№ას-1448-1463-2011 1 მარტი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ. შ-ა
მოწინააღმდეგე მხარე – ტ. ა-ა, თ. პ-ი, ს. პ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
თ. შ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ტ. ა-ას, თ. და ს. პ-ების წინააღმდეგ თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელის განმარტებით, მამამისმა – გრიგოლ შ-ამ გ. და ტ. ა-ებისაგან ჯერ კიდევ 1948 წელს შეიძინა თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26 -ში მდებარე სახლის სარდაფის სართულზე ერთი ოთახი. 1954-55 წლებში მოსარჩელის მშობლებმა გ. და ტ. ა-ებისაგან კვლავ შეიძინეს იმავე სახლის პირველ სართულზე განთავსებული 12,42 მ2 ოთახი და 3,29 მ2 უფანჯრო ოთახი. 1957 წელს მოსარჩელის მშობლებს, ა-ების თანხმობით, ანეტა ხოჯაშვილმა დაუთმო კიდევ ერთი 19,86 მ2 ოთახი. ამასთან, მოსარჩელის მითითებით, შ-ებისა და ი. რ-ის ოჯახებს საერთო მფლობელობაში ჰქონდათ 7,62 მ2 სამზარეულო. საბოლოოდ მოსარჩელის ოჯახი ფლობდა ორ ოთახს, ერთ უფანჯრო ოთახს, აივანსა და სამზარეულოს ფართის ნახევარს, ჯამში 41,69 მ2საცხოვრებელი სადგომს. მოსარჩელის განმარტებით, სახლი, სადაც განთავსებული იყო საცხოვრებელი სადგომი, დღეისათვის აღარ არსებობს. 1992 წელს, თბილისის სამოქალაქო ომის დროს სახლს გაუჩნდა ხანძარი და დაიწვა სხვენი, დაზიანდა სახლის ყველა სართული, ხოლო ხანძრის ჩაქრობის დროს გამოყენებულმა წყლის ჭავლმა ისე დააზიანა მთლიანი სახლი, რომ იქ ცხოვრება შეუძლებელი იყო. აღნიშნული გარემოება კი, გახდა მოსარჩელის მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომის რეალური მფლობელობის შეწყვეტის მიზეზი. ამასთან, მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წელს მოპასუხეებმა მიწის ნაკვეთი, სადაც განთავსებული იყო საცხოვრებელი სადგომი, გადასცეს ბინათმენაშენეთა ამხანაგობას, სახლი დაინგრა და ამჯერად იქ აშენებულია ახალი სახლი. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხეებმა მოსარჩელის კუთვნილი წილის ჩათვლით ახალ სახლში ამხანაგობისაგან მიიღეს 218 მ2 ბინა. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელე, როგორც მისი აწ გარდაცვლილი მშობლების უფლებამონაცვლე, მოპასუხეებისაგან, რომლებიც წარმოადგენენ სადავო ფართის მესაკუთრეებს, ითხოვს თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26-ში მდებარე ახლად აშენებული სახლის №2 ბინიდან (საკადასტრო კოდი ...) 41,69 მ2 ფართის საკუთრებაში გადაცემას მოპასუხეებისათვის ძველი (დანგრეული) საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის – 5107 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებით თ. შ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. შ-ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინებით თ. შ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზირა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმეში წარმოდგენილი დაბადების მოწმობის ასლით, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ თ. შ-ა არის გრიგოლ და ნინა შ-ების შვილი, (იხ. ს.ფ. 46); რომლებიც, 1948 წლიდან გარდაცვალებამდე (ნინა შ-ას გარდაცვალებამდე 1979 წლის 27 სექტემბრამდე, ხოლო გრიგოლის - 1981 წლის 30 ნოემბრამდე) გ. და ტ. ა-ებთან (მესაკუთრეებთან) შეთანხმებით, ცხოვრობდნენ თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26-ში მდებარე სახლში განთავსებულ საცხოვრებელ სადგომში (იხ. ს.ფ. 47, 129-131, 170-172, 184-193);
მშობლების გარდაცვალების შემდეგ, საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობას და მასში ცხოვრებას აგრძელებდა თ. შ-ა, რომელიც თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26 მისამართზე რეგისტრირებულია (ჩაწერილია) 1968 წლის 22 იანვრიდან და დღემდე მისი საცხოვრებელი ადგილი სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს მთაწმინდა-კრწანისის სამსახურის მონაცემების თანახმად, ითვლება აღნიშნული მისამართია (იხ. ს.ფ. 51), რომლის მიხედვითაც, კომუნალურ გადასახადებს იხდიდა მოსარჩელე თ. შ-ა (იხ. ს.ფ. 18-22);
1992 წელს სამოქალაქო ომის დროს, თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26 მისამართზე მდებარე სახლი პრაქტიკულად განადგურდა, დარჩა მხოლოდ კედლები და მასში ცხოვრება შეუძლებელი გახდა, რაც მხარეთა ახსნა-განმარტებების გარდა, დასტურდება საქმეში არსებული ფოტომასალით (იხ. ს.ფ. 137-141, 143).
ერთ დროს გ. და ტ. ა-ების საკუთრებაში არსებული, თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი, სადაც განთავსებული იყო სახლი და მოსარჩელის სარგებლობაში არსებული საცხოვრებელი სადგომი, 2007 წლის 8 ოქტომბრისათვის წარმოადგენდა მოპასუხეების: ტ. ა-ას, თ. და ს. პ-ების საკუთრებას. მათ მონაწილეობა მიიღეს ბინათმენაშენეთა ამხანაგობა „ბ-ი-26-ის“ დაფუძნებაში და შენატანის სახით ამხანაგობას გადასცეს თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26-ში მდებარე 276 მ2 მიწის ნაკვეთი, რაც მხარეთა ახსნა-განმარტებების გარდა, ასევე დასტურდება ბიმათმშენებლობის ამხანაგობა „ბ-ი-26-ის“ დაფუძნების შესახებ ხელშეკრულებით (იხ. ს.ფ. 34-40);
ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ბ-ი-26-ის“ დაკვეთით წარმოებული საამშენებლო სამუშაოების შედეგად აშენდა სახლი, სადაც მოპასუხეებს, შენატანის შესაბამისად, გადაეცათ 150 მ2 ფართი და იმის გათვალისწინებით, რომ თ. პ-მა ამხანაგობის წევრ ლევან ასათიანთან გარიგების საფუძველზე შეიძინა დამატებითი წილი, დღეისათვის მოპასუხეები ტ. ა-ა, თ. და ს. პ-ები საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებული არიან თბილისში, ბ-ის ქუჩა №26-ში მდებარე 276 მ2 -ის მიწის ნაკვეთზე არსებულ, მშენებარე სახლის მე-2 სართულზე განთავსებულ, 218 მ2 ფართის მქონე, №2 ბინის (საკადასტრო კოდი ...) მესაკუთრეებად (იხ. ს.ფ. 34-40, 93, 145-147).
მესაკუთრეებთან: გ. და ტ. ა-ებთან შეთანხმებით, ჯერ კიდევ 1948 წლიდან გარდაცვალებამდე, საცხოვრებელ სადგომს ფლობდნენ მოსარჩელის მშობლები, რომელიც 1992 წლის სამოქალაქო ომის შედეგად პრაქტიკულად განადგურდა. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ, სადგომში ცხოვრებას აგრძელებდა მოსარჩელე თ. შ-ა, რომელიც 1968 წლის 22 იანვრიდან რეგისტრირებულია (ჩაწერილია) მშობლების დანატოვარი საცხოვრებელი სადგომის მისამართზე და სადგომის დანგრევამდე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს.
მოსარჩელის მშობლებს, მოპასუხე ტ. ა-ასა და აწ გარდაცვლილ გ. ა-ას შორის დაიდო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება და მშობლების გარდაცვალების შემდეგ, ამ გარიგებით წარმოქმნილი ურთიერთობის მონაწილე, როგორც უფლებამონაცვლე, გახდა მოსარჩელე თ. შ-ა.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 და მე-6 პუნქტებზე და განმარტა, რომ ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზანია, მოაწესრიგოს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წარმოშობილი ურთიერთობა იმ სამართლებრივი მექანიზმების გამოყენებით, რომლებიც იცავენ, როგორც საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის, ასევე მოსარგებლის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს. უპირველეს ყოვლისა, სამართლებრივი დაცვის აღნიშნული მექანიზმი ვლინდება საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ მესაკუთრისა და მფლობელის უფლებების რეალიზაციის თავისებურებებში.
დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის ფარგლებში დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები, კერძოდ, დადგენილია, რომ მოსარჩელე თ. შ-ა წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირს.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ თ. შ-ას მიერ კანონის (,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონი) მიღების მომენტისთვისაც ხორციელდებოდა სადგომის მფლობელობა იმ სახით, რა სახითაც ეს შესაძლებელი იყო სადგომის ფაქტობრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე და, ამ შემთხვევაში, მოსარგებლის მიერ სადგომის ფლობის სტანდარტი არ შეიძლება იყოს სადგომის პირდაპირი მფლობელობა აღნიშნულის ობიექტურად შეუძლებლობის გამო. ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კანონის მიღების მომენტისათვის მოსარჩელის მიერ სადგომის მფლობელობის დადგენა გავლენას ვერ მოახდენდა და ვერ შეცვლიდა საქმის განხილვის მომენტისათვის არსებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ, თ. შ-ას მიერ ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის სამართლებრივი საფუძვლით მისთვის, როგორც მოსარგებლისათვის, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის აღძვრის დროისათვის უკვე აღარ არსებობდა საცხოვრებელი სადგომი ( დანგრეული სახითაც კი), იმ დადგენილი გარემოების გათვალისწინებით, რომ სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის საცხოვრებელი სადგომის ადგილას ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ბ-ი-26“-ის დაკვეთით წარმოებული საამშენებლო სამუშაოების შედეგად აშენდა სახლი, რომლის მე-2 სართულზე განთავსებული, 218 (ორასთვრამეტი) მ2 ფართის მქონე, №2 ბინა (საკადასტრო კოდი ...) მშენებარე სტატუსით რეგისტრირებულია მოპასუხეების სახელებზე ტ. ა-ას, თ. და ს. პ-ებზე.
პალატამ განმარტა, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მიზნებისათვის, აღნიშნული კანონის სუბიექტების მიერ ამავე კანონით მინიჭებული უფლებების რეალიზაცია დამოკიდებულია საცხოვრებელი სადგომზე მოსარგებლის მფლობელობის გარემოების არსებობაზე, რაც აუცილებლობით გულისხმობს თავად საცხოვრებელი სადგომის არსებობის ფაქტს, როგორც მოსარგებლესა და მესაკუთრეს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის საგანს.
განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოსარგებლის სარჩელის დაკმაყოფილების კანონით გათვალისწინებული უმთავრესი წინაპირობა - მოსარგებლის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის სახით, რომელიც ზემოხსენებული კანონის შესაბამისად, საკუთრებაში უნდა გადაეცეს მოსარგებლეს შესაბამისი კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ.
გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, გაიზიარებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებას ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის ფარგლებში მოსარგებლე პირის მიერ მესაკუთრის მიმართ მიწის შესაბამისი წილის საბაზრო ღირებულების 75 %-ის ანაზღაურების მოთხოვნის შესაძლებლობის თაობაზე, ვინაიდან, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, მესაკუთრის ვალდებულება კომპენსაციის გადახდის თაობაზე, წარმოადგენს მოსარგებლის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელი სადგომზე (და არა მიწის ნაკვეთზე ან მის ნაწილზე) მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნის სანაცვლო ვალდებულებას, რაც (სადგომის მფლობელობა) განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს.
სააპელაციო პალატამ დამატებით განმარტა, რომ აპელანტის მიერ სააპელაციო საჩივარსა და სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, წარმოადგენდა არა მშენებარე სახლის, როგორც საცხოვრებელ სადგომის საკუთრებაში გადაცემის ფაქტობრივ საფუძველს, ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის სამართლებრივი საფუძვლით, არამედ მესაკუთრეთა მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წინაპირობას, რაც სცილდებოდა განსახილველი დავის ფარგლებს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი იყო და არ გამომდინარეობდა მესაკუთრესა და მოსარგებლე პირების ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური კანონის მიზნების სწორი განმარტებიდან და, შესაბამისად, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობები.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. შ-ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორის განმარტებით, სასამართლოს მსჯელობა ემყარება ორ ურთიერთგამომრიცხავ დასაბუთებას, კერძოდ, სასამართლოს მიიჩნია თ. შ-ა მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირად, თუმცა ჩათვალა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი არ უნდა გავრცელდეს მისთვის საკუთრების გადაცემასთან დაკავშირებით. სასამართლო არ მსჯელობს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხეები უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ თ. შ-ას უფლების იგნორირების ხარჯზე. თუკი თ. შ-ა არის მოსარგებლე პირი, ამასთან დადგენილია რომ საცხოვრებელი სადგომი დაზიანდა ხანძრის შედეგად, რა სახითაც იყო იმ სახით იყო მფლობელი თ. შ-აც და მოპასუხეებიც და არ იყო განადგურებული კანონის მიღების მომენტისათვის, შესაბამისად, თ. შ-ას, ბუნებრივია, აქვს იმ საკუთრებაზე მოთხოვნის უფლება, რომელიც წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის რეგულირების სფეროს. სასამართლომ კი, შეჯიბრებითობის პრინციპის უგულვებელყოფით დაასკვნა, რომ ვინაიდან შენობა უკვე დანგრეულია სარჩელის შეტანის მომენტისათვის არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების პირობა, თუმცა არ უმსჯელიათ მოსარჩელის ხარჯზე მოპასუხეთა უსაფუძვლო გამდიდრების საკითხზე.
კასატორის განმარტებით, სასამართლომ სწორედ შეჯიბრებითობის პრინციპის უხეში დარღვევითა და საერთოდ, დაუსაბუთებლობის გამო, არ იმსჯელა სარჩელის ძრითად მოთხოვნაზე. კერძოდ, თ. შ-ა უთითებდა, რომ ფორსმაჟორული მდგომარეობის - ხანძრის გამო განადგურდა და საცხოვრებლად უვარგისი გახდა სადგომი, მოპასუხეებმა 150 კვ.მ. ფართი ამხანაგობისაგან მიიღეს ნატურით უსასყიდლოდ თ. შ-ას მოსარგებლის უფლებისა და თავიანთი საკუთრების უფლების ხარჯზე. ამ საკითხზე კი, სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია გადაწყვეტილებაში, შესაბამისად არსებობს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.
კასატორის აზრით, ასევე საგულისხმოა, რომ სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეს შეუძლია მოსთხოვოს მოპასუხეებს ზიანის ანაზღაურება, თუმცა დასაბუთება არასრულია, არ მიეთითება ზიანი საიდან უნდა გამოიანგარიშოს მოსარჩელემ. იმ ვითარებაში, როდესაც სასამართლო უთითებს, რომ მიწიდან გამომდინარე ზიანი არ უნდა ანაზღაურდეს, ასევე უთითებს, რომ შენობა უკვე დანგრეულია და არ არსებობს ბრუნვის ობიექტი, რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ ფორსმაჟორულ პირობებშია განადგურებული, მასზე მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია მოსარჩელეს. კასატორის მოსაზრებით, თუკი გავითვალისწინებთ, რომ შენობა მოპასუხეების ქმედების უშუალო ზემოქმედების შედეგად არ დამწვარა, ზიანის მოთხოვნა საიდან უნდა განახორციელოს მოსარჩელემ იმ ვითარებაში, როდესაც არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი.
სასამართლომ არასწორად გადმოსცა სასარჩელო მოთხოვნაზე უარის თქმის სამართლებრივი საფუძვლები.
კასატორის განმარტებით, არასწორია სასამართლოს მითითება მასზე, რომ, ვინაიდან 1992 წელს დაიწვა სახლი, პრაქტიკულად განადგურდა სახლთმფლობელობა. კასატორი ასევე არ ეთანხმება იმ გარემოებას, რომ თითქოს 1996 წლის 27 ივნისამდე, როცა მიღებულია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი, განადგურებული იყო შენობა, ამის დამადასტურებელი ერთი მტკიცებულებაც კი არ მოიპოვება საქმეში.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. შ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ თ. შ-ას მშობლებს, მოპასუხე ტ. ა-ასა და აწ გარდაცვლილ გ. ა-ს შორის დაიდო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება და მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ამ გარიგებით წარმოქმნილი ურთიერთობის მონაწილე, როგორც უფლებამონაცვლე, გახდა მოსარჩელე თ. შ-ა.
ზემოაღნიშნული ფაქტი მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა და, შესაბამისად, სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.
მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა საფუძველს მოკლებულია, რადგან საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის აღძვრის დროისათვის უკვე აღარ არსებობდა საცხოვრებელი სადგომი, რადგან მისი დანგრევის შემდეგ, მის ადგილას ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ბ-ი-26-ის“ დაკვეთით წარმოებული სამშენებლო სამუშაოების შედეგად აშენდა სახლი, რომლის მე-2 სართულზე განთავსებულია 218 კვ.მ №2 ბინა.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საცხოვრებელი სადგომი დაინგრა ობიექტური ფაქტორების გამო, 1992 წლის სამოქალაქო ომის შედეგად.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 იანვრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს (კანონის პირველი მუხლი). აღნიშნული უკავშირდება უშუალოდ ამ ურთიერთობების სპეციფიკას. კერძოდ, ურთიერთობები, რომლებიც არსებობდა ზემოაღნიშნულ პერიოდში ფაქტის სახით, განსახილველმა კანონმა მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგები.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან.
ამავე კოდექსის 171-ე მუხლის თანახმად, ნივთზე საკუთრების უფლება ვრცელდება ასევე ამ ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილებზედაც. ამდენად, საცხოვრებელი სადგომი წარმოადგენს მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს. კონკრეტული ურთიერთობის სპეციფიკის გათვალისწინებით, საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე წარმოადგენს იმ პირს, ვისაც კანონით დადგენილი გარკვეული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, აქვს მესაკუთრედ ცნობის უფლება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მითითებული კანონით განსაზღვრული მოსარგებლის უფლება ვრცელდება დათმობის გარიგების საფუძველზე, მის სარგებლობაში არსებულ საცხოვრებელ სადგომზე და, შესაბამისად, იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზედაც უშუალოდ იდგა (და არა მიმდებარე ტერიტორია) ეს საცხოვრებელი სადგომი. ამდენად, იმ საცხოვრებელი სადგომის დანგრევა, რომელზედაც მხარეს გააჩნდა მოსარგებლის უფლება არ იწვევს იმ უფლების მოსპობას, რომელიც მას გააჩნია იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც მყარად დაკავშირებული იყო საცხოვრებელი სადგომი.
ამდენად, დათმობის გარიგების დადების შედეგად მოსარგებლისათვის საცხოვრებელი სადგომზე მოპოვებული უფლება ვრცელდება არა მარტო შენობა-ნაგებობაზე, არამედ იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზედაც უშუალოდ იდგა ეს საცხოვრებელი სადგომი. შესაბამისად, ამ საცხოვრებელი სადგომის ნაცვლად ახალი ნაგებობის აშენების შემთხვევაში მოსარგებლის უფლება გავრცელდება, ასევე იმ მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილზე, რომელზედაც ვრცელდება მის მიერ მოპოვებული მოსარგებლის უფლება.
იმის გათვალისწინებით, რომ 1992 წლის სამოქალაქო ომის შედეგად დანგრეული საცხოვრებელი სადგომის ნაცვლად, მის ადგილას ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ბ-ი-26-ის“ დაკვეთით წარმოებული სამშენებლო სამუშაოების შედეგად აშენდა სახლი, რომლის მე-2 სართულზე განთავსებულია, 218 კვ.მ. ფართის №2 ბინა, მოსარგებლეებს უფლება აქვთ, მათ მიერ დათმობის გარიგების საფუძველზე დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ მიიღონ მითითებული 25%-ის თანხის ღირებულების ფართი ახალ აშენებულ ბინაში და არა მთლიანად ეს ბინა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, თუ რა ღირებულების ფართი ეკავათ მოსარგებლებს და ამ ღირებულების 25%-ის გადახდით რა რაოდენობის ფართის მესაკუთრედ შეიძლება იქნეს იგი ცნობილი ახალ აშენებულ ბინაში.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. თ. შ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
