გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ\150 24 მაისი 2000 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ვ. ხრუსტალი

მოსამართლეები: რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

განიხილა სს “ე. დ.” დირექტორის ე. გ-ის საკასაციო საჩივარი ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებაზე, საქმეზე ვ. რ-ის სარჩელისა გამო სს “ე. დ.” მიმართ მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. სასამართლომ

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

ვ. რ-მა 1998 წლის დეკემბერში სარჩელით მიმართა დუშეთის რაიონის სასამართლოს და მიუთითა, რომ 1996 წლის ზაფხულში შეიძინა პურის საცხობის კომპლექტი ოჯახის საჭიროებისათვის და ინდივიდიულაური მეწარმეობის მიზნით. მან მიმართა დუშეთის ენერგოკომპანიას ერთი ფაზა დენის დამატებისათვის, რადგან საცხობი საჭიროებდა 3 ფაზიან ელექტროენერგიას. ენერგოკომპანიის წარმომადგენლებმა უარი უთხრეს მის სახში შემავალ ხაზზე 3 ფაზიანი ენერგიის შეყვანაზე და ნებართვა მისცეს შორი მანძილიდან ცალკე ხაზის გაყვანაზე. მან 1996 წლის აგვისტოში დაიწყო პურის ცხობა და ყოველდღიურად იღებდა საშუალოდ 7 ლარის შემოსავალს. 1998 წლის მაისში ენერგოკომპანიამ შეწყვიტა ელექტროენერგიის დავალიანება 21 ლარი. მან წარადგინა ელექტროენერგიაზე გადახდილი თანხის ქვითრები და გამოირკვა, რომ ენერგოკომპანიას შეცდომით ჰქონდა დარიცხული აღნიშნული თანხა, თუმცა გაურკვეველი მიზეზების გამო ელექტროენერგია მიანც არ მიაწოდეს. 1996 წლის 22 ოქტომბერს ვ. რ-მა მიმართა ენერგოკომპანიას წერილით, რომლითაც ითხოვდა ჩაერთოთ მისთვის ელექტროენერგია ან წერილობით ეცნობებინათ ჩაურთველობის მიზეზი, მაგრამ პასუხი ვერ მიიღო.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ ენერგოკომპანია განზრახ უქმნიდა პრობლემებს, რის გამოც იგი განიცდიდა მატერიალურ და მორალურ ზარალს.

აღნიშნული გარემოებები სგათვალისწინებით, ვ. რ-მა მოითხოვა ს სს “ე. დ.” 5908 ლარის, როგორც მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

მოპასუხემ მიუთითა, რომ ენერგოკომპანიამ შეწყვიტა ელექტროენერგია შედგენილი იქნა აქტი. იგი აღნიშნავდა, რომ აბონენტის ელექტროდანადგარები ავარიულ რეჟიმში მუშაობდა, რომელსაც შეეძლო გამოეწვია ავარია ან მოქალაქეებისათვის შეექმნა საშიშროება. თანახმად ელექტროენერგიის მოხმარების დროებითი წესებისა, ენერგოკომპანია ვალდებული იყო გაეფრთხილებინა აბონენტი ან თავად მიეღო გადაწყვეტილება.

დუშეთის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით ვ. რ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და მასვე დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 147 ლარის გადახდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ ცნო დადგენილად ის გარემოებები, რომელთა საფუძველზეც მოსარჩელე მოითხოვდა სარჩელის დაკმაყოფილებას. სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელეს ელექტროენერგია შეუწყდა თვით მისი ბრალით, რადგან ტექნიკურად გამართულ და უსაფრთხო მდგომარეობაში არ ჰქონდა მას ელექტრომოწყობილობა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ვ. რ-მა გაასაჩივრა ზემდგომ სასამართლოში. მან სააპელაციო საჩივარში მიუთითა ის მოტივები, რაზეც ამყარებდა თავის სასარჩელო მოთხოვნას. აპელანტმა აღნიშნა, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება არის იურიდიულად დაუსაბუთებელი. სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების არსებობის გარეშე, უსაფუძვლოდ დადგენილად არის ცნობილი საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები. აპელანტმა, ამასთან, დააყენა შუამდგომლობა ელექტროტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარების თაობაზე, რაც დაკმაყოფილდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწამრეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით ვ. რ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილბრივ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა დუშეთის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება და სს “ე. დ.” ვ. რ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1050 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ ვ. რ-ის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაუდო ექსპერტიზის დასკვნა. ექსპერტიზის დასკვნით მიჩნეულია, რომ ტექნიკურად შესაძლებელი იყო პურის საცხობის გამორთვის გარეშე გადაწყვეტილიყო შენობის ელექტროენერგიით კვეთის საკითხი:

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი, ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამასთან ერთად, სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლით და გადაწყვიტა ვ. რ-ის აუნაზღაურდეს მიუღებელი შემოსავალი, დღეში 7 ლარის გაანგარიშებით.

სს “ე. დ.” დირექტორი ე. გ-ი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა და იგი უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო: ვ. რ-ს ელექტროენერგიის მოწოდება შეუწყდა თვით მისი ბრალით, ელექტრომეურნეობის მოუწესრიგებლობის გამო. კერძოდ, მას დაყენებული ჰქონდა “პაკეტური” გადამრთველი, რაც ქმნიდა ტრანსფორმატორის შემკეთებელი პერსონალისათვის საფრთხეს. მისი აზრით. “ელექტროენერგიის მოხმარების დროებითი წესების” სრული დაცვით მოხდა ელექტროენერგიის შეწყეტა. კასატორი მიუთითებს, რომ იგივეა აღნშინული ექსპერტიზის დასკვნაშიც და ამდენად, სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ ენერგოკომპანიის ბრალით მოსარჩელეს მიადგა ზიანი. მას მიაჩნია, რომ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლითა და მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, “თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მაშინ საქმიანობის ამ სფეროში მას ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება. მას არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს არათანაბარი პირობები”. ამავე კოდექსის 1518-ე მუხლის თანახმად, აღმასრულებელი ხელისუფლების შესაბამის სამათავრობო და სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებებს ევალებათ უზრუნველყონ ბინის მესაკუთრეებთან და სხვა მომხმარებლებთან ხელშეკრულებების გაფორმება გაზით, წყლით, ელექტროენერგიით მომარაგების და სატელეფონო მომსახურების შესახებ. აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე მხარემ, რომელსაც ბაზარზე უკავია დომინირებული მდგომარეობა, არ შეიძლება დაუსაბუთებლად უთხრას უარი მეორე მხარეს ხელშეკრულების დადებაზე და პროდუქციის მიწოდებაზე.

სს “ე. დ.” თავის საქმიანობას აწამროებს საქართვლეოს ელექტროენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ გაცემული ლიცენზიის საფუძველზე იგი განსაზღვრულ ადმინისტრაციული და გეოგრაფიული რეგიონის ფარგლებში ახორციელებს განაწილების ლიცენზიატის საქმიანობას და უკავია მონოპოლიური მდგომარეობა. მონოპოლიური მდგომარეობის მქონე პირს ეკრძალება ისეთი ქმედების განხორციელება, რომელიც იწვევს მომხმარებლის ინტერესების შელახვას, მათ შორის, საქონლის წარმოების შემცირებას ან შეწყვეტას.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ იგი მოქმედებდა ელექტროენერგის მოხმარების დროებითი წესების განსაზღვრული ნორმების შესაბამისად. აღნშინული წესების 4.4.11. მუხლის შესაბამისად ენერგოდანადგარის ავარიულ რეჟიმში მუშაობის დროს ენერგომომარაგებელი ორგანიზაცია ვალდებულია გააფრთხილოს აბონენტი ან თავად მიიღოს გადაწყვეტილება. აღნიშნული ნორმა არ აძლევს ენერგომომარაგებელს იმის უფლებას, ყოველგვარი პირობის და გაფრთხილების გარეშე უვადოდ შეუწყვიტოს მომხმარებელს ელექტროენერგიის მიწოდება. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ ტექნიკურად შესაძლებელი იყო პურის საცხობის გამორთვის გარეშე გადაწყვეტილიყო შენობის კვეთის საკითხი.

საქმეში წარმოდგენილია სს “ე. დ.” თანამშრომელთა მიერ შედგენილი 1998 წლის 14 აგვისტოს აქტი, რომელშიც ვ. რ-ის პურის საცხობის ქსელიდან გამორთვის მიზეზად მითითებულია ელექტრომეურნეობის მოუწესრიგებლობა და არ არის დაზუსტებული კონკრეტულად რა დარღვევას აქვს ადგილი. აქტი, რომელიც კომპანიის მიერ იქნა შედგენილი, არის ზოგად ხასიათის და არ მიუთითებს რაიმე კონკრეტულ დარღვევაზე, რომლის გამოსწორებაც შეიძლება გახდეს ელექტროენერგიის მიწოდების განახლების პირობა.

დადგენილია, რომ მომხმარებელი, რომელსაც კვლავ ესაჭიროებოდა ელექტროენერგია თხოვნით მიმართავდა ენერგოკომპანიას ელექტროენერგიის მიწოდების განახლების თაობაზე. მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე არ დადგინდა, რომ ენერგოკომპანიის მხრიდან რაიმე მოქედებას ჰქონდა ადგილი, რათა გამოსწორებულიყო ტექნიკური ნაკლოვანება და აღდგენილიყო ელექტროენერგიის მიწოდება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სს “ე. დ.”, როგორც პირმა, რომელსაც ბაზარზე დომინირებული მდგომარეობა უკავია, და როგორც ელექტროენეგრიის განაწილების ლიცენზანტმა დაარღვია ხელშეკრულებით და კანონით მასზე დაკისრებული ვალდებულებანი.

ერთი მხარის მიერ ვალდებულების დარღვევისას დაზარალებულ პირს შეუძლია მოითხოვოს ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად ზიტანი უნდა ანაზღაურდეს არა მარტო ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ სს “ე. დ.” ჯეროვნად რომ შეესრულებინა თავისი მოვალეობანი, ვ. რ-ი დღეში მიიღებდა საშუალოდ 7 ლარის შემოსავალს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება მიღებულია კანონის დაცვით და მისი გაუქმების კანონიერი საფუძველი არ არსებობს.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს “ე. დ.” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უფვლელად იქნეს დატოვებული ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.