გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ\416 30 აგვისტო 2000 წელი ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ქ. გაბელაია

მოსამართლეები:, ბ. კობერიძე, მ. ცისკაძე

განიხილა გ. ტ-ის წარმომადგენელ შ. ტ-ის საკასაციო საჩივარი და გ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 1999 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე, საქმეზე – გ. ტ-ის სარჩელისა გამო მოპასუხე .. ..-ის მიმართ დაგირავებული ნივთების დაბრუნების შესახებ და გ. ყ-ის შეგებებული სარჩელისა გამო გ. ტ-ის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე.

პალატამ მოისმინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს წევრის ბესიკ კობერიძის მოხსენება და

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

1997 წლის 17 ივლისს თ. ტ-მა .. ..-ში სესხის სახით მიიღო 600 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში ერთი თვის ვადით, თვეში 10%-ის გადახდის პირობით. მსესხებელმა აღნიშნული თანხის სანაცვლოდ ლომბარდში დააგირავა ოქროს სამკაულები და დადო ხელწერილი მასზედ, რომ თი 1997 წლის 17 აგვისტომდე ვერ დაფარავდა სესხის პროცენტს და ძირითად თანხას, იგი თანახმა იქნებოდა გაყიდულიყო მის მიერ დაგირავებული ნივთები. ამასთან, სესხის პროცენტის დაფარვით, გირავნობის ვადა გაგრძელდებოდა კიდევ ერთი თვით.

1997 წლის 15 დეკემბერს თ. ტ-მა იგივე პირობებით .. ..-დან სესხის სახით მიიღო კიდევ 80 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი და დააგირავა კვლავ ოქროს სამკაულები.

1998 წლის 3 მაისს გარდაიცვალა თ. ტ-ი. მისმა ვაჟმა გ. ტ-მა .. ..-ის გამგეს გ. ყ-ს მოსთხოვა თ. ტ-ის მიერ დაგირავებული ნივთების დაბრუნება სესხის დაფარვით, მაგრამ უარი მიიღო.

1998 წლის 18 ივნისს გ. ტ-მა ქ. ქუთაისის სასამართლოში სარჩელი შეიტანა .. ..-ის მიმართ და ითხოვა დაგირავებული ნივთების დაბრუნება შესაბამისი სესხის დაფარვით.

აღნიშნულ საქმეზე შეგებებული სარჩელი შეიტანა .. ..-ის გამგემ, ინდივიდუალურმა მეწარმემ გ. ყ-მა, რომელმაც აღნიშნა, რომ თ. ტ-ის მიერ სესხის გადაუხდელობის შემდეგ, დაგირავებული ოქროს ნივთები მან გაყიდა და აღებული თანხით გაისტუმრა მეანაბრეები. ამით, შეწყდა სესხის ხელშეკრულება დადებული თ. ტ-სა და .. ..-ს შორის. გ. ყ-მა შეგებებულ სარჩელში ითხოვა აღნიშნული სესხის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებით დარჩენილი დავალიანების - საპროცენტო გადასახადის, 512 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარებში დაკისრება თ. ტ-ის მემკვიდრე გ. ტ-სათვის.

საქმე განსახილველად გადაეცა ხონის რაიონულ სასამართლოს და მისი 1999 წლის 13 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სარჩელი, კერძოდ, გ. ყ-ს გ. ტ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა დაგირავებული ნივთების ექსპერტის მიერ დადგენილი ფასის - 7150 აშშ დოლარის ექვივალენტის ეროვნული ვალუტის გადახდა; ხოლო შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციიო წესით გაასაჩივრა გ ყ-მა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატაში. სააპელაციო საჩივარში აპელანტმა უარი თქვა თავის შეგებებულ სარჩელზე.

სააპელაციო სასამართლომ 1999 წლის 5 ნოემბერს გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც ნაწილობრივ დააკმაყოფილა გ. ყ-ის სააპელაციო საჩივარი; ცვლილება შევიდა ხონის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 13 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში იმ მითითებით, რომ გ. ყ-ს გ. ტ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 780 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში; დანარჩენ ნაწილში აღნიშნული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

გ. ტ-ი თავის საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 193-ე მუხლი, როდესაც დაგირავებული ქონების შეფასება ჩათვალა მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე. კასატორის განმარტებით, აღნიშნული მუხლის მეორე აბზაცის მიხედვით, მხარეთა შეთანხმების განსაზღვრას ადგილი აქვს ქონების დაზღვევის დროს, კონკრეტულ შემთხვევაში კი ადგილი აქვს ბათილი გარიგების შედეგებს. სასამართლო შემადგენლობამ ძვირფასი ნივთების ფასის განსაზღვრისას მიუთითა მხარეთა შეთანხმებაზე, რომელიც თვითონვე სცნო ბათილად.

გ. ტ-ი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 193-ე მუხლის გამოყენება და ამ მუხლით ნივთების შეფასება გამორიცხავს და ეწინააღმდეგება ამავე კოდექსის 190-ე და 48-ე მუხლებს.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო ერწმუნა ექსპერტის დასკვნა დაგირავებული ნივთების შეფასების შესახებ, ხოლო თუ სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა მიაჩნდა უსაფუძვლოდ, მაშინ უნდა დაენიშნა განმეორებითი ექსპერტიზა ან თავად წამოეყენებინა რაიმე საწინააღმდეგო მტკიცებულება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, გ. ტ-ი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია სამართლის ნორმების დარღვევით, მასში არ არის გამოყენებული საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ის ნორმები, რომელთაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს საქმისათვის, ხოლო გამოყენებულია ის ნორმები, როლებიც არ უნდა გამოეყენებინა სასამართლოს, აგრეთვე, არასწორად არის განმარტებული სააპელაციო პალატის მიერ მთელი რიგი სამართლის ნორმები.

გ. ტ-მა ითხოვა შეტანილი იქნეს ცვლილება ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 1999 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში ძვირფასი ნივთების ღირებულების შეფასების ნაწილში, კერძოდ, გ. ყ-ს გ. ტ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს 7150 აშშ დოლარის ექვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს ზემოთ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა გ. ყ-მაც.

კასატორი აღნიშნავს, რომ 80 აშშ დოლარის ოდენობის სესხი თ. ტ-მა .. ..-დან მიიღო 1997 წლის 15 დეკემბერს. ახალი სამოქალაქო კოდექსი კი ამოქმედდა ამავე წლის 25 ნოემბერს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულ ურთიერთობაზე იმსჯელა ძალადაკარგული სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, ე.ი გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე და 279-ე მუხლები, კერძოდ, სასამართლო ვერ ასაბუთებს რატომ არის გ. ტ-ი თ. ტ-ის უფლებამონაცვლე; სანამ ცოცხალი იყო თ. ტ-ს თავისი უფლება დარღვეულად არ ჩაუთვლია. მას სასამართლოსათვის არ მოუმართავს, როცა დაგირავებულ ნივთებზე დაკარგა მოთხოვნის უფლება სესხის დასაფარი ვადის გასვლის გამო.

კასატორი განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულიად უკანონოდ ჩათვალა თ. ტ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის დანაშთ ქონებაში ის ნივთები, რომლების სესხის ხელშეკრულების დარღვევის გამო, თ. ტ-ის სისცოცხლეშივე გავიდა მისი საკუთრებიდან.

გ. ყ-ი უკანონოდ თვლის, რომ სასამართლომ იგი დაავალდებულა დაუბრუნოს არასათანადო მოსარჩელე გ. ტ-ს დედამისის მიერ დაუფარავი სესხის უზურნველყოფისათვის დაგირავებული ნივთების ღირებულება.

გ. ყ-ის აზრით, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა ძალადაკარგული სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მუხლები.

კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს არავითარი კანონიერი საფუძველი არ ჰქონდა ბათილად ჩაეთვალა მასსა და თ. ტ-ის შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულება, ხოლო სესხის ხელშეკრულება დაეტოვებინა ძალაში. თუ ბათილად იქნებოდა ცნობილი ხელშეკრულება მხარეებს უნდა დაბრუნებოდათ ის, რაც ამ გარიგებით მიიღეს. კასატორი თვლის, რომ მას უნდა დაბრუნებოდა მისი ფული, ხოლო მოსარჩელეს – ნივთები. მაგრამ, რადგანაც ნივთები აღარ არსებობენ, გ. ყ-ის მიერ სესხად გაცემული დაუბრუნებელი თანხის შესაბამისად უნდა მომხდარიყო გაქვითვა, რაც შესრულდა კიდეც.

აქედან გამომდინარე, გ. ყ-მა ითხოვა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 1999 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებისა და ხონის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 13 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება.

2000 წლის 29 იანვარს გარდაიცვალა გ. ყ-ი.

ა.წ. 21 ივნისს დანიშნულ საკასაციო საჩივრის ზეპირი განხილვაზე გამოცხადდა გ. ყ-ის ქალიშვილი თ. ყ-ი, რომელმაც პალატას განუმარტა, რომ გ. ყ-ს გარდაცვალების შემდეგ დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკიდრე, კერძოდ მეუღლე და სამი ქალიშვილი.

თ. ყ-მა აღნიშნა, რომ მემკვიდრეებს სამკვიდრო ქონება ჯერ არ მიუღიათ, რადგანაც გ. ყ-ის გარდაცვალებიდან არ არის გასული ექვი თვე.

პალატამ სხდომა გადადო ა.წ. 30 ივნისისათვის იმ მოტივით, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, დაშვებული უნდა ყოფილიყო გ. ყ-ის შეცვლა უფლებამონაცვლით, ხოლო უფლებამონაცვლე უნდა წარმოედგინათ გ. ყ-ის მემკვიდრეებს.

2000 წლის 30 ივნისს პალატის სხდომაზე გამოცხადდა თ. ყ-ი და წარმოადგინა მინდობილობა, რომელიც არ სეესაბამება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 93-99-ე მუხლების მოთხოვნებს. მისი განმარტებით, გ. ყ-ის დანარჩენმა მემკვიდრეებმა მას არ მისცეს რწმუნებულება, რომლითაც იგი შეიძლებოდა ჩართულიყო აღნიშნული საქმეში გ. ყ-ის უფლებამონაცვლედ.

ვინაიდან, გ. ყ-ის მემკვიდრეებმა არ მიმართეს პალატას მათი უფლებამონაცვლედ ჩართვის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის ,,ა” პუნქტისა და 281-ე მუხლის ,,ა” პუნქტის თანახმად, საქმის წარმოება უნდა შეჩერდეს გ. ყ-ის უფლებამონაცვლის დადგენამდე, ე.ი მანამდე, სანამ არ გავა გ. ყ-ის გარდაცვალებიდან და სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვე.

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ გ. ტ-ის წარმომადგენელ შ. ტ-ისა და გ. ყ-ის საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს და ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 1999 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელი შემდეგი გარემოებების გამო:

პალატა თვლის, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია .. ..-ის გამგე გ. ყ-ის მიერ თ. ტ-სათვის 1997 წლის 7 აგვისტოსა და 1998 წლის 15 იანვარს ჩამორთმეული მსესხებლის ხელწერილები სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 190-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა დარღვევით დადებულ გირავნობის ხელშეკრულებად, რადგანაც აღნიშნული ხელწერილები არ შეიცავდნენ დაგირავებული ქონების აღწერასა და შეფასებას. კერძოდ, არ იყო მითითებული დაგირავებული სამკაულების წონა, ლითონის სინჯი, მწარმოებელი და ა.შ.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 190-ე მუხლის მეოთხე აბზაცის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ სწორად ჩათვალა თ. ტ-ისა და .. ..-ის გამგე გ. ყ-ს შორის 1997 წლის 7 აგვისტოსა და 1998 წლის 15 იანვარს დადებული გირავნობის ხელშეკრულებები ბათილად.

საქმის სამალებიდან ირკვევა, რომ გ. ყ-მა თ. ტ-ის მიერ დაგირავებული ნივთები გაყიდა უცნობ პირებზე საბაზრო ფასით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა იზიარებს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას იმასთან დაკავშირებით, რომ გ. ყ-ის მიერ დაგირავებული ქონების რეალიზაცია მოხდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 195-ე მუხლისა და ,,გირავნობის სესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის 1994 წლის 30 ივნისის კანონის 27-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ სწორად ჩათვალა გ. ყ-ის მიერ დარღვეულად სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 193-ე მუხლის მეორე აბზაცის მოთხოვნა, რადგანაც ლომბარდი მოვალე იყო დაეზღვია დაგირავებული ქონება.

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა საქმეში არსებული შპს ,,ქ-ის” დასკვნა, რომლის მიხედვით თ. ტ-ის მიერ დაგირავებული სადავო ნივთების ღირებულება შეადგენდა 7150 აშშ დოლარის ექვივალენტ ეროვნულ ვალუტას, რადგანაც საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებდნენ აღნიშნული შეფასების სისწორეს. თ. ტ-ის მიერ სადავო ნივთების წონის, სინჯის, აღწერისა და მწარმოებელი ქარხნის აღნიშვნას უბრალო ფურცელზე, სააპელაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებდა. აგრეთვე, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ კონკრეტულად სადავო ნივთები დააგირავა ლომბარდში თ. ტ-მა.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 193-ე მუხლი, როცა მიუთითა, რომ გირაოდ მიღებული ქონების შეფასება უნდა მომხდარიყო მხარეთა შეთანხმებით, საქმის მასალებიდან კი ირკვევა, რომ თ. ტ-ის და .. ..-ის გამგე გ. ყ-ის მიერ დაგირავებული ნივთების შეფასება მოხდა 600 აშშ დოლარისა და 180 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნული ვალუტით.

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ სადავო ნივთების შეფასებისა და მათი დაგირავების დროს, თ. ტ-ის მიმართ, გ. ყ-ის მხრიდან არ ყოფილა მოტყუება, იძულება, მუქარა, ბოროტგანზრახვითი შეთანხმება. აგრეთვე, არ ჩანს, რომ თ. ტ-მა აღნიშნული გარიგება დადო მძიმე გარემოებათა დამთხვევის გამო მისთვის უაღრესად არახელსაყრელი პირობებით. ამდენად, პალატა თვლის, რომ თ. ტ-სა და გ. ყ-ს შორის დადებული გარიგების დროს არ ყოფილა დარღვეული სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 56-ე მუხლის მოთხოვნები.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 48-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც კანონის მოთხოვნებს არ შეესაბამება. ბათილი გარიგების თითოეული მხარე მოვალეა დაუბრუნოს მეორე მხარეს ყველაფერი, რაც გარიგებით მიიღო, ხოლო როცა მიღებულის ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია, აუნაზღაუროს მისი ღირებულება ფულადი სახით.

ვინაიდან, ზემოთ აღნიშნული გირავნობის ხელშეკრულებები სააპელაციო პალატამ სწორად ჩათვალა ბათილად, ამდენად თ. ტ-ის კანონიერ მემკვიდრეს გ. ტ-ს .. ..-ის გამგე გ. ყ-საგან უნდა დაბრუნებოდა 600 აშშ დოლარისა და 180 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარად შეფასებული ქონება. მაგრამ ვინაიდან ნივთები ფიზიკურად აღარ არსებობენ, ამიტომ .. ..-ის გამგე გ. ყ-ს გ. ტ-ის სასარგებლოდ, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დააკისრა 780 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნული ვალუტა.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

არ დაკმაყოფილდეს გ. ტ-ისა და გ. ყ-ის საკასაციო საჩივარები.

უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 1999 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.