ას-388-367-2012 26 აპრილი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. გ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე _ თ. დ-ი, ნ. ე-ე, ზ. ლ-ი, ნ. ე-ე, ი. ი-ი E

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 11 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 12 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. გ-ამ მოპასუხეების: თ. დ-ის, ნ. ე-ის, ზ. ლ-ის, ნ. ე-ისა და ი. ი-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა 2008 წლის 19 თებერვალს, ერთი მხრივ, ნ. გ-ას და, მეორე მხრივ, თ. დ-ს, ნ. ე-ეს, ზ. ლ-ს, ნ. ე-ესა და ი. ი-ს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (ტომი 1, ს.ფ. 1-10).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1, ს.ფ. 183-187).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მან მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება (ტომი 1, ს.ფ. 198-206).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 11 მაისის განჩინებით ნ. გ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 19 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნ. გ-ამ ი. ი-ისაგან ისესხა 5500 აშშ დოლარი, ნ. ე-ისაგან – 6600 აშშ დოლარი, ნ. ე-ისგან – 3850 აშშ დოლარი, თ. დ-ისგან – 9900 აშშ დოლარი და ზ. ლ-ისგან – 4400 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების მიხედვით სესხი გაიცა სამი თვის ვადით – 2008 წლის 19 მაისამდე, თვეში 3%-იანი საგებლით. იგივე ხელშეკრულებით, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ნ. გ-ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რომელიც მდებარეობდა თბილისში, ... პირველი მ/რ-ის №18-45-ში. იპოთეკა დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში 2008 წლის 22 თებერვალს.

დასახელებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თ. დ-ის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა შპს „სამოქალაქო საქმეთა თბილისის მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის” 2009 წლის 27 იანვრის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით, რომლითაც თანხის გადახდა დადგინდა ნ. გ-ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მდებარე: თბილისი, ... პირველი მ/რ, კორპ. №18, ბინა №45) იძულებით აუქციონზე რეალიზაციის გზით.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2009 წლის 22 მაისის განკარგულებით თბილისში, ... პირველი მ/რ-ის №18 კორპუსში მდებარე №45 ბინა საკუთრების უფლებით გადაეცა თ. დ-ს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით მოსამზადებელი სხდომა დაინიშნა 2010 წლის 27 ოქტომბერს. 2010 წლის 27 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომა გადაიდო 2010 წლის 16 ნოემბერს. 2010 წლის 16 ნოემბრის სხდომაზე საქმის მოსამზადებელი ეტაპი დამთავრებულად ჩაითვალა და დაინიშნა სასამართლოს მთავარი სხდომა 2010 წლის 3 დეკემბერს. 2010 წლის 3 დეკემბრის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელემ დააყენა შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხის შესახებ, რაც საოქმო განჩინებით არ დაკმაყოფილდა, შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეთა ან მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე. სასამართლოს მითითებით წარმომადგენლის შუამდგომლობა მოწმის დაკითხვის შესახებ დაყენებულ იქნა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, ხოლო მას კი საპატიო მიზეზი, თუ რატომ ვერ შეძლო შუამდგომლობების დაყენება საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე არ განუმარტავს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობა მოწმის დაკითხვის შესახებ დარჩა განუხილველად.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში განხილვის საგანს წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 დეკემბრის საოქმო განჩინება, რომლითაც მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობა დარჩა განუხილველად. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სააპელაციო საჩივარი აღნიშნული განჩინების გაუქმების შესახებ დაუსაბუთებელი იყო შემდეგი მიზეზების გამო:

მხარეთა ინტერესების სამართლიანი დაბალანსება სამოქალაქო საპროცესო სამართალში დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის აღიარებით ვლინდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონ იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მე-4 მუხლის შესაბამისად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. დავის შინაარს განსაზღვრავენ მხარეები. ისინი განაგებენ საპროცესო მასალებს, მტკიცებულებებსა და ფაქტებს. შესაბამისად, მხარე, უმთავრესად თვითონ არიან პასუხისმგებელნი თავის ხელთ არსებული ფაქტებისა და უფლებების სწორად გამოყენებაზე.სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეთა ან მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები ახალ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს არ შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე. აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მტკიცებულებათა წარდგენა დასაშვებია საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე, ხოლო მათი წარდგენა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე დაუშვებელია, ვინაიდან ამის უფლებას უზღუდავს სამოქალაქო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის შესაბამისად, მთავარ სხდომაზე სასამართლო დამატებითი მტკიცებულებების წარდგენის შესახებ შუამდგომლობებს განიხილავს მხოლოდ გამონაკლისის სახით, კერძოდ, თუ მხარეს მათი წარდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე არ შეეძლო ობიექტური მიზეზებით, ანუ აღნიშნულის შესახებ არ იცოდა, ან შუამდგომლობათა წარდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარემ ვერ უზრუნველყო საპატიო მიზეზით.

სააპელაციო სასამართლომ, მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელეს შუამდგომლობა არ წარუდგენია და მხოლოდ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოითხოვა მოწმის დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილება. მოსარჩელის წარმომადგენელი შუამდგომლობაში არ მიუთითებდა საპატიო გარემოებებზე, რომელთა გამოც შუამდგომლობის წარდგენა ვერ შეძლო სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და განუხილველად დატოვა შუამდგომლობა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქმის განხილვისას საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევას არ ჰქონია ადგილი და შესაბამისად, უსაფუძვლო იყო აპელანტის მოთხოვნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 დეკემბრის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ დადგინდებოდა საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა სადავო განჩინების მიღებისას, არ არსებობდა გადაწყვეტილების გაუქმების კანონიერი საფუძველი, შემდეგი გარემოებების გამო:

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღებას მიაქცია მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველზე, კერძოდ, მოსარჩელემ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვა იმ მოტივით, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას ადგილი ჰქონდა შეცდომას კონტრაჰენტის პიროვნებაში (სამოქალაქო კოდექსის 73-ე მუხლი). სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოწმის ჩვენებას საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ვერ ექნებოდა, შემდეგი გარემოებების გამო:

პირველ რიგში სასამართლომ აღნიშნა, რომ უდავოდ დასტურდებოდა მოსარჩელის ნება სესხის ხელშეკრულების გაფორმების შესახებ. ხელშეკრულებაზე ხელს აწერდა მოსარჩელე, რაც უდავოდ მოწმობდა იმ გარემოებას, რომ მისთვის ცნობილი იყო როგორც გარიგების შინაარსი, ასევე გარიგების კონტრაჰენტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოდ უნდა მიჩნეულიყო მისი პრეტენზია, იმის შესახებ, რომ თითქოს ის შეცდომაში იქნა შეყვანილი და ნაცვლად მიკროსაფინანსო ორგანიზაციისა, ხელშეკრულება გააფორმა ფიზიკურ პირებთან.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელის მიერ კონტრაჰენტის პიროვნებაში დაშვებულ შეცდომასთან დაკავშირებული გარემოების დადგენის შემთხვევაშიც სახეზე არ იქნებოდა ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი, ვინაიდან აღნიშნული გარემოება არ შეიძლებოდა განხილულიყო ისეთი არსებითი ხასიათის შეცდომად, რომლის არსებობასაც სამოქალაქო კოდექსის 74-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი ხელშეკრულების ბათილად ცნობას უკავშირებს. კერძოდ: სამოქალაქო კოდექსის 72-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. ამავე კოდექსის 74-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, შეცდომა კონტრაჰეტის პიროვნებაში მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვლება არსებითად, როდესაც თვითონ კონტაჰენტის პიროვნება ან მისი პირადი თვისებების გათვალისწინება გარიგების დადების მთავარი საფუძველია.

მოცემულ შემთხვევაში, როგორც დადგინდა, მოსარჩელის მიერ სადავოდ იქნა გამხდარი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება კონტრაჰენტის – გამსესხებლის ვინაობაში დაშვებული შეცდომის გამო. სადავო ხელშეკრულების არსიდან გამომდინარე, მისი დადების მიმართ მსესხებლის ინტერესს წარმოადგენდა, მიეღო მისთვის სასურველი ოდენობით გვაროვნული ნივთი – ფული ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობებით. დასახელებული ინტერესის დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებით მოსარჩელეს პრეტენზია არ განუცხადებია, ასევე მის მიერ არ ყოფილა დასაბუთებული, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატა მისი ინტერესის შელახვა იმ პირობებით, რომ თანხა გადაეცა ფიზიკური პირების და არა მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის მიერ. კონკრაჰენტის პიროვნებაში დაშვებული შეცდომა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს არსებითად, თუ გარიგების დადების საფუძველი მისი პიროვნება თუ პირადი თვისებებია. აღნიშნული დანაწესი გულისხმობს არა ხელშეკრულების დამდები პირის სუბიექტურ დამოკიდებულებას კონტრაჰენტის პიროვნებისადმი, არამედ ხელშეკრულების ხასიათიდან გამომდინარე კავშირს ვალდებულების შესრულებასა და კონტრაჰენტის პიროვნებას შორის. ამდენად, კონტრაჰენტის პიროვნებაში დაშვებული შეცდომის არსებითად მიჩნევისათვის სადავო ხელშეკრულების დამდებმა პი. უნდა დაასაბუთოს, რომ ასეთი შეცდომით მან ვერ მიიღო ხელშეკრულების იმგვარი შესრულება, რისი მოლოდინიც ამ ხელშეკრულების დადებით წარმოექმნა. როგორც აღინიშნა, მსგავს არგუმენტაციაზე მითითებას მოსარჩელის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდნენ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემადგენლობას და, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და იგი უცვლელად დატოვა (ტომი 2, ს.ფ. 103-111).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ნ. გ-ამ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას, რასაც ასაბუთებს იმით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მხარის არც ერთი კანონიერი შუამდგომლობა, კერძოდ, არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვასთან დაკავშირებით. ამ შემთხვევაში, მოწმეთა ჩვენებას არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა საქმეზე სინამდვილის დასადგენად. ამასთან, სასამართლომ მტკიცებულებები სწორად არ გამოიკვლია (ტომი 2, ს.ფ. 125-131).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. გ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. გ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. გ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.