ას-1220-1240-2011 21 თებერვალი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პ. ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი _ ვ. ბ-ი

წარმომადგენელი - პ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ნ. გ-ი, მ. ხ-ი

წარმომადგენლები - დ. დ-ე, მ. დ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. ბ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში ნ. გ-ის მიმართ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: 2008 წლის 7 თებერვალს მოსარჩელესა და მ. ხ-ს შორის გაფორმდა სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება. სესხად გაიცა 45000 აშშ დოლარი, 3 თვის ვადით, თვეში 3% სარგებლით, გირავნობის საგანს წარმოადგენდა მოვალე მ. ხ-ის კუთვნილი წილის უფლება ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ვ-ის ქ.№4-ში“, პირველ სადარბაზოში, მე-11 სართულზე მდებარე 80 კვ.მ ბინა. ნასესხები თანხა, დადგენილი ვადის თანახმად, არ დაბრუნებულა და 2009 წლის 19 ოქტომბრის თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებელ ზ. ფ-ის განკარგულების საფუძველზე გირავნობის საგანი აუქციონზე 41940 ლარად იყიდა მოსარჩელემ, რომელმაც აღნიშნული განკარგულების საფუძველზე მიმართა საჯარო რეესტრს და მოითხოვა წილის რეგისტრაცია, რაზედაც მიიღო უარი იმ მოტივით, რომ წილის რეგისტრაციას ახდენს საგადასახადო ორგანოები. 2009 წლის 10 დეკემბერს ვ. ბ-მა განცხადებით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონული ცენტრის საგადასახადო ინსპექციას და მოითხოვა ამხანაგობა „ვ-ის ქ.№4-ში“ აღმასრულებლის განკარგულების საფუძველზე ცვლილების რეგისტრაცია, რაზედაც ასევე უარი მიიღო იმ მოტივით, რომ მას უნდა წარმოედგინა საგადასახადო რეგისტრაციის შესახებ ამხანაგობის უფლებამოსილი პირის (თავმჯდომარის) განკარგულება, რის გაცემაზეც ამხანაგობის თავმჯდომარემ უარი განაცხადა. მ. ხ-ის წარმომადგენელმა ზაზა მაღლაფერიძემ ჩაიბარა მოსარჩელისგან განცხადება და თანდართული დოკუმენტების პაკეტი, თუმცა იგი შესაბამისი პასუხის გარეშე დატოვა და პრეტენზიის განხილვის მიზნით ვ. ბ-ის ნოტარიუს ნ.გ-თან წაიყვ-ა, რომლის მიერაა გაფორმებული ყველა სადამფუძნებლო საბუთი, ამხანაგობის რეგისტრაციის დოკუმენტაცია და კრების ოქმები, მათ შორის, უძრავი ქონების გაყოფის ხელშეკრულება. ნოტარიუს ნ.გ-თან შეხვედრისას მან განაცხადა, რომ ამხანაგობის თავმჯდომარე მ. ხ-მა გაყიდა ამხანაგობა ,, ვ-ის ქ.№4-ში” მდებარე თავის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება, შესაბამისად, გამოირიცხა აღნიშნულ ფართზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შესაძლებლობა, რადგან იგი არც მ.ხ-ის და არც ამხანაგობის სხვა წევრის სახელზე რეგისტრირებული არ არის. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მისი გირავნობის უფლება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა არარსებულ ქონებაზე, რაც გამოწვეული იყო ნოტარიუს ნ. გ-ის კანონშეუსაბამო მოქმედებით, კერძოდ, მან უგულებელყო მისთვის კანონით დაკისრებული მოვალეობები და არასწორად შეაფასა წარმოდგენილი დოკუმენტაცია, რასაც მოჰყვა კიდეც გარიგების დადება არსებული სახით.

მოპასუხე ნ. გ-მა სარჩელი არ ცნო შემდეგი საფუძვლებით: ნოტარიუსის ქმედება იყო კანონშებამამისი, რის გამოც მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, რასაც მისივე წარმოდგენილი მტკიცებულებები ადასტურებს. მოპასუხემ განმარტა, რომ ვ. ბ-ის მოთხოვნის ადრესატი შეიძლება მხოლოდ ზიანის მიმყენებელი იყოს, ნ. გ-ს კი მისთვის რაიმე სახის ზიანი არ მიუყენებია, რის გამოც სრულიად გაუგებარი ხდება მის მიმართ არსებული საფუძვლებით მოთხოვნის წაყენება, რადგან, როგორც მოპასუხე უთითებს, იგი არც მოვალეა და არც მის რომელიმე ქმედებას გამოუწვევია მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით ვ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ვ. ბ-ს უარი ეთქვა 2008 წლის 7 თებერვლის სანოტარო აქტით დამოწმებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის თაობაზე; ვ.ბ-ს უარი ეთქვა ნ. გ-ისა და მ. ხ-ის მიმართ სოლიდარულად 83 790 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების თაობაზე; წარმოება შეწყდა მოსარჩელის მოთხოვნის ნაწილში ნ. გ-ისა და მ.ხ-ის მიმართ 45 000 აშშ დოლარის, როგორც სესხის ძირითადი თანხის, პირგასამტეხლოს ყოველ დღეზე 90 აშშ დოლარის და საარბიტრაჟო მოსაკრებლის - 1748.4 ლარის დაკისრების თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ბ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის განჩინებით ვ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები: 2008 წლის 7 თებერვალს მ. ხ-სა და ვ. ბ-ს შორის დაიდო სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება, რომელიც ნოტარიუსმა ნ. გ-მა დაადასტურა. აღნიშნული გარიგების საფუძველზე ვ. ბ-მა მ. ხ-ს ასესხა 45 000 აშშ დოლარი 3 თვის ვადით, რომელსაც ერიცხებოდა ყოველთვიური სარგებელი 3%-ის სახით, ხოლო, სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, მ. ხ-მა იმავე ხელშეკრულებით დააგირავა თავისი კუთვნილი არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე – წილის უფლება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ-ის ქუჩა №4-ში”, ამ უკანასკნელის მიერ ქ. თბილისში, ვ-ის ქ. №4-ში მშენებარე მრავალბინიანი სახლის I სადარბაზოს მე-11 სართულზე 80 კვ.მ ფართზე. ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო ვ. ბ-მა, დარღვეული უფლების დაცვის მიზნით, მიმართა შპს იურიდიული კომპანია „ბარისტერის” საქართველოს მუდმივმოქმედ არბიტრაჟს, რომელმაც 2008 წლის 19 თებერვალს გამოტანილი გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა მოთხოვნა და მ. ხ-ს ვ. ბ-ის სასარგებლოდ დააკისრა 45 000 აშშ დოლარის გადახდა, როგორც სესხის ძირითადი თანხა, ასევე 2008 წლის 7 აგვისტოდან ყოველდღიურად გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პირგასამტეხლოს - 90 აშს დოლარისა და საარბიტრაჟო მოსაკრებლის 1748.40 ლარის გადახდა. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების სააღსრულებო პროცედურა დასრულდა 2009 წლის 12 ოქტომბერს, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ გამოცემული განკარგულებით, რომლითაც დადგინდა, რომ ვ. ბ-ს მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით ჩატარებული აუქციონის შედეგად ის გირავნობის საგანი, რომელიც დატვირთული იყო სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, საკუთრებაში გადაეცა ვ. ბ-ს. სააღსრულებო განკარგულება წარდგენილ იქნა საჯარო რეესტრში, მაგრამ მისი დარეგისტრირება ვერ მოხერხდა, რადგან მოსარჩელეს გადაეცა ქონება, რომელიც რეალურად არ არსებობდა. საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის შპს იურიდიული კომპანია „ბ-ის” მიერ 2008 წლის 19 თებერვალს გამოტანილი გადაწყვეტილების შედეგად მოპასუხე მ. ხ-ის მიმართ საქმის წარმოება შეწყდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებები და განმარტა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს: ა) 2008 წლის 7 თებერვლის ნოტარიუს ნ. გ-ის მიერ დამოწმებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა გირავნობის ნაწილში; ბ) მ. ხ-ისა და ნ. გ-ისათვის ზიანის ანაზღაურების სახით სოლიდარულად 83 790 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და 6009.22 ლარის დაკისრება. პალატამ განმარტა, რომ მხარეთა შორის 2008 წლის 7 თებერვალს დადებული გარიგება არ წარმოადგენს მოტყუებით და თვალთმაქცურად დადებულ გარიგებას, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 81-ე, 82-ე მუხლებიდან გამომდინარე, რადგან მოტყუებით იდება გარიგება იმ შემთხვევაში, თუ მხარის მიერ არასწორად მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე დებს მეორე მხარე გარიგებას. შესაბამისად, აღნიშნული საფუძვლით დადებული გარიგების ბათილობის შემთხვევაში მხარემ უნდა დაამტკიცოს არასწორი ცნობების მიწოდების ფაქტი. არასწორად ინფორმირებული მხარისათვის რეალურად არსებული გარემოება ცნობილი უნდა გახდეს სწორედ გარიგების დადების შემდეგ, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დასტურდება. უსაფუძვლოა ვ.ბ-ის მითითება მასზე, რომ მ. ხ-მა დამალა ხელშეკრულებაში მითითებულ ბინაზე არსებული წილის უფლების საკუთრების ფაქტი და ამდენად, მან არ იცოდა, თუ რა ხელშეკრულებას აწერდა ხელს. ზემოაღნიშნული ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე, მოტყუება ცდომილებაში განზრახ შეყვანას გულისხმობს, რომლის დროსაც უნდა არსებობდეს ნების გამოვლენის ნაკლი. მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენს ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომლითაც დადგინდება ერთი პირის მოტყუების ფაქტი გარიგების დადების მიზნით. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 2008 წლის 7 თებერვლის ხელშეკრულება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი, ვინაიდან ხელშეკრულებაზე ნებაყოფლობით ხელის მოწერით მხარემ გამოთქვა რა თანხმობა სახელშეკრულებო პირობებზე, ივარაუდება, რომ ხელშეკრულების პირობები მისთვის თავიდანვე ცნობილი იყო. შესაბამისად, ხელის მოწერა სადავო ხელშეკრულებაზე გულისხმობს მხარეთა მხრიდან ნამდვილი ნების გამოვლენას და იმას, რომ ნების გამოვლენის ისეთი ნაკლი, რომელიც გარიგების მოტყუებით დადებულად მიჩნევის საფუძველი გახდებოდა, არ არსებობს.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია რა ის გარემოება, რომ სადავო ხელშეკრულებას საფუძვლად დაედო სანოტარო წესით შედგენილი და დამოწმებული 2005 წლის 12 ივლისის ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ-ის ქ. №4-ის” სადამფუძნებელი კრების ოქმი, რომლითაც ირკვევა, რომ ამხანაგობის თავმჯდომარე მ. ხ-ს მინიჭებული ჰქონდა უფლებამოსილება ამხანაგობის სახელით ხელი მოეწერა გარიგებებზე, რომლებიც შეეხებოდა საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისებასა და ვალდებულებებით დატვირთვას, ექსპლოატაციაში ჯერ მიუღებელ საცხოვრებელ სახლში იმ ბინებზე უფლების გასხვისებასა ან ვალდებულებებით დატვირთვას, რომელიც იქნებოდა ამხანაგობის დამფუძნებელთა საერთო საკუთრება, განმარტა, რომ მ. ხ-ს უფლება ჰქონდა, დაეგირავებინა მისი კუთვნილი წილის უფლება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ-ის ქ. №4-ში”. პალატამ მიუთითა, 2005 წლის 12 ივლისის ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ-ის ქ. №4-ის” სადამფუძნებლო კრების ოქმზე, რომლის თანახმად, ამხანაგობის თავმჯდომარე მ. ხ-ი უფლებამოსილი იყო, დაედო საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გირავნობის ხელშეკრულება. ამდენად, ნოტარიუსის მიერ აღნიშნული ხელშეკრულების დადასტურება არ შეიძლება შეფასდეს კანონსაწინააღმდგეგო მოქმედებად. ამასთანავე, სადავო ხელშეკრულების დადებისას ვ. ბ-მა თავად გამოხატა ნება იმგვარი ხელშეკრულების დადებაზე, რომელიც ითვალისწინებდა თავად წილის უფლების დაგირავებას და არა უზრუნველყოფის სხვა სახის გარანტიას. შესაბამისად, გარიგების მხარე თავიდანვე აცნობიერებდა, რომ უფლების დაგირავება, თავის მხრივ, შესაძლოა, დაკავშირებული ყოფილიყო გარკვეულ რისკთან, რაც თავისთავად გამორიცხავს ნოტარიუსისა და გარიგების მონაწილე მეორე მხარის მ. ხ-ის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას. პალატამ ასევე განმარტა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა ვერ დაადასტურა ნოტარიუსის მიერ მხარეთა შორის 2008 წლის 7 თებერვალს დადებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების მართლსაწინააღმდეგო შინაარსი. შესაბამისად, პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე მითითებით, უსაფუძვლოდ მიიჩნია ვ. ბ-ის მოთხოვნა გარიგებით მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 23 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ბ-მა და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით: გასაჩივრებული განჩინება არაკანონიერია არა მხოლოდ სადავო საკითხის მატერიალურსამართლებრივი შეფასების თვალსაზრისით, არამედ იმ კუთხითაც, რომ იგი გამოტანილია საპროცესო სამართლის ნორმების არსებითი დარღვევით, რაც გამოიხატა იმაში, რომ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები მცდარად შეფასდა, ხოლო მთელ რიგ მნიშვნელოვან გარემოებებზე საერთოდაც არ უმსჯელიათ. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება მიღებულია საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევის გარეშე, რითაც დარღვეულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული განჩინების საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ბ“, „გ“ ქვეპუნქტებით, იმავე მუხლის მე-3 ნაწილით და 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები. კასატორის განმარტებით, წინამდებარე დავის ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ ვ. ბ-სა და მ. ხ-ს შორის დადებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება გირავნობის ნაწილში წარმოადგენს მართლსაწინაამდეგო გარიგებას, რომელიც არღვევს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლის პირველ ნაწილს, რომლის დანაწესიც ცალსახად ადგენს, რომ გირავნობის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს მოვალის ისეთი ნივთი ან არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომელიც გადაცემადია, ანუ კანონმდებელი გულისხმობს ისეთ ქონებრივ სიკეთეს, რომელიც არსებობს, ბრუნვაუნარიანი ობიექტია და რომლის იდენტიფიცირება შესაძლებელია. განსახილველ შემთხვევაში კი, გირავნობის საგნად გათვალისწინებულ იქნა არარსებული ქონება. ამასთანავე, სადავო გარიგების დადასტურების დროს ნოტარიუსმა დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 258-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით დადგენილი იმპერატიული მოთხოვნაც, რომლის თანახმადაც გირავნობის შესახებ გარიგებაში უნდა აღინიშნოს გირავნობის საგნის ზოგადი და სპეციფიკური აღწერა, რომ შესაძლებელი იყოს მისი განსაზღვრა. ამ ნორმის დარღვევის შესახებ კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზეც. ამასთან, სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები სწორედ ამ ნორმის დარღვევაზე მიუთითებდნენ, რადგან ვ. ბ-ის სასარჩელო პრეტენზია სწორედ იმ მოტივით იყო არგუმენტებული, რომ გირავნობის საგნად მიეთითა ქონება, რომელიც არ არსებობდა იმ მახასიათებლებითა და ნიშნებით, როგორითაც აღინიშნა გარიგებაში და ეს გარემოება სარჩელის დაკმაყოფილების სრულ საფუძველს ქმნიდა, რადგან ფაქტია, რომ გირავნობის საგნად მითითებული ქონება არ არსებობდა იმ ზოგადი და სპეციფიკური ნიშნით, როგორითაც მითითებულ იქნა გარიგებაში და, შესაბამისად, მისი ამ სახით განსაზღვრა შეუძლებელი აღმოჩნდა. აქედან გამომდინარე, სადავო გარიგება იმავდროულად ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს, რის გამოც წარმოადგენს უცილოდ ბათილ გარიგებას, მაგრამ გარდა ამ საფუძვლებისა, ხსენებული გარიგების ბათილად ცნობის წინაპირობებს წარმოშობს სხვა სამართლებრივი საფუძვლებიც, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 73-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, 75-ე, 76-ე, 81-ე და 82-ე მუხლები, რომლებიც ითვალისწინებენ ა და მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლებს, ხოლო ის გარემოება, რომ, მოცემულ შემთხვევაში სადავო გარიგება დადებულია შეცდომაში შეყვანითა და მოტყუებით, უდავოდ დასტურდება საქმის ფაქტობრივი გარემოებებით. დავის ფაქტობრივი გარემოებებით უტყუარად დასტურდება ისიც, რომ ვ. ბ-მა განიცადა ზიანი, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მან ვერ მიიღო ის კუთვნილი მატერიალური სიკეთე – თანხა, რომელიც მის სასარგებლოდ დაეკისრა მოპასუხე მ. ხ-ს. მან ასევე ვერ მიიღო აღნიშნული ფულადი მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით აუქციონზე რეალიზებული ქონება ამ უკანასკნელის არარსებობის გამო, ზიანის ოდენობა კი განისაზღვრება იმ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების მიხედვით, რომლითაც დადგინდა ვ. ბ-ის მიმართ არსებული ფულადი დავალიანება, კერძოდ, 45000 აშშ დოლარი, როგორც სესხის ძირითადი თანხა, პირგასამტეხლოს სახით 90 აშშ დოლარი ყოველდღიურად 2008 წლის 7 აგვისტოდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, რომელმაც შეადგინა 38790 აშშ დოლარი და 1748.40 ლარი საარბიტრაჟო მოსაკრებლის სახით.

რაც შეეხება ზიანის გამომწვევ ფაქტობრივ მიზეზს და მის შედეგობრივ კავშირს დამდგარ ზიანთან, კასატორს მიაჩნია, რომ იგი გამოწვეულია, როგორც მ. ხ-ის არაკეთილსინდისიერებით, ისე იმ ნოტარიუსის დაუდევარი მოქმედებით, რომელმაც დაადასტურა მხარეთა შორის დადებული გარიგების შინაარსი, ნამდვილობა და კანონშესაბამისობა, ზიანის გამომწვევ კონკრეტულ გარემოებას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ გირავნობას დაექვემდებარა არარსებული ქონებრივი სიკეთე, რის თაობაზეც იმთ.ვე იყო ცნობილი მოპასუხეებისთვის. უშუალოდ ნოტარიუსის პასუხისმგებლობას კი, ამძიმებს ის გარემოება, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მან დაადასტურა გარიგების შინაარსი და ის ფაქტები, რომლებსაც ვ. ბ-ი, როგორც გარიგების მხარე, განიხილავდა ხელშეკრულების დადების ძირითად საფუძვლებად, ხოლო აღნიშნული ფაქტების არსებობის დადასტურების მიზნით ნოტარიუსი ხელმძღვანელობდა კონკრეტული დოკუმენტით – თავად მის მიერ დამოწმებული ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ-ის ქ.№4-ის“ დაფუძნების ხელშეკრულებით, რომლის საფუძველზეც მან დაადასტურა, რომ აღნიშნული დოკუმენტით დგინდებოდა მ. ხ-ის საკუთრების უფლება გირავნობის საგანზე, თუმცა აღმოჩნდა, რომ აღნიშნულ ხელშეკრულებაში მ. ხ-ის სახელზე არ ფიქსირდება მსგავსი ქონება. ამდენად, ვ. ბ-ის გირავნობის უფლება წარმოიშვა არარსებულ ქონებრივ სიკეთეზე, რამაც განაპირობა ის, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით დადგენილი ფულადი მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით განხორციელებული სააღსრულებო პროცედურის შედეგად ვ. ბ-მა ვერ მიიღო მისთვის მიკუთვნებული ქონება. ყოველივე ეს კი გამოიწვია ნოტარიუსის არაკანონიერმა და დაუდევარმა მოქმედებამ. ნოტარიუსის უხეში შეცდომის თავიდან აცილების შემთხვევაში, რაც მის უპირობო ვალდებულებას წარმოადგენდა, ზიანი არ დადგებოდა, ვინაიდან ვ.. ბ-ს რომ სცოდნოდა ზემოაღნიშნული ფაქტის შესახებ, იგი მ. ხ-თან არ დადებდა სესხის ხელშეკრულებას, რადგან გირავნობის საგნის არსებობას მოსარჩელე ხელშეკრულების დადების ძირითად საფუძვლად მიიჩნევდა მის მიერ გაცემული სესხის უზრუნველყოფის მიზნით. სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ ნოტარიუსმა დაადასტურა ისეთი გარიგება, რომელიც ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს, რაც, თავის მხრივ, განაპირობა იმ სამართლებრივმა ცდომილებამ, რომ ნოტარიუსმა არ დაადგინა გარიგებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტები და გარემოებები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდესGAგასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს იმავე სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია მტკიცებულებათა არასრული გამოკვლევა და მის საფუძველზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების და, შესაბამისად, დავის სამართლებრივი შეფასების არასარწმუნოობა, კერძოდ, მოცემულ დავაზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 7 თებერვალს მ. ხ-სა და ვ. ბ-ს შორის დაიდო სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ვ. ბ-მა მ. ხ-ს ასესხა 45 000 აშშ დოლარი 3 თვის ვადით. სესხის ხელშეკრულებასთან ერთად მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მ. ხ-მა დააგირავა კუთვნილი არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, კერძოდ, ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ-ის ქუჩა №4-ში“ წილის უფლება მშენებარე მრავალბინიანი სახლის I სადარბაზოს მე-11 სართულზე არსებული 80 კვ.მ ფართი. ხელშეკრულების მიხედვით, სესხისათვის გათვალისწინებული სარგებელი განისაზღვრა თვეში 3%-ით.

მოცემული დავის საგანს წარმოადგენს გარიგების ბათილად ცნობა და ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილებას მოპასუხეებისათვის, მ.ხ-ისა და ნ.გ-ისათვის სოლიდარულად ვალდებულების დაკისრებით ითხოვს. სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.4 პუნქტით დადგენილად მიიჩნია რა ფაქტობრივი გარემოებები, გირავნობის ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე, დაასკვნა, რომ მ.ხ-ის უფლება ჰქონდა, დაეგირავებინა მისი კუთვნილი წილის უფლება ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ვ-ის ქუჩა №4-ში. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პალატის ამ დასკვნას, თუმცა აქვე უთითებს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე სადავოდ მიიჩნევდა არა მ.ხ-ის უფლებას საკუთრებაში არსებული წილის დაგირავებაზე, არამედ სადავო ხელშეკრულებაში აღნიშნული გირავნობის საგნის გირავნობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნიშნებით - ვ-ის ქუჩა №4-ში მშენებარე მრავალბინიანი სახლის მე-11 სართულზე არსებული 80 კვ.მ განსაზღვრას და ამგვარი მახასიათებლების მქონე ნივთის მ.ხ-ის საკუთრებაში არ არსებობის გამო მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების არაკანონიერად გამოყენებას.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას სააპელაციო პალატის მიერ სამოქალაქო კოდექსის 258-ე მუხლის კანონის დარღვევით გამოუყენებლობაზე და განმარტავს შემდეგს:

კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეებმა გამოიყენეს სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლით გათვალისწინებული უზრუნველყოფის სანივთოსამართლებრივი საშუალება – გირავნობა. ამავე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოძრავი ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომელთა გადაცემაც სხვა პირთათვის დასაშვებია, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად ისე, რომ კრედიტორი (მოგირავნე) იძენს სხვა კრედიტორთან შედარებით უპირატეს უფლებას, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების ხარჯზე. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებების თავისებურება ისაა, რომ ისინი ვალდებულების შესრულებას, მისი დარღვევის შემთხვევაში, გარანტირებულს ხდიან და სწორედ ამ თვისებით ხასიათდებიან. ამავდროულად, გირავნობა წარმოადგენს რა სანივთო მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებას მას, როგორც ყველა სანივთო გარიგებას, საგნის განსაზღვრულობა ახასიათებს, რაც ნიშნავს იმას, რომ სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ხუთივე სანივთო გარიგებისთვის აუცილებელია საგნის კონკრეტიზაცია – ზუსტად განსაზღვრა. ამასთან, საკუთრების, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად გამოყენების შემთხვევაში სანივთო მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად გამოყენებული ქონების კონკრეტულობა უტყუარად დადასტურებული უნდა იყოს. ამდენად, გირავნობის ურთიერთობის მთავარი მიზანი არის მოგირავნემ დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა და კანონმდებლობაც ამიტომ ანიჭებს მხარეებს თავისუფლებას უზრუნველყოფის ღონისძიების არჩევის დროს, რადგან მათ აწევთ ის რისკი, რაც აღნიშნული უზრუნველყოფის ღონისძიების არჩევას მოსდევს.

ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას ადასტურებს სამოქალაქო კოდექსის 258-ე მუხლის მეორე ნაწილის, „გ“ ქვეპუნქტის დანაწესი, რომლის თანახმად, გარიგებაში უნდა აღინიშნოს გირავნობის საგნის ზოგადი ან სპეციფიკური ნიშნით აღწერა, რომ შესაძლებელი იყოს მისი განსაზღვრა. მოცემულ შემთხვევაში, გირავნობის ხელშეკრულებაში სესხის ხელშეკრულება უზრუნველყოფილ იქნა მ. ხ-ის კუთვნილი წილის უფლებით, კერძოდ, ვ-ის ქუჩა №4-ში, მე-11 სართულზე მდებარე 80 კვ.მ ფართით. ამავე ხელშეკრულებით შემოწმდა ის ფაქტი, რომ გირავნობის საგანი – წილის უფლება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ვ-ის ქ. №4-ში საკუთრების უფლება ნამდვილად ეკუთვნის მ. ხ-ს, თანახმად ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ვ-ის ქ. №4-ის“ 2005 წლის 12 ივლისის სადამფუძნებელო ხელშეკრულებისა. საქმეში წარმოდგენილია ასევე მითითებული სადამფუძნებლო ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც მ. ხ-ს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობაში ეკუთვნის გასანაწილებელი ბინების 30%. აღნიშნული ხელშეკრულება მ. ხ-ის უფლებასთან დაკავშირებით არ მოიცავს მითითებას საცხოვრებელი ბინის კონკრეტულ სართულზე დაზუსტებული ფართის განთავსების თაობაზე. ამდენად, სესხისა და გირავნობის სადავო ხელშეკრულებაში მითითებული გირავნობის საგანზე - პირველ სადარბაზოში მე-11 სართულზე განთავსებულ 80 კვ.მ-ზე მ.ხ-ის წილის უფლების განსაზღვრის საფუძვლიანობა გირავნობის წარმოშობის დროისათვის არ დგინდება.

სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ვ.ბ-მა სადავო სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულებით განიცადა ქონებრივი ზიანი, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მ.ხ-ის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა გამოყენებული მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებით ვერ იქნა გარანტირებული. მართალია, ვ.ბ-ი, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულების იძულებით აღსასრულებლად აუქციონზე რეალიზებული ქონების - ქ.თბილისში, ვ-ის ქუჩა №4-ში, პირველ სადარბაზოში, მე-11 სართულზე არსებული 80 კვ.მ ფართის მყიდველი გახდა, მაგრამ ნივთის საკუთრებაში მიღება კანონით გათვალისწინებული წესით (საჯარო რეესტრში აღრიცხვა) ვერ განხორციელდა ნივთის ზემოდასახელებული ნიშნებით არარსებობის გამო. აღნიშნულით მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებამ თავისი ძირითადი დანიშნულება ვერ შეასრულა და ვალდებულების დარღვევით – მსესხებლის მიერ სესხის დაუბრუნებლობით გამოწვეული შეუსრულებლობა ვერ ჩაანაცვლა, შესაბამისად, კრედიტორისთვის დამდგარი ზიანი აშკარააა.

სააპელაციო სასამართლოს არ შეუმოწმებია და გასაჩივრებული განჩინებით არ დგინდება, თუ რამ განაპირობა მ. ხ-ისა და ნოტარიუსის მიერ გირავნობის საგნის სადავო ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული არარსებული კონკრეტიზაციით განსაზღვრა. ამ საკითხის გამოკვლევა კი, მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანში მოპასუხეების ბრალის დასადგენად ან გამოსარიცხად აუცილებელია, კერძოდ:

მ. ხ-ი წარმოადგენს რა ხელშეკრულების მხარეს, მას უნდა სცოდნოდა თუ რეალურად რა სახის ქონება იყო მის საკუთრებაში, რა ნივთს სთავაზობდა კონტრაჰენტს მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად, მოქმედებდა თუ არა დამდგარ ზიანთან მიმართებით ბრალეულად და დადებით შემთხვევაში, რა ხარისხით.

სასამართლომ სადავო გარიგების გაფორმების პერიოდისათვის მოქმედი კანონმდებლობის დანაწესების გათვალისწინებით, ასევე უნდა შეაფასოს ნოტარიუსის მიერ განხორციელებული მოქმედების კანონიერება მისი კომპეტენციის ფარგლებში. სადავო გარიგებაში მითითებულია მოთხოვნის უზრუნველყოფის საგნის მ.ხ-ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი. გარიგების დადებისას ნოტარიუსმა დაადასტურა რა მხარეთა შორის დადებული გარიგების შინაარსი და კანონიერება, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საგანზე მ.ხ-ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მიუთითა ამხანაგობის ხელშეკრულება, რომლითაც გირავნობის საგნის იმ ნიშნებით არსებობა, რაც სადავო გარიგებაშია მითითებული, არ დგინდება. საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლომ, უტყუარად უნდა დაადგინოს ნოტარიუსის მიერ სადავო გარიგების დადასტურების დროს გარიგების შინაარსის და კანონიერების შემოწმების ვალდებულების ფარგლები და სანოტარო მოვალეობათა კანონის დარღვევის გარეშე განხორციელება.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ ასევე უნდა შეაფასოს ის ფაქტიც, რომ ვ.ბ-მა გამოხატა რა ნება სადავო ხელშეკრულების დადების თაობაზე, კანონის ცოდნის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, გააჩნდა თუ არა რაიმე ვალდებულება სამოქალაქო კოდექსის 258-ე მუხლის შესაბამისად, გულისხმიერად შეემოწმებინა გირავნობის საგანი და ხომ არ არის სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს გადაწყვეტილების კვლევით ნაწილში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გამოსარკვევად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ვ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეტა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.