გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3კ/411 26 ივლისი 2000 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე ვ. ხრუსტალი

მოსამართლეები: დ. ხელაია, მ. წიქვაძე

განიხილა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებების „ყ-ს“, „ნ-ს“, „ზ-ს“, „კ-ს“, „ს-ს“, „თ-ს“, „გ-ს“, „ვ-ს“, „რ-ს“, „ბ-ს“ კარდიოლოგიური კლინიკა „უ-ს“, „ტ-ს“, „ე-ს“ საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 1999 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, საქმეზე თბილისის ისნის რაიონის დაცვის პოლიციის სარჩელის გამო, მოპასუხე თბილისის ...... საავადმყოფოს მიმართ დავალიანების გადახდის შესახებ. პალატამ

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

ქ. თბილისის ..... საავადმყოფოსა და ქ. თბილისის ისნის რაიონის დაცვის პოლიციის განყოფილებას შორის 1995 წლის 1 ნოემბერს დაიდო ხელშეკრულება ქ. თბილისის ....... საავადმყოფოს დაცვის შესახებ.

ხელშეკრულების შესაბამისად ობიექტზე დაცვის დაწესება მოხდებოდა ხელშეკრულების დამტკიცების შემდეგ 4 თვის განმავლობაში, თუ ადმინისტრაცია შეასრულებდა გამოკვლევის აქტითა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ყველა მოთხოვნას. ხელშეკრულება ვადით არ განსაზღვრულა. ხელშეკრულებით დაცვის წლიური ღირებულება განისაზღვრა 19440 ლარით და ანგარიშსწორება უნდა მომხდარიყო ყოველკვარტალურად დაცვის პოლიციის ანგარიშზე თანხის ჩამორიცხვით, ხოლო ამ პირობის შეუსრულებლობის შემთხვევაში ისნის რაიონის დაცვის პოლიციის განყოფილება უფლებამოსილი იყო ჩამოეწერა გადამხდელის ანგარიშიდან თანხები ბანკის მეშვეობით ინკასოს წარდგენის გზით.

იმის გამო, რომ საავადმყოფოს არ აღმოაჩნდა დაცვის ღირებულების გადახდის საშუალება, 1996 წლის 31 ოქტომბერს ხელშეკრულება შეწყვიტა.

1996 წლის 27 დეკემბერს აღნიშნული დავალიანების დაფარვის მიზნით იმავე მხარეებს შორის დაიდო ახალი ხელშეკრულება.

ამ ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ თბილისის ...... საავადმყოფო დავალიანების თანხის ფარგლებში უფასო მკურნალობას გაუწევდა ქ. თბილისის საკუთრების დაცვის პოლიციის მიერ გაგზავნილ პაციენტებს.

1997 წლის 15 დეკემბრის წერილის საფუძველზე მითითებული ხელშეკრულება დაცვის პოლიციის სამსახურის უფროსის ინიციატივით გაუქმდა.

1998 წლის 25 აგვისტოს ქ. თბილისის ისნის რაიონის დაცვის პოლიციამ ქ. თბილისის ...... საავადმყოფოს წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა 14580 ლარის გადასახდელად დაკისრება.

ქ. თბილისის ისნის რაიონის სასამართლომ 1998 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელის მოთხოვნა დააკმაყოფილა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს თავმჯდომარის მიერ ზედამხედველობის წესით შეტანილი პროტესტის საფუძველზე საქმე 1999 წლის 15 აპრილს განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმმა, გააუქმა რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნა იმავე სასამართლოს.

1999 წლის 24 ივნისს ქ. თბილისის პოლიციის სამმართველომ დამატებითი სასარჩელო განცხადება წარადგინა სასამართლოში, რომლითაც ინფლაციის გათვალისწინებით მოითხოვა 19099 ლარის და 80 თეთრის ანაზღაურება.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულმა სასამართლომ 1999 წლის 6 აგვისტოს დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა და თბილისის ...... საავადმყოფოს გადასახდელად დააკისრა 19099 ლარი და 80 თეთრი.

თბილისის ..... საავადმყოფოს სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე საქმე განიხილა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ და 1999 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შეცვალა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. სარჩელის მოთხოვნა მთლიანად დააკმაყოფილა და 19099 ლარის გადახდა დააკისრა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებებს: „...... საავადმყოფოს“, „ყ-ას“, „ზ-ას“, „ს-ას“, „თ-ას“, „გ-ას“, „ვ-ას“, „გ-ას“ კარდიოლოგიურ კლინიკა „უ-ს“, „ტ-ას“ და „ე-ას“ სოლიდარულად.

მოპასუხეებმა, გარდა შპს ....... საავადმყოფოსი, საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვეს თბილისის საოლქო სასამართლოს 1999 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მათ მიაჩნიათ, რომ საოლქო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „გ“ პუნქტების და ამავე მუხლის მესამე ნაწილის მოთხოვნები, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სარჩელის ხანდაზმულობის ვადა იყო დარღვეული, კანონის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ მოსარჩელეს გაშვებული ვადა ჩაუთვალა საპატიოდ იმ მოტივით, რომ ხელშეკრულების მოშლა გამოწვეული იყო მოპასუხის ბრალით. კასატორს მიაჩნია, რომ მოპასუხის ბრალით ხელშეკრულების დარღვევა, ანუ ვალდებულების შეუსრულებლობა, სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის გაშვებული ვადის აღდგენის საფუძველს კი არ წარმოადგენს, არამედ ასეთი წარმოშობს სარჩელის შეტანის საფუძველს, რაცEმოსარჩელეს უნდა განეხორციელებინა კანონით დადგენილ ვადაში;

სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 84-ე (1964 წლის რედაქციით) მუხლის პირველი ნაწილით და უარი უნდა ეთქვა სარჩელზე;

სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გაშვება ცნო რაც საპატიოდ, სარჩელის მოთხოვნა დააკმაყოფილა ისე, რომ არ დაადგინა გაშვებული ვადის აღდგენა;

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია და არ შეაფასა ხელშეკრულების მე-9 პუნქტის მოთხოვნები, რომლის თანახმადაც ხელშეკრულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო ყოველი კვარტლის მომდევნო თვის 15 რიცხვში მოპასუხის ანგარიშიდან ბანკის მეშვეობით ინკასოს წარდგენით ჩამოეწერა თანხები, რაც მას არ გაუკეთებია.

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, მოისმინა მხარის განმარტება და მიაჩნია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 1999 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის და 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის მოთხოვნები: გამოიყენა კანონი, რომელიE არ უნდა გამოეყენებინა; არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორი შეფასება მისცა კანონს; ამასთან მოცემულ საქმეზე მიიღო იურიდიულად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება; მის მიერ დადგენილად მიჩნეული ფაქტიური გარემოებების დასაბუთება იმდენად არასრულად მოახდინა, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ხანდაზმულობის ვადა როცა გაშვებულად ჩათვალა, მაგრამ მისი გაშვება საპატიოდ მიიჩნია იმ მოტივით, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტა მოპასუხის ბრალით მოხდა და არ მიუთითა სათანადო ნორმატიულ აქტზე, რომლითაც სარჩელის ხანდაზმულობის გაშვებული ვადა შეიძლება ჩათვლილიყო საპატიოდ, დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის მოთხოვნა. ამ ნაწილში სათანადო მატერიალური ნორმის მითითების გარეშე მარტოოდენ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება და ამ მოსაზრებით ხანდაზმულობის გაშვებული ვადის საპატიოდ მიჩნევა გადაწყვეტილებას დაუსაბუთებელს ხდის.

პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ გამოუკვლევია მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების მე-9 პუნქტი, რომლის შესაბამისადაც დაცვის ღირებულების გადაუხდელობის შემთხვევაში მხარეს უფლება ჰქონდა თვითონ ჩამოეწერა დასაცავი ობიექტის ანგარიშიდან ბანკში ინკასოს წარდგენით დავალიანების თანხები. სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია, გამოიყენა აღნიშნული უფლება თუ არა მოსარჩელემ. აღნიშნული გარემოების გამოკვლევა ნათელს მოჰფენს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის საკითხის გარკვევას.

სწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო პალატამ, როცა სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის გაშვება საპატიოდ მიიჩნია, არ დაადგინა ვადის აღდგენა და ხანდაზმული მოთხოვნა დააკმაყოფილა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის აღდგენის გარეშე.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ გაშვებული ვადა როცა საპატიოდ მიიჩნია, უნდა გადაეწყვიტა ხანდაზმულობის ვადის აღდგენის საკითხიც.

საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე 1998 წელს შეტანილი სარჩელით მოითხოვდა 14580 ლარის ანაზღაურებას. დავალიანების მითითებული რაოდენობა დადასტურებულია საქმეში წარმოდგენილი სხვა დოკუმენტებითაც, მათ შორის ურთიერთშორის შედარების 1996 წლის 1 ნოემბრის მდგომარეობით შედგენილი აქტითაც.

საქმეში არსებული 1996 წლის 27 დეკემბრის ხელშეკრულებით მხარეებს შორის არსებული დავალიანება შეადგენს 12960 ლარს, ხოლო 1999 წლის 24 ივნისის დამატებით სასარჩელო განცხადებაში დავალიანების თანხის ასანაზღაურებლად მოთხოვნილი თანხების ოდენობა შეადგენს 14580 ლარს, ინფლაციის გათვალისწინებით 19099 ლარს.

სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის მოთხოვნათა გვერდის ავლით მოპასუხეს გადასახდელად დააკისრა 19099 ლარი.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია ფაქტიური გარემოებები დავალიანების ზუსტი ოდენობის განსაზღვრის მიზნით; არ დაადგინა თუ რით იყო განპირობებული დავალიანების ოდენობის სხვადასხვაობა შედარების აქტში მითითებულ თანხასა და სასარჩელო განცხადებაში მითითებულ თანხის ოდენობას შორის. აღნიშნულით სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოთხოვნები _ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, თუმცა მისი გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილებაში არ უმსჯელია. კერძოდ, როცა სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეს გადასახდელად დააკისრა 19099 ლარი და აღნიშნულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო მოსარჩელის მოთხოვნა 1996 წლის 1 ნოემბრიდან 1999 წლის 1 ნოემბრამდე ჩათვლით ინფლაციის შესაბამისად სტატისტიკური ორგანოებიდან მიღებული ცნობის გათვალისწინებით გაანგარიშება, დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის მოთხოვნა. მითითებული კანონის შესაბამისად თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიE შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის.

აღნიშნული თავისთავად იმაზე მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ინფლაციის გათვალისწინებით არ უნდა მოეხდინა მოპასუხისათვის თანხების გადასახდელად დაკისრება, რადგანაცE ფულის ერთეულის გაზრდა ან შემცირება თავისთავად გულისხმობს ფულის რეფორმას, რაც ფულის სისტემის განმტკიცებისათვის გატარებული სახელმწიფო საკანონმდებლო აქტია, რომლის შედეგად ქვეყანაში ფულის მოქმედი სისტემიდან სხვა სისტემაზე გადასვლა ხდება. ამ დროს მიმოქცევიდან ამოიღება გაუფასურებული ფული და მის ადგილს იკავებს ახალი ფული, იცვლება ფულის ერთეული, ან მისი ოქროს შემცველობა, რის შემდეგ დგინდება ფულადი ერთეულის, ფულის ნიშნის ფორმა და ეროვნული ვალუტის კურსი. ფულის კურსი ნიშნავს ერთი ქვეყნის ფულის ერთეულის ღირებულებას გამოხატულს სხვა ქვეყნის ფულის ერთეულით. ფულის კურსის დადგენა გაიგივებულია ფულის კოტირებასთან, რაც უცხოური ვალუტის საბირჟო ფასების დადგენას ნიშნავს.

აღიარებული პრაქტიკით ფულადი ვალდებულების შესრულების დროს მოქმედებს ეგრეთწოდებული ნომინალური პრინციპი. ე.ი. პრინციპი იმის შესახებ, რომ ვალი ნომინალურად იმ თანხაში უნდა დაიფაროს, რომლის შესაბამისად იყო დადებული ხელშეკრულება.

პალატა თვლის, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულების დროს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ადგილი აქვს დენომინაციას, ანუ ფულის ერთეულის (კურსის) გაზრდას ან შემცირებას, ასევე, ვალუტის შეცვლას და ეროვნული ვალუტის ჰიპერინფლაციას. მაგალითად, დენომინაცია განიცადა საბჭოთა კავშირის დროს მანეთმა, როცა 10 მანეთის ნომინალი შეიცვალა 1 მანეთის ნომინალით; ვალუტის შეცვლას ადგილი ჰქონდა მაშინ, როდესაც რუსული რუბლი შეიცვალა კუპონით, ხოლო კუპონი _ ლარით.

რაც შეეხება ჰიპერინფლაციას, აღნიშნული თავისთავად ნიშნავს საქონლის ფასებისა და მიმოქცევაში არსებული ფულის მასის უაღრესად სწრაფ ზრდას, რომელიც იწვევს ფულადი ერთეულის მკვეთრ გაუარესებას, საგადამხდელო ბალანსის მოშლას და ნორმალური სამეურნეო კავშირების დარღვევას. ამ დროს მიმოქცევის სფეროში სახელმწიფო უშვებს დიდი რაოდენობის

ფულს, რომელიც რეალურ საქონელბრუნვის საჭიროებას აღემატება, რასაც მოსდევს ფულის კურსის მკვეთრი გაუარესება, ოქროს საბაზრო ფასების გაზრდა.

ვინაიდან ქართულ ეროვნულ ვალუტის ლარის მიმართ ზემოთ მითითებულ პროცესებს არ ჰქონია ადგილი, ფულადი ვალდებულებების შესრულების დროს დაუშვებელია სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის გამოყენება (მართალია, სააპელაციო სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში პირდაპირ არ მიუთითებს ამ მუხლის გამოყენებაზე, მაგრამ სარჩელის მოთხოვნას ლარის კურსის ცვალებადობის შესაბამისად. როცა აკმაყოფილებს და მხარეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დავალიანების ნაცვლად გადიდებული რაოდენობის თანხის გადახდას აკისრებს ცხადია, ამას ახდენს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის შინაარსის არასწორი გაგებით, ამასთან სათანადო დასაბუთების გარეშე). ამ მუხლის გამოყენება დაუშვებელია ფულის კურსის ნომინალური გაუარესების დროს, რადგანაც აღნიშნული პროცესი ყველა ქვეყნებში აღინიშნება. ლარის კურსის დაემის კრიტერიუმად არ შეიძლება აღებულ იქნეს რომელიმე უცხოურ ვალუტასთან შეფარდება, რადგანაც, როგორცE ცნობილია, ლარის კურსი უცხოურ ვალუტასთან შეფარდებაში მერყეობს: ზოგი ქვეყნების ვალუტასთან შეფარდებაში მცირდება, მაგრამ ზოგიერთი ქვეყნის ვალუტასთან მიმართებაში იზრდება.

ამრიგად, დადგენილია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის ინფლაციის მოტივით გადიდებული თანხების გადასახდელად დაკისრება დაუსაბუთებელია.

სააპელაციო სასამართლოს არ გამოურკვევია და არ შეუფასებია საქმეში არსებული მეორე ხელშეკრულება (თუმცა სასამართლო პროცესზე და გადაწყვეტილებაში აღნიშნულმა ხელშეკრულებამ ასახვა ჰპოვა), რომელიც მხარეებს შორის დადებულია იმავე დავალიანებაზე 1996 წლის 27 დეკემბერს და ძალაში იყო 1997 წლის 16 დეკემბრამდე. მითითებული ხელშეკრულება გაფორმდა მხარეებს შორის არსებული დავალიანების 12960 ლარის დაფარვის მიზნით, რომლის შესაბამისადაE საავადმყოფო უფასო მკურნალობას გაუწევდა დაცვის სამსახურის მიერ გაგზავნილ პაციენტებს.

სააპელაციო სასამართლოს არ გაურკვევია სამოქალაქო კოდექსის 227-ე მუხლის მე-4 პუნქტის და 233-ე მუხლის (1964 წლის რედაქციით) შესაბამისად ხომ არ ჰქონდა ადგილი 1996 წლის 1 ნოემბერს დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტას მხარეთა შეთანხმებით, როცა იმავე მხარეებს შორის 1996 წლის 27 დეკემბერს დაიდო ახალი ხელშეკრულება, რომლითაც იმავე პირებს შორის არსებული ვალდებულება შეიცვალა მეორეთი. კერძოდ, თანხების გადახდის ვალდებულება შეიცვალა ამ თანხების ოდენობის ფარგლებში უფასო მომსახურებით.

სააპელაციო სასამართლომ მითითებული გარემოებების შესაბამისად უნდა გამოიკვლიოს ხომ არ ჰქონია ადგილი ნოვაციას და ამით 1995 წლის 1 ნოემბრის ხელშეკრულების შესაბამისად წარმოშობილი ვალდებულება ხომ არ შეწყდა მხარეთა შეთანხმებით, ნოვაციით, თუ მეორე ხელშეკრულება მხოლოდ პირველი ხელშეკრულებით წარმოშობილი ვალდებულების აღსრულების წესის შეცვლას წარმოადგენდა და თავისი შინაარსით პროლონგაცია იყო.

აღნიშნული გარემოებების გამოკვლევის და სწორად შეფასების გარეშე სასამართლოს არ მიეცემა საშუალება სწორი გადაწყვეტილების მიღებისა სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით. სანამ არ იქნება გამოკვლეული საკითხი ხელშეკრულებით ნაკისრი რომელი ვალდებულების შეუსრულებლობაზე არის დავა, ან დავა ხომ არ მიმდინარეობს იმ ვალდებულებაზე, რომელიც შეწყვეტილია ხელშეკრულების შესრულებით (მხარეთა შეთანხმებით) დავის საგანი დაუდგენელი იქნება. აქედან გამომდინარე ცხადია, ამ საკითხების გარკვევის გარეშე მიღებული ყველა გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რადგანაც მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელი იქნება.

ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის გარემოებები სრულყოფილად არაა დადგენილი და საჭიროა საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, პალატას მიაჩნია, რომ ამ საქმეზე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 1999 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვე-ტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.