გაეყიდა კუთვნილი ქონება.

სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. ჭ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით ლ. ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2002 წლის 23 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ვ. უ-ამ დედოფლისწყაროში, ს-ის ქუჩა №80-49-11-ში, მდებარე ბინა მიჰყიდა ლ. მ-ს, რის საფუძველზეც აღნიშნული ბინა საჯარო რეესტრში აღირიცხა ლ. მ-ის საკუთრებად. ლ. ჭ-მა ვ. უ-ას მიმართ სარჩელი წარადგინა დედოფლისწყაროს რაიონულ სასამართლოში 2003 წლის 23 ივლისს და მოითხოვა მოპასუხისათვის რჩენისა და მოვლა-პატრონობისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურება 2000 ლარის ოდენობით. სარჩელი დაკმაყოფილდა სასამართლოს 2004 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით. ვ. უ-ა გარდაიცვალა 2007 წლის 15 იანვარს და მის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაერთო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს კახეთის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველო, ვინაიდან ვ. უ-ას მემკვიდრე არ დარჩენია. ვ. უ-ას უძრავი ან მოძრავი ქონება საკუთრებაში არ ჰქონია, რის გამოც ვერ მოხერხდა მის მიმართ გამოტანილი 2004 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილების აღსრულება.

პალატამ განმარტა, რომ, როგორც წესი, გარიგების დადებით მისი მხარეები მიზნად ისახავენ კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რისი მიზანიც წარმოადგენს გარიგების დადების სამართლებრივ საფუძველს. მოჩვენებით გარიგებებს არ გააჩნიათ სამართლებრივი საფუძველი, ანუ აღნიშნული ხელშეკრულების მხარეებს არ სურთ, მიაღწიონ იმ იურიდიულ შედეგს, რომელიც ამ ტიპიური გარიგებისათვის არის დამახასიათებელი. ამდენად, ამგვარი გარიგების დადების მიზანს წარმოადგენს არა ამ გარიგების შედეგების რეალურად დადგომა, არამედ მათი მხოლოდ მოსაჩვენებლად წარმოჩენა. მოჩვენებითი გარიგების დროს მოსაჩვენებლად იქცევა გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი. სადავოდ გამხდარი ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითი ხასიათის დადგენისას, უპირველეს ყოვლისა, უნდა განისაზღვროს ზოგადად ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი შედეგები. ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისათვის აუცილებელია დადგინდეს, რომ მხარეებს არ სურდათ გარიგებიდან გამომდინარე იურიდიული შედეგის დადგომა. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები ასეთი სახის გარიგების არსებობას ვერ ადასტურებდა. მოსარჩელისავე განმარტებით, მოპასუხის განზრახვას სწორედ სადავო ბინაზე საკუთრების უფლების მოპოვება წარმოადგენდა. ანუ მას სურდა იმ იურიდიული შედეგის დადგომა, რაც უძრავი ქონების შეძენით შეიძლებოდა, დამდგარიყო. როგორც დადგენილ იქნა, ასეთი შედეგი სადავო გარიგებით დადგა ხელშეკრულების ორივე მხარის შესაბამისი ნების გამოვლენის შედეგად.

პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების საგნის უსასყიდლოდ გასხვისების ფაქტი იძლევა მხოლოდ არსებული გარიგების ჩუქების ან სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებად დაკვალიფიცირების შესაძლებლობას და არა გარიგების ბათილობის საფუძველს. ამასთან, ის გარემოება, იყო თუ არა ნასყიდობის ხელშეკრულებით ჩუქების ან რჩენის სამართლებრივი ურთიერთობა დაფარული, წარმოადგენს ამ ხელშეკრულების მხარეთა უფლება-მოვალეობის განსაზღვრისათვის აუცილებელ ფაქტორს და მხოლოდ იმ შემთხვევაშია, შესაძლებელი მსჯელობა, თუკი იარსებებს ასეთ უფლებებსა და მოვალეობებზე უშუალოდ კონტრაგენტების ან ამგვარ გარიგებებათა შეცილების უფლების მქონე სუბიექტების მხრიდან პრეტენზია და არა გარიგების ბათილობაზე მოთხოვნის საფუძვლები.

პალატამ ასევე განმარტა, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებების შესაბამისად, არ იკვეთება სადავო გარიგების დადება ვ. უ-ას მიერ ლ. ჭ-ის მიმართ არსებული ვალდებულებისაგან თავის არიდების მიზნით. აღნიშნულზე მსჯელობა შესაძლებელი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულება გაფორმდებოდა ვ. უ-ას მიმართ პრეტენზიის წარდგენის შემდეგ და არ იქნებოდა გამოკვეთილი ხელშეკრულების მხარეთა მიზანი, მომხდარიყო ნასყიდობის საგნის მესაკუთრის რეალური ცვლილება. მოცემულ შემთხვევაში კი დადგენილია, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 2002 წლის 23 ოქტომბერს, ლ. ჭ-მა კი ვ. უ-ას მიმართ სასარჩელო მოთხოვნა თანხის დაკისრების თაობაზე წარადგინა 2003 წლის 23 ივლისს. ამასთან, ხელშეკრულების მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობიდან გამომდინარე, მათ მიზანს წარმოადგენდა სწორედ ბინის გადასვლა ლ. მ-ის საკუთრებაში და არა მხოლოდ რეგისტრირებული მესაკუთრის ფორმალური ცვლილება.

სამოქალაქო კოდექსის 942-ე მუხლის თანახმად პალატამ განმარტა, რომ მართალია, 2004 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადგინდა ლ. ჭ-სა და ვ. უ-ას შორის სადავო ბინის ანდერძით გადაცემის შესახებ ზეპირი შეთანხმების არსებობის ფაქტი, მაგრამ სამოქალაქო კანონმდებლობით ასეთი სახის შეთანხმება არ წარმოადგენს ვალდებულების წარმოშობისათვის იურიდიულად ვარგის გარიგებას. არსებული შეთანხმება არსობრივად უთანაბრდება სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებას, თუმცა უძრავი ქონების გადაცემის შესახებ ასეთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებებისა და ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მისი წერილობითი და სანოტარო ფორმის დაცვით დადება, ხოლო კანონით დადგენილი ფორმის დაუცველობა გარიგების ბათილობის შეუქცევადი წინაპირობაა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ჭ-მა და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: მას და ვ. უ-ას შორის ურთიერთობები და ვალდებულებები წარმოიშვა ჯერ კიდევ 1995 წლიდან, მიუხედავად იმისა, რომ პირნათლად შეასრულა ვალდებულება მოპასუხემ დაარღვია ზეპირი ხელშეკრულება. გარიგება დადებულია ყოველგვარი იურიდიული შედეგის, განზრახვის გარეშე, მოსაჩვენებლად. ვ. უ-ასთვის არ ჰქონდა რაიმე მნიშვნელობა გარიგებას ყიდვა-გაყიდვა დაერქმეოდა, თუ რაიმე სხვა. მისთვის მთავარი მიზანი იყო პასუხისმგებლობის, ვალდებულების აცილება, რასაც მიაღწია. აღსანიშნავია ისიც, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1492-ე მუხლის გათვალისწინებით უმკვიდრო ქონების სახელმწიფოზე გადასვლისას სახელმწიფო პასუხს აგებს უმკვიდრო ქონების შესაბამისი ნაწილით მამკვიდრებლის ვალებზე. დღემდე სადავო ბინა სახელმწიფოს ბალანსზე არ აღრიცხულა და 2000 ლარი გასასტუმრებელია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვ. სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.