გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ\182 30 მარტი, 2000 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მ. ცისკაძე

მოსამართლეები: მ. გოგიშვილი, თ. ჩიქოვანი

განიხილა მოპასუხეების (კასატორები) დ. ე-ის და ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი აჭრის ა\რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 1999 წლის 22 დეკემბრის განჩინებაზე საქმეზე ა. ვ-ის სარჩელის გამო მოპასუხეებთან: დ. ე-ესთან და ა. მ-ესთან ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ.

პალატის სხდომაზე გამოცხადდა: მოპასუხეების (კასატორები) ინტერესების დამცველი დ-ე (ორდერი ¹ 273), არ გამოცხადდა ა. ვ-ე, რომელსაც ეცნობა სხდომის დღე.

პალატამ მოისმინა რა თ. ჩიქოვანის მოხსენება,

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

ა. ვ-ემ 1999 წლის 14 იანვარს სარჩელი აღძრა სასამართლოში და ითხოვა მოპასუხეების: "დ. ე-ეს და ა. მ-ეს გამოსახლება ბათუმში, .... ქუჩა ¹15, ბინა ¹ 18-დან იმ საფუძვლით, რომ 1998 წლის 12 ნოემბერს სათანადო წესით გაფორმებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებით მან ეს ბინა იყიდა ს. ე-ისაგან და გადაიფორმა თავის სახელზე, ხოლო მოპასუხეები ბინას ნებაყოფლობით არ ათავისუფლებენ“.

მოპასუხეებმა: ა. მ-ემ და ს. ე-ემ შეგებებული სარჩელით ითხოვეს ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაუქმება ა. ვ-ესა და ს. მ-ეს შორის იმ საფუძვლით, რომ ს. მ-ემ მ. პ-ვს გამოართვა მინდობილობა ბინის ა. მ-ეზე გადაფორმებისათვის, სინამდვილეში კი მან ბინა გადაუფორმა თავის მცვალეს ა. ვ-ეს, რითაც დაირღვა მისი როგორც ბინის მყიდველის კანონიერი უფლება (საქმის ფურცელი 46-47).

ბათუმის საქალაქო სასამართლომ 1999 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დააკმაყოფილა: კერძოდ, მოპასუხეები: დ. ე-ე და ა. მ-ე გამოასახლა ბინიდან და იგი თავისუფალ მდგომარეობაში ჩააბარა ა. ვ-ეს. არ დააკმაყოფილა შეგებებული სარჩელი უსაფუძვლობის გამო.

აჭარის ა\რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტ-რების საქმეთა სააპელაციო პალატამ (თავმჯდომარე: რ. ბ-ე, მოსამართლეები: თ. ქ-ე, თ. გ-ე) 1999 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დატოვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 1999 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

საკასაციო საჩივარი ითხოვს სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნებას იმავე პალატის მოსამართლეთა სხვა შემადგენლობაზე.

საკასაციო სასამართლოს პალატა გაეცნო საკასაციო საჩივრის მიზეზებს (გასაჩივრების საფუძვლებს), კასაციის განაცხადს, მოუსმინა მოპასუხეების ინტერესების დამცველს და თვლის, რომ ამ საქმეზე სააპელაციო პალატის განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგი გარემოებების გამო:

სააპელაციო პალატამ დამტკიცებულად ცნო შემდეგი: „მოსარჩელე ა. ვ-ესა და ს. მ-ეს შორის მ. პ-ის მინდობილობით ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება გაფორმდა კანონის დაცვით და მისი გაუქმების მოთხოვნა ა. მ-ის მხრიდან საფუძველს მოკლებულია.

სააპელაციო საჩივარში აპელანტები აღნიშნავენ, რომ მათ სასამართლოს წარუდგინეს სანოტარო წესით დამოწმებული სადაო ბინის ყოფილი მეპატრონის მ. პ-ის განმარტება, სადაც აღნიშნულია, რომ მ. პ-მა ს. ე-ეს მინდობილობა მისცა ა. და დ-ზე ბინის მიყიდვის გასაფორმებლად, მაგრამ ს. მოტყუებით ბინა გაუფორმა და მიჰყიდა სხვა პიროვნებას, ხოლო სასამართლომ ეს დოკუმენტი არ მიიღო მტკიცებულებად და არ გაიზიარა მ. პ-ის ეს განმარტება.

სააპელაციო სასამართლო თვლის, რომ სწორად მოიქცა ბათუმის საქალაქო სასამართლო, როცა არ გაიზიარა მ. პ-ის განმარტება, რადგანაც მ. პ-ს, როცა მან გაიგო აღნიშნული ფაქტი ე. ი. ბინის გაყიდვის შესახებ შეეძლო დაეყენებინა საკითხი მის მიერ ს. მ-ეზე გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობისა და ასევე ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ, რაც მან არ გააკეთა ე. ი. ძალაში დატოვა მის მიერ გაცემული მინდობილობა. გამომდინარე აქედან ასევე უსაფუძვლოა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა იმის შესახებ, რომ საქმეზე ჭეშმარიტების დადგენისათვის სასამართლოს მიერ აუცილებელი იყო მ. პ-ის გამოძახება და დაკითხვა.

სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე ა. ვ-ემ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183 მუხლიდან გამომდინარე მოიპოვა საფუძველი ბინის საკუთრებაზე, ხოლო სასამართლომ სწორად დაიცვა მისი, როგორც კანონიერი მესაკუთრის უფლებები“.

საკასაციო სასამართლოს პალატა აღნიშნავს, რომ საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

აქედან გამომდინარე, პალატას მიზანშეწონილად თვლის, განჩინებაში აღნიშნოს საკასაციო საჩივრის მიზეზები (გასაჩივრების საფუძვლები). კერძოდ, მოპასუხეები: ა. მ-ე და დ. ე-ე საკასაციო საჩივარში აღნიშნავენ შემდეგს: „ბათუმში, .... ქუჩა ¹ 15-ში მ. პ-ის ოჯახს გააჩნდა 3 ოთახიანი საცხოვრებელი ბინა. 1990 წელს ოჯახმა გადაწყვიტა ბათუმიდან წასაჩივლა და ამასთან დაკავშირებით ბინის გაყიდვა. პ-ის ოჯახს ჩვენ ვიცნობდით ახლოს და მათთან შეთანხმებით გადავწყვიტეთ ბინის ყიდვა, მოვილაპარაკეთ ბინის ღირებულებაზე 75000 რუსული რუბლის ოდენობით, რაც გადავეცით ოჯახის უფროსს მ. პ-ს და მის მეუღლეს გ. პ-ს. რამდენადაც იმ დროს ბინა ჯერ კიდევ პრივატიზებული არ იყო მოვილაპარაკეთ, რომ პრივატიზაციის შემდეგ იგი გამოგვიგზავნიდა მინდობილობას ბინის ჩემს სახელზე გაფორმებისათვის, რის შემდეგ ჩვენ დავიკავეთ ბინა, ხოლო პ-ის ოჯახი საცხოვრებლად წავიდა რუსეთში. ამ გარემოებების შესახებ დაწვრილებით იცოდა ჩემმა დამ ს. ე-ემ, რომელმაც ისარგებლა ამ გარემოებებით, 1998 წლის ნოემბერში წავიდა რუსეთში, მ. პ-ს გამოართვა მინდობილობა ბინის პრივატიზაციის შესახებ იმ შეპირებით, რომ პრივატიზაციის შემდეგ ბინის ყიდვა-გაყიდვას გააფორმებდა ჩვენს სახელზე, მაგრამ ფაქტიურად იგი მოტყუების შედეგად გააფორმა ა. ვ-ის (მცვალის) სახელზე.

სასამართლოს მიერ მიჩნეულია, რომ პ-სა და ვ-ეს შორის ბინის ყიდვა-

გაყიდვის შესახებ ხელშეკრულება დადებულია კანონის მოთხოვნათა დაცვით, რომ თუ დავა წამოიჭრება ამ ხელშეკრულების კანონიერებასთან დაკავშირებით ამის უფლება აქვს მხოლოდ პ-ს.

სასამართლოს ასეთი მოსაზრება აშკარად არასწორია, რამდენადაც ჩვენ პრეტენზიას ვაცხადებთ იმის თაობაზე, რომ ბინის მესაკუთრე პ-თან სიტყვიერი ხელშეკრულებით ბინის ღირებულების გადახდით ფაქტიურად შესყიდული გვქონდა სადაო ბინა, შევსახლდით მასში და ვცხოვრობთ ამჟამადაც, რაც კანონის თანახმად, წარმოშობს, ჩვენს სასარჩელო უფლებას ხსენებულ ბინაზე. ჩვენი ეს უფლება გამომდინარეობს კანონის მოთხოვნიდან და სასამართლო ვალდებული იყო არსებითად შეესწავლა ჩვენს სარჩელში დასახელებული მოტივები და საფუძვლები ბინის ყიდვა-გაყიდვის კანონიერებასთან დაკავშირებით, რაც სასამართლოს არ გაუკეთებია და დასკვნებიE ყოველგვარი შემოწმების გარეშეა გაკეთებული. სასამართლო ვალდებული იყო მოპასუხედ ჩაება ბინის ყოფილი მეპატრონე მ. პ-ი, რამდენადაც ჩვენი დავა მის მოქმედებას ეხებოდა“.

საკასაციო სასამართლოს პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის მიზეზები (გასაჩივრების საფუძვლები) დასაბუთებულია და საჭიროებს ხელახლა გამოკვლევას, რის გამოც პალატა აკმაყოფილებს კასაციის განაცხადს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნების შესახებ.

ამასთანავე, პალატა თვლის, რომ საკასაციო სასამართლო შეზღუდული არ არის საკასაციო საჩივრის მიზეზებით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილი) და განჩინებაში უნდა აღინიშნოს, თუ რომელი ფაქტები საჭიროებს გამოკვლევას, რა მტკიცებულებებია შესაკრები და რა სხვა კონკრეტული საპროცესო მოქმედება უნდა შეასრულოს საქმის ხელახლა განმხილველმა პალატამ (აღნიშნული კოდექსის 105-ე და 412-ე მუხლები).

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა მ. პ-ის განმარტება იმის თაობაზე, რომ "მან მისი ბინა ¹ 18 (მდებარე ბათუმში, .... ქუჩა ¹ 15-ში) 1990 წელს მიყიდა ა. ე-ეს და მიიღო მისგან ბინის ღირებულება 75000 მანეთი. შეთანხმდნენ, რომ იგი ა. ე-ეს მისცემდა ბინის პრივატიზაციის მინდობილობას, რის შემდეგაც მას გადაუფორმებდა ბინას. 1998 წლის ნოემბერში ს. ე-ემ მას გამოართა მინდობილობა თავის სახელზე იმ პირობით, რომ ის გააკეთებდა ბინის პრივატიზაციას და ბინას გადაუფორმებდა თავის დას ა. ე-ეს, ვისგანაც მ. პ-მა იყიდა ბინა. ჩემთვის ცნობილი გახდა, რომ ს. ე-ემ მომატყუა და ბინა ა. ე-ის ნაცვლად გადაუფორმა სხვას, რაც მიმაჩნია აფერისტულ მოქმედებად" (საქმის ფურცელი 44).

პალატა თვლის, რომ სადავო ბინის ყოფილი მესაკუთრე მ. პ-ი თავის განმარტებაში ადასტურებს სადავო ბინის მიყიდვას ა. ე-ეზე და მისგან ბინის ღირებულების 75 000 მანეთის მიღებას. ასევე, ს. ე-ეზე მინდობილობის გაცემას ა. ე-ეზე ბინის გადაფორმების მიზნით. ასეთ ვითარებაში არასწორია შეგებებული სარჩელის უარყოფა იმ მოსაზრებით, რომ მ. პ-ს არ აღუძრავს სარჩელი მინდობილობის გაუქმებაზე, მოცემულ შემთხვევაში მ. პ-მა მიიღო ბინის ღირებულება და ამ ბინის ა. ე-ის ნაცვლად, სხვაზე გადაფორმებით, მისი უფლება არ დარღვეულა. ბინის ა. ვ-ეზე გაფორმებით დაირღვა ბინის მყიდველის ა. მ-ის უფლება, (რომელიც ფაქტობრივად ცხოვრობს სადავო ბინაში) და მან აღძრა სარჩელი ა. ვ-ეზე ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ (საქ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი).

სააპელაციო პალატამ მ. პ-ის განმარტების საფუძველზე საერთოდ არ იმსჯელა და არ გაარკვია: ჰქონდა თუ არა ს. ე-ეს სადავო ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ა. ვ-ეზე გაფორმების უფლება და ეს ხელშეკრულება გამომდინარეობს თუ არა სადავო ბინის ყოფილი მესაკუთრის მ. პ-ის ნება-სურვილიდან, ვინაიდან მესაკუთრეს აქვს მისი ქონების განკარგვის უფლება. სადავო ბინის ყოფილი მესაკუთრე მ. პ-ი კი უარყოფს მის ნებას ა. ვ-ეზე ბინის მიყიდვის თაობაზე და აღნიშნავს, რომ ს. ე-ეზე ბინის გაყიდვის მინდობილობა გააფორმა ა. ე-ეზე ბინის გაფორმების მიზნით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლი).

ასეთ ვითარებაში, როდესაც ა.დ ვ-ეზე სადავო ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაფორმება არ გამომდინარეობს ბინის ყოფილ მესაკუთრის მ. პ-ის ნებიდან გასარკვევია: რამდენად საფუძვლიანია შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა ბინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლი).

სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვის დროს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპისა (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლი) და კანონისა და სასამართლოს წინაშე მხარეთა თანასწორობის საწყისებზე უნდა მიიღოს სათანადო დასკვნა საქმის ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე (აღნიშნული კოდექსის მე-5 და 105-ე მუხლები).

იხელმძღვანელა რა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 265-ე მუხლებით და 264-ე მუხლის მესამე ნაწილით, პალატამ

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ამ საქმეზე აჭარის ა\რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 1999 წლის 22 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება კანონიერ ძალაში შევიდა მისი გამოცხადებისთანავე და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება.