გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ\570 29 სექტემბერი, 2000 წელი ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ვ. ხრუსტალი

მოსამართლეები: დ. ხელაია, მ. წიქვაძე

განიხილა ლ. შ-ს საკასაციო საჩივარი და გ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 15 ივნისის განჩინებაზე, საქმეზე – მ. გ-ის სარჩელისა გამო მოპასუხე ლ. შ-ს მიმართ თანხის გადახდევინების შესახებ.

პალატამ

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

1999 წლის 9 თებერვალს მ. გ-მა სარჩელით მიმართა ქ. ქუთაისის სასამართლოს. მან სარჩელში მიუთითა, რომ 1998 წლის ივნისში საკომისიო მაღაზიის მეშვეობით ნ. გ-ს მიჰყიდა სხვადასხვა სახის ნივთები. აღნიშნულ გარიგებაში თვადებობა იკისრა საკომისიო მაღაზიის დირექტორმა ლ. შ-მ. მიუხედავად იმისა, რომ ნ. გ-მა ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად ნივთები მიიღო, მისი ღირებულება სრულყოფილად არ გადაიხადა და დააკლო 4200 აშშ დოლარი. მითითებული თანხის ანაზღაურება მან მოითხოვა ლ. შ-საგან.

მოპასუხე ლ. შ-მ სარცელის მოთხოვნა არ სცნო. სეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და საკომისიო მაღაზიაში მ. გ-ის კუტხვნილი ნივთების შენახვისათვის მოითხოვა მაღაზიის სასარებლოდ 12068 ლარის გადახდა.

აღნიშნულის შემდეგ ბ. გ-მა ქუთაისის საოლქო სასამართლოში შეიტანა უთარიღო ე.წ. ,,დამატებითი სასარჩელო განცხადება” და ლ. შ-საგან მოითხოვა 8740 აშშ დოლარის ანაზღაურება (ბ. გ-ს სასარჩელო განცხადება შეტანილი არ აქვს). დამატებითი სასარჩელო განცხადების მოთხოვნას ბ. გ-ი იმაზე აფუძნებდა, რომ ლ. შ-ს მიერ 4200 აშს დოლარის გადაუხდელობამ იგი მძიმე ეკონომიურ მდგომარეობაში ჩააგდო და დამატებით განიცადა 4540 აშშ დოლარის ზიანი.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1999 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებით ბ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი ქ. ქუთაისის შპს ,,.. ..-ის” 1998 წლის 22 ივნისის ¹596 ქვითარი და ლ. შ-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 4200 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის და სახელმწიფო ბაჟის 100 ლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით მოპასუხის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

ლ. შ-ს სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე განიხილა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ და 2000 წლის 15 ივნისის განჩინებით ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ლ. შ-ს და მოსარჩელეს შორის გაფორმებული კომისიის ხელშეკრულება ფიქტიური იყო, ლ. შ-ა წარმოადგენდა ბ. გ-სა და ნ. გ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების თავდებს.

შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივად მიჩნეული იქნა ის გარემოება, რომ კომისიის ხელშეკრულება მის ფიქტიურობის გამო ბათილად იქნა ცნობილი.

2000 წლის 12 ივლისს ლ. შ-მ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ მოქმედი კანონის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ სცნო იგი გარიგების თავდებად. არ არსებობს რა სამოქალაქო კოდექსის 892-ე მუხლის მოთხოვნის აუცილებელი პირობა ,,წერილობითი ფორმით თავდებობის გაფორმების შესახებ”, სასამართლოს იგი თავდებად არ უნდა მიეჩნია და მის მიმართ არ უნდა გამოეყენებინა მითითებული მუხლის მოთხოვნები;

თუნდაც სასამართლოს იგი თავდებად მიეჩნია, უნდა გამოეყენებინა საოქალაქო კოდექსის მე-900 მუხლის მოთხოვნები. ძირითადი მოვალე გ-ი სადავოდ ხდიდა რა გარიგებას (მან უხარისხობის გამო უკანვე დააბრუნა ნაყიდი ნივთები) მანამ, სანამ აღნიშნული დავა არ გადაწყდებოდა, დაუშვებელი იყო სადავო თანხის გადასახდელად ლ. შ-სათვის დაკისრება;

რადგანაც გაყიდული ნივთის ხარისხის გამო მყიდველის მიერ გამოითქვა პრეტენზია და ნივთის ნაკლის გამო მოხდა ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლა (შესყიდული ნივთების ნაწილი უკან დაბრუნდა), სასამართლოს უნდა მოეხდინა ორმხრივი რესტიტუცია.

პალატამ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საჩივრის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის ,,ა”, ,,ბ” და ,,გ” პუნქტების მოთხოვნები; არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. კერძოდ, ლ. შ-ა სააპელაციო სასამართლომ თავდებად მიიჩნია სამოქალაქო კოდექსის 891-ე და 892-ე მუხლების საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 892-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად თავდებობისათვის საჭიროა თავდების წერილობითი განცხადება და თვით თავდებობის დოკუმენტში თავდების პასუხისმგებლობის რაოდენობრივად განსაზღვრული მაქსიმალური თანხის მითითება, ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად თუ ვინმე თავისი პროფესიული საქმიანობის შესრულების ფარგლებში განაცხადებს თავდებობის შესახებ, მაშინ ფორმის დაცვა აუცილებელი არ არის.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრების გაზიარება იმის შესახებ, რომ რადგანაც ლ. შ-ა წარმოადგენდა ¹... საკომისიო მაღაზიის დირექტორს და დახელოვნებული იყო საკომისიო საქმიანობაში, ამიტომ თავდებობა მის პროფესიულ საქმიანობას წარმოადგენდა და თავდებობის ხელშეკრულების ფორმის დაცვა საჭირო არ იყო, არასწორია, რადგანაც საკომისიო მაღაზიის დირექტორობა არ ნიშნავს იმას, რომ ლ. შ-ა თავისი პროფესიული საქმიანობის შესრულების ფარგლებში ახორციელებდა თავდებობას.

ლ. შ-ა თუნდაც კანონისმიერი სავაჭრო წარმომადგენელი ან კომისიონერი ყოფილიყო და საკომისიო ხელშეკრულება ნამდვილად მიეჩნია სასამართლოს, მეწარმეთა შესახებ კანონის 11.6 მუხლის შესაბამისად სავაჭრო წარმომადგენელი ან კომისიონერი თავდები მაინც ვერ იქნებოდა. ასეთი პირი თავდები რომ გახდეს თავდებობის ვალდებულება წერილობით უნდა იყოს გაფორმებული. ამასთან უზრუნველყოფის ვალდებულება შეიძლება გაცემული იქნეს მხოლოდ კონკრეტული გარიგებისათვის. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა და არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 891-ე და 892-ე მუხლის მეორე ნაწილი.

სააპელაციო სასამართლომ ლ. შ-ს თავდებად მიჩნევა არასწორად განახორციელა გაყიდული ნივთების ღირებულების ნაწილის კრედიტორისათვის ანაზღაურების გამო. აქედან გამომდინარე სასამართლომ არასწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველ ნაწილზე იმის შესახებ, რომ ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას.

მართალია, კანონის თანახმად ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას, მაგრამ ლ. შ-ს მიერ კრედიტორისათვის გაყიდული ნივთის ღირებულების ნაწილის გადახდა არ გულისხმობს თავდებობის ან გაყიდული ნივთის გადაუხდელი თანხის გადახდის ვალდებულების, ან დაუბრუნებელი ნივთის ღირებულების გადახდის ვალდებულების აღიარებას.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ ბ. გ-სა და ნ. გ-ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულად ცნო, ამასთან ბათილად სცნო საკომისიო ხელშეკრულება, დავა მხარეებს შორის უნდა გადაეწყვიტა სამოქალაქო კოდექსის 477-508-ე მუხლების შესაბამისად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე და 85-ე მუხლების დაცვით.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლის დაცვით უნდა გადაწყვიტოს საქმეში მოსარჩელე მ. გ-ს და ბ. გ-ს მონაწილეობის საკითხი, რადგანაც სარჩელი შეტანილია მ. გ-ს მიერ, დამატებითი სარჩელი ბ.გ-ს მიერ, ხოლო საქმის განხილვაში ბ. გ-ს ვადაგასული რწმუნებით სხვადასხვა დროს მონაწილეობდნენ მ. გ-ი და ნ. ა-ე

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. შ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ამ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 15 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.