ას-412-390-2012 2 აპრილი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. მ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს „მ-ი“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინებები – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 თებერვლისა და 2012 წლის 15 თებერვლის განჩინებები
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება ან საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – შრომითი ურთიერთობის აღდგენა, 2011 წლის იანვრიდან იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, 2011 წლის 4 იანვრის №1 ბრძანების ბათილად ცნობა, ბ. გ-ას თანამდებობიდან გათავისუფლება, მისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური, მორალური, ფიზიკური, ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება და სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხის გადაწყვეტა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. მ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „მ-ის“ მიმართ შეწყვეტილი შრომითი ურთიერთობის აღდგენის, 2011 წლის იანვრიდან იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების, 2011 წლის 4 იანვრის №1 ბრძანების ბათილად (ფიქტიურად) ცნობის, თანამდებობიდან ბ. გ-ას გათავისუფლების, მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური, მორალური, ფიზიკური და ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისა და ბ.გ-ას მიმართ სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხის გადაწყვეტის მოთხოვნით შემდეგი გარემოებების გამო:
მოსარჩელეს, პატიმრობის გამო, შეუწყდა შრომითი ურთიერთობა სს „მ-ში“. რეაბილიტაციის გამო მ.მ-ემ მოითხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება და თანამდებობაზე აღდგენა, თუმცა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 28 მაისის დადგენილებით მას უარი ეთქვა მთხოვნაზე უსაფუძვლობის გამო, რადგანაც სასამართლო სხდომაზე წარდგენილი სს „მ-ის“ დირექტორ ბ.გ-ას 2009 წლის 5 თებერვლის №1 ბრძანების საფუძველზე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ.მ-ე აღდგენილია სამსახურში წინანდელ თანამდებობაზე. სინამდვილეში, შეწყვეტილი შრომითი ურთიერთობა არ აღმდგარა, ხოლო 2011 წლის იანვრიდან მოსარჩელეს არ ეძლევა იძულებითი განაცდური, რის გამოც, 2011 წლის 4 იანვრის №1 ბრძანებით, 1997 წლიდან არაერთგზის მიყენებული ფიზიკური, მორალური, მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისათვის დაკისრებული თანხის ბ.გ-ას მიერ გადაუხდელობისა და მის მიერვე პირადად და ჯგუფურად მიყენებული ფიზიკური და სიტყვიერი შეურაცხყოფის გამო, მოსარჩელემ მიმართა სასამართლოს.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და, სამოქალაქო საპროცესოკოდექსის 272-ე მუხლის შესაბამისად, მოითხოვა საქმის წარმოების შეწყვეტა იმ საფუძვლით, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები განხილულია სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოების მიერ.
ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მ. მ-ის სარჩელი მოპასუხე სს „მ-ის“ მიმართ შრომითი ურთიერთობის აღდგენის, 2011 წლის 4 იანვრის №1 ბრძანების ბათილად (ფიქტიურად) ცნობის, 2011 წლის იანვრიდან იძულებით განაცდურის ანაზღაურებისა და ბ.გ-ას თანამდებობიდან გათავისუფლების, ასევე მატერიალური, მორალური, ფიზიკური და ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნათა ნაწილში, ამავე გადაწყვეტილებით შეწყდა მ. მ-ის სარჩელზე წარმოება ბ. გ-ას მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყების მოთხოვნის ნაწილში და განემარტა მოსარჩელეს, რომ ბ. გ-ას მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყების თაობაზე ის უფლებამოსილია მიმართოს საგამოძიებო ორგანოებს.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ.მ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 თებერვლის განჩინებით მ. მ-ის სააპელაციო საჩვარი არ დაკმაყოფილდა, ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება და მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მისი გაუქმების საფუძველი, კერძოდ, გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ 2010 წლის 5 იანვარს დამსაქმებელ სს „მ-ის“ დირექტორ ბ. გ-ასა და დასაქმებულ მ. მ-ეს შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება 2011 წლის 5 იანვრამდე, რომლის საფუძველზე მ. მ-ე სს „მ-ში“ დაინიშნა ეკონომიკური სამსახურის უფროსად. შრომის ხელშეკრულებით განისაზღვრა შრომითი გასამრჯელოს ოდენობა. დადგენილად იქნა მიჩნეული ის გარემოებაც, რომ მ. მ-ე იღებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ გასამრჯელოს. 2010 წლის 5 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების 7.1.1. პუნქტის თანახმად, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი იყო შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. 2011 წლის 4 იანვარს 2011 წლის 6 იანვრიდან მ. მ-ე გათავისუფლდა სამუშაოდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. მ.მ-ე შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე 2010 წლის 5 იანვარიდან 2011 წლის 6 იანვრამდე სს „მ-ში“ ასრულებდა ეკონომიკური სამსახურის უფროსის ვალდებულებას. სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებში არ მოიპოვება მატერიალური და მორალური ზიანის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. პალატამ მიუთითა შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველ ნაწილზე, მე-2 მუხლზე, 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე, პირველი მუხლის მე-2 ნაწილზე, საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე და განმარტა, რომ სახელმწიფოს მხრიდან თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებისათვის ხელშემწყობი მოთხოვნების განმტკიცება გულისხმობს მეწარმის უფლებას, საკუთარი შეხედულებით შეარჩიოს კონტრაჰენტი, აირჩიოს საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, საქმიანობის საგანი. თავისი მიზნებიდან გამომდინარე, დაიქირაოს ან შეწყვიტოს პირთან შრომითი ურთიერთობები. ამასთან, შრომითი ურთიერთობები სამეწარმეო უფლებამოსილების განხორციელებისას ხასიათდება გარკვეული თავისებურებებით, რაც, უპირველეს ყოვლისა, ვლინდება სამეწარმეო იურიდიული პირების საკუთრების უფლების რეალიზაციაში, რომლის ერთ-ერთ უმთავრეს მიზანს წარმოადგენს მოგების მიღება. ამ მიზნის მისაღწევად მას შეუძლია საკუთრებითი წესრიგის მართლზომიერი მართვა, რომლის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს იმ მუშა-მოსამსახურეთა არჩევის უფლება, რომლებიც უზრუნველყოფენ მეწარმისათვის მოგების მიღებას. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 56-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, მე-9 მუხლის პირველი, მე-2 და მე-7 პუნქტების შესაბამისად, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მ.მ-ეს სს „მ-თან“ შრომითი ხელშეკრულება დადებული ჰქონდა ერთი წლის ვადით – 2010 წლის 5 იანვრიდან 2011 წლის 5 იანვრამდე, ამავე შრომითი ხელშეკრულების თანახმად, ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა იყო, საწარმოს ხელმძღვანელს სრული უფლებამოსილება ჰქონდა, მოსარჩელისათვის ხელშეკრულება ამ მოტივით შეეწყვიტა. მ.მ-ის სამსახურიდან დათხოვნით მოპასუხეს არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნა, განსახილველ შემთხვევაში სს „მ-მა“ ისარგებლა მისთვის მინიჭებული უფლებით, შესაბამისად, მოპასუხეს არ ეკისრება მოსარჩელისათვის იძულებითი განაცდურის სახით თანხის გადახდის ვალდებულება. სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ არ არსებობდა დამსაქმებლის ბრალის დამადასტურებელი რაიმე გარემოება. პალატამ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზეც და ჩათვალა, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისათვის არ არსებობდა მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მისი ბრალი და დამდგარი ზიანი, რაც ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის, 102-ე, 103-ე, მე-11 მუხლების შესაბამისად კი, პალატამ მიიჩნია, რომ მ. მ-ის მოთხოვნა ბ. გ-ას თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ უსაფუძვლოა, რადგან აპელანტმა სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა მტკიცებულება ბ. გ-ას მიერ დირექტორის უფლებამოსილების ფარგლებში რაიმე გადაცდომის ჩადენის თაობაზე. ბ. გ-ას მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის განხორციელების მოთხოვნაზე კი პალატამ აღნიშნა შემდეგი: სასამართლომ კანონით დადგენილი წესით შეწყვიტა საქმის წარმოება, რადგან სარჩელში, ასევე სააპელაციო საჩივარში მითითებული „სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა“, არ გამომდინარეობს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავათა კატეგორიიდან. აღნიშნული მოთხოვნა სისხლის სამართლის წესით განსახილველ დავათა კატეგორიას განეკუთვნება და არ თავსდება სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.მ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება ან საქმის იმავე ინსტანციის სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელხლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:
საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რომელთა საფუძველზეც მ.მ-ეს, უკანონო პატიმრობის შეწყვეტის გამო, უნდა აღდგენოდა შრომითი უფლებები. აღნიშნულის განუხორციელებლობის საფუძველია 2007 წლის 28 ივნისის №6 ბრძანების გაუუქმებლობა, შესაბამისად, 2011 წლის 4 იანვრის №1 ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის შესახებ, ფიქტიურია, მოპასუხემ კი ვერ წარადგინა რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დაადასტურებდა შრომითი ურთიერთობის აღდგენას. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა 2007 წლის 28 ივნისის №6 ბრძანების თუნდაც ფიქტიურად გაუქმების ფაქტი, მ.მ-ის გამართლებიდან ზემოაღნიშნული ბრძანება უსაფუძვლო გახდა, რის გამოც აღნიშნული უნდა გაუქმდეს. გაურკვეველია, თუ რატომ არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა შეწყვეტილი შრომითი ურთიერთობის აღდგენის შესახებ, ასევე დაუსაბუთებელია სასამართლოს უარი 2011 წლის იანვრიდან იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრებაზე, მაშინ, როდესაც მოსარჩელე ყოველდღე დადის სამსახურში, თუმცა მას არ ეძლევა სამუშაო, ხოლო საქართველოს კონსტიტუციით შრომის უფლება გარანტირებულია. უსაფუძვლოა სასამართლოს მოსაზრება 2011 წლის 4 იანვრის №1 ბრძანების ფიქტიურად არცნობის თაობაზე, რადგანაც მოპასუხეს არ დაუდასტურებია მოსარჩელესთან შეწყვეტილი შრომითი ურთიერთობის აღდგენის ფაქტი და სამუშაოდან გათავისუფლება ასეთ ვითარებაში არასწორია, ასევე დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა ბ.გ-ას სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხთან მიმართებაში. კასატორმა სადავოდ მიიჩნია ასევე რაიონული სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოთხოვისა და სასამართლო სხდომის გადადების საკითხი, ხოლო სააპელაციო პალატის მიერ ამ მტკიცებულებათა გამოთხოვაზე უარის თქმა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 19 მარტის განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მ. მ-ე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
2012 წლის 26 მარტს სასამართლოს განსახილველად გადმოეცა მ.მ-ის „დამატება საკასაციო საჩივარზე“, სადაც მხარემ მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 თებერვლის განჩინების გაუქმება, რომლითაც არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრებები სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 7თებერვლის სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერის ელექტრონულ ვერსიაზე. კასატორის განმარტებით, მისი შენიშვნები არა სხდომის ოქმის ტექნიკურ ჩანაწერს, არამედ მის უსწორობა-უსრულობას შეეხებოდა, რადგანაც უსწორობა ვლინდენა იმაში, რომ სხდომის თავმჯდომარემ აპელანტის განმარტება რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე არ გაიზიარა იმ საფუძვლით, რომ წერილობით არ იყო წარმოდგენილი, ხოლო უსრულობას ადასტურებს ის გარემოება, რომ მასში არ არის დაფიქსირებული მოსამართლის მუქარა, არაა დაფიქსირებული ისიც, რომ მ.მ-ეს არ აქვს ხელი მოწერილი ხელშეკრულებაზე წესდების გაცნობის თაობაზე, რაც შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის მე-5 ნაწილით აუცილებელია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.