ას-447-424-2011 10 აპრილი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – თ. ხ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი. კ-ე, ლ. ქ-ი E

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ხაშურის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა თ. ხ-ემ მოპასუხეების: ი. კ-ის, ლ. ქ-ის, დ. პ-ის, ე. ა-ისა და მ. ხ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა:

ა. თ. ხ-ეს და ი. კ-ეს, აგრეთვე, ლ. ქ-ს და დ. პ-ს შორის 2008 წლის 13 ოქტომბერს ნოტარიულად გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

ბ. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და დანაშულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.№1-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარება.

ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი თ. ხ-ეს და ი. კ-ეს, აგრეთვე, ლ. ქ-ს და დ. პ-ს შორის 2008 წლის 13 ოქტომბერს სანოტარო წესით დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ამასთან, დანაშულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით თ. ხ-ე აღიარებულ იქნა ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.№1-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

დასახელებული გადაწვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ი. კ-ემ და ლ. ქ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებით ი. კ-ისა და ლ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც დაკმაყოფილდა თ. ხ-ის სარჩელი ი. კ-ის და ლ. ქ-ის მიმართ და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: თ. ხ-ის სარჩელი დასახელებული მოპასუხეების მიმართ 2008 წლის 13 ოქტომბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის და ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.№1-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება, რომლითაც სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღა დაედო მოპასუხეების – ი. კ-ისა და ლ. ქ-ის სახელზე რეგისტრირებულ, ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.№1-ში მდებარე უძრავ ქონებას. თ. ხ-ეს დაეკისრა აპელანტების მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟების – ი. კ-ის სასარგებლოდ 196.80 ლარის, ხოლო ლ. ქ-ის სასარგებლოდ – 262.40 ლარის – ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თ. ხ-ესა (მსესხებელი) და ი. კ-ეს, ლ. ქ-ს, დ. პ-ს (გამსესხებლები) შორის 2008 წლის 13 ოქტომბერს სანოტარო წესით დაიდო სარგებლიანი (თვეში 7%), ვადიანი (სამთვიანი), სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, ი. კ-ესთან 3000 აშშ დოლარზე, ლ. ქ-თან 4000 აშშ დოლარზე და დ. პ-თან 16000 აშშ დოლარზე;

სესხის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა თ. ხ-ის კუთვნილი, ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.N1-ში მდებარე უძრავი ქონება;

საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის 2009 წლის 17 თებერვლის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით პრეტენდენტების ი. კ-ის, ლ. ქ-ის და დ. პ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზია დაკმაყოფილდა, მოპასუხე თ. ხ-ეს ი. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 3642 აშშ დოლარის, ლ. ქ-ის სასარგებლოდ – 4856 აშშ დოლარის, ხოლო დ. პ-ის სასარგებლოდ – 19424 აშშ დოლარის გადახდა. დაკისრებული თანხების ამოღების მიზნით, დადგინდა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული იპოთეკით დატვირთული ზემოთმითითებული უძრავი ნივთის იძულებითი რეალიზაცია;

არბიტრაჟის მიერ ი. კ-ის და ლ. ქ-ის სასარგებლოდ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც მათ წარადგინეს იძულებით აღსასრულებლად. საჯარო აუქციონზე იპოთეკით დატვირთული მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება არ გაიყიდა ორჯერ, რის გამოც სააღსრულებლო ბიუროს 2010 წლის 14 აპრილის განკარგულებით უძრავი ქონება ნატურით გადაეცათ კრედიტორებს – ი. კ-ესა და ლ. ქ-ს. ამ განკარგულების საფუძველზე 2010 წლის 27 აპრილს ი. კ-ე და ლ. ქ-ი აღირიცხნენ თ. ხ-ის უძრავი ქონების მესაკუთრეებად საჯარო რეესტრში;

საქმეში არსებული გამამტყუნებელი განაჩენებით მოპასუხე მ. ხ-ი და ე. ა-ი ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად თაღლითობაში თ. ხ-ის ეპიზოდში, გამამტყუნებელი განაჩენები შესულია კანონიერ ძალში.

მ. ხ-ის და ე. ა-ის მიმართ გამოტანილი კანონიერ ძალში შესული გამამტყუნებელი განაჩენების მიხედვით, მ. ხ-მა და ე. ა-მა განიზრახეს მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით მოტყუებით დაუფლებოდნენ დიდი ოდენობით სხვის კუთვნილ თანხას, განზრახვის სისრულეში მოყვანის მიზნით ისინი შეთანხმდნენ, რომ ე. ა-ი მ. ხ-თან მიიყვანდა სესხის აღების მსურველებს, რა დროსაც მათ სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაატვირთინებდნენ მათ კუთვნილ საცხოვრებელ სახლებს. ბინის მესაკუთრეებს მოატყუებდნენ, რომ მათი კუთვნილი ბინები მათთვის სასურველი სესხის უზრუნველსაყოფად იტვირთებოდა, რეალურად კი იპოთეკართაგან აიღებდნენ და მიისაკუთრებდნენ დიდი ოდენობით თანხებს ან მესაკუთრეებს ხელს მოაწერინებდნენ დიდი ოდენობით თანხის მიღებაზე, რის საფუძველზეც შემდგომში შეძლებდნენ მათი საცხოვრებელი სახლების აუქციონის წესით გასხვისებისა და რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხების მართლსაწინაარმდეგო მისაკუთრებას. 2008 წლის სექტემბერში თ. ხ-ე თანხის სესხების მიზნით დაუკავშირდა ე.ა-ს და სთხოვა მისთვის სარგებლით ესეხებინა 8000 ლარი, რა დროსაც ე. ა-მა და მ. ხ-მა განიზრახეს თ. ხ-ის სახელით მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, მოტყუებით დაუფლებოდნენ დიდი ოდენობის თანხებს. განზრახვის სისრულეში მოყვანის მიზნით ე. ა-ი დაპირდა თ. ხ-ეს 8000 ლარის 5% სარგებლით სესხებას, სესხის მიღების სანაცვლოდ კი თ. ხ-ისაგან მოითხოვა მისი კუთვნილი, ქ.ხაშურში,ჭ-ის ქ.N1-ში მდებარე სახლის იპოთეკით დატვირთვა, რაზეც ეს უკანასკნელი დათანხმდა. თ. ხ-ეს ეჭვი არ შეუტანია ე. ა-ის განზრახვაში. ამით ისარგებლა ე. ა-მა და 2008 წლის 13 ოქტომბერს თ. ხ-ე წაიყვანა ქ.თბილისში, …. ქ.N76-ში მდებარე სანოტარო ბიუროში ნოტარიუს ნ. ბ-თან. იქ, მან თ. ხ-ეს მ. ხ-ის მიერ მიყვანილ იპოთეკარებთან – ი. კ-ესთან, ლ. ქ-თან და დ. პ-თან გააფორმებინა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც სესხის 23000 აშშ დოლარის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთა თ. ხ-ის საცხოვრებელი სახლი. ე. ა-მა და მ. ხ-მა თ. ხ-ის სახელით მიღებული თანხა მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრეს, რითაც თ. ხ-ეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 2008 წლის 13 ოქტომბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელე თ. ხ-ეს არ გააჩნდა ნამდვილი იურიდიული ინტერესი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სარჩელის ეს მოთხოვნა უდავოდ, წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრულ აღიარებით მოთხოვნას, რომლის იურიდიული ინტერესი (სარჩელის მიხედვით) მდგომარეობდა მოსარჩელის სანივთო უფლების (საკუთრების უფლება) აღდგენაში სადავო უძრავ ქონებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტის სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა და რაც ყველაზე მთავარია, აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, ანუ ამ გადაწყვეტილებას სრულიად გარკვეული სარგებლობა უნდა მოჰქონდეს მოსარჩელისათვის. ამდენად, აღიარებითი მოთხოვნის არსებითი დამახასიათებელი ნიშანია იურიდიული ინტერესი, ანუ სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც სურს დაინტერესებულ პირს. იმ შემთხვევაში, თუ აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგად მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგი ვერ დადგება, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება (მოცემულ შემთხვევაში სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა) გაუმართლებელია.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ თ. ხ-ეს განსახილველი აღიარებითი სარჩელის მიმართ არ გააჩნდა ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, ვინაიდან ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მისთვის სასურველი მიზანი ვერ მიიღწეოდა და ამ გზით ვერ მოხდებოდა სადავო სახლზე თ. ხ-ის საკუთრების უფლების აღდგენა, რადგან, სადავო სახლი საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო ი. კ-ისა და ლ. ქ-ის სახელზე სააღსრულებლო ბიუროს 2010 წლის 14 აპრილის განკარგულების საფუძველზე, რომელიც აღმასრულებელმა გასცა საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის 2009 წლის 17 თებერვლის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების პროცესში.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ი. კ-ემ და ლ. ქ-მა ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.N1-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლება მოიპოვეს აღმასრულებლის განკარგულების საფუძველზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 13 ოქტომბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობით ვერ მოხდებოდა სადავო უძრავ ქონებაზე მოსარჩელე თ. ხ-ის საკუთრების უფლების აღდგენა, ვინაიდან როგორც საქმეზე დადგინდა მითითებულ ქონებაზე საკუთრების უფლება აპელანტებმა მოიპოვეს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების აღსრულების შედეგად, აღმასრულებლის განკარგულების საფუძველზე. ამასთან, ამ სახლზე მათი (აპელანტების) საკუთრების უფლების სამართლებრივი საფუძველი ნამდვილი იყო და მხარეთა შორის სადავოდ არ იყო გამხდარი. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც ძალაში იყო ზემოხსენებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება და აღმასრულებლის განკარგულება, 2008 წლის 13 ოქტომბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა არ წარმოშობს ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.N1-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თ. ხ-ისათვის დაბრუნების წინაპირობას.

რაც შეეხებოდა საკითხის არსებით მხარეს, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სადავო გარიგების ბათილად ცნობის ის დასაბუთება, რაც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში აისახა.

მოცემულ საქმეზე მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა 2008 წლის 13 ოქტომბერს გაფორმებული სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის თანხის – 23000 აშშ დოლარის გამსესხებლების: ი. კ-ის, ლ. ქ-ის და დ. პ-ისაგან გადაცემის ფაქტს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მსესხებელ თ. ხ-ეს სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის თანხა გამსესხებლებისაგან არ მიუღია. სასამართლომ მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე და მიიჩნია, რომ სესხის ფულის მაგიდაზე დატოვება ან დადება, სადაც მრავალი ადამიანი იმყოფება ან მესამე პირისათვის გადაცემა, არ ნიშნავდა მისი მსესხებლისათვის გადაცემას, ე.ი. ვალდებულების შესრულებას, ხოლო სესხის გადაცემის სხვა რაიმე წერილობითი მტკიცებულება (მსესხებლის ხელწერილი სესხის ფულის მიღების შესახებ) მოპასუხეებს (გამსესხებლებს) არ წარმოუდგენიათ, ამასთან, თვით სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში სესხის ფულის სესხის ხელშეკრულების გაფორმებამდე გადაცემის შესახებ მითითებული არ იყო. ამდენად, სესხის ფულის გადაცემის მტკიცების ტვირთი მოდიოდა გამსესხებლებზე, რომლებმაც ვერ დაამტკიცეს აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სამოქლაქო საპროცესო კოდესის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხის და რაოდენობის ნივთი. ამავე კოდექსის 624-ე მუხლის მიხედვით, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის საფუძვლად მითითებულ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლში ჩამოთვლილი მტკიცებულებებიდან არც ერთს არა აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა, თუმცა რიგ შემთხვევებში მტკიცებულების არჩევის აუცილებლობას თავად მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა ითვალისწინებს. ფულადი ვალდებულების სპეციფიკიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის სასესხო ვალდებულების წარმოშობის ფაქტი უნდა დასტურდებოდეს ისეთი სახის მტკიცებულებებით, რომლებიც პირდაპირ მიუთითებს მოვალისათვის თანხის გადაცემის ფაქტზე. სესხის ხელშეკრულება რეალური ხელშეკრულებაა და იგი დადებულად ითვლება მსესხებლისათვის თანხის ან გვაროვნული ნივთის გადაცემის მომენტიდან. სესხის ხელშეკრულების არსიდან გამომდინარე, გასესხებული თანხის გადაცემის დამტკიცების მოვალეობა აქვს გამსესხებელს. ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დროს თანხის გადაცემის და შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი არ შეიძლება დადასტურდეს ზეპირი სახის მტკიცებულებებით – მოწმის ჩვენებით, მხარის ახსნა-განმარტებით. ამდენად, კანონმდებელი სესხის ხელშეკრულების წერილობით ფორმას გარკვეულ უპირატესობას ანიჭებს, რადგან ხელშეკრულების სადავოდ გახდომისას მხარეთა ინტერესების დაცვა უფრო მეტადაა გარანტირებული, გამსესხებელი – თავისი მოთხოვნის დასადასტურებლად მიუთითებს წერილობითი ფორმით დადებულ სესხის ხელშეკრულებაზე, მსესხებელმა კი უნდა დაადასტუროს ამ საბუთის უსწორობა.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრება იმის შესახებ, თითქოს სადავო ხელშეკრულებაში არ იყოს მითითებული თანხის გადაცემის შესახებ, ვინაიდან ხელშეკრულების 1.3 პუნქტის მე-3 აბზაცის მიხედვით, ,აღნიშნული სესხი გაიცა 2008 წლის 13 ოქტომბერს სამი თვის ვადით, 2009 წლის 13 იანვრის ჩათვლით. სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის თანხის – 23000 აშშ დოლარის გამსესხებლების მიერ გადაცემის ფაქტი ასევე დასტურდებოდა მოპასუხეთა ახსნა-განმარტებებით. კერძოდ, მოპასუხე ი. კ-ის სასამართლო სხდომაზე გაკეთებული განმარტებით, მან ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერამდე, ნოტარიუსის ოთახში, ნოტარიუსისა და მბეჭდავის თანდასწრებით გაამზადა სესხის ფული და დადო იმ მაგიდაზე, სადაც მოსარჩელე თ. ხ-ე და ეე. ა-ი იჯდნენ. მისივე განმარტებით მას არ დაუნახია, თუ ვინ აიღო მის მიერ მაგიდაზე დატოვებული ფული, მას მსესხებლისათვის ხელში ფული არ გადაუცია და ივარაუდა, რომ ფული მსესხებელმა აიღო, რადგან მსესხებელმა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას და ფულთან დაკავშირებით პრეტენზია არ გამოუთქვამს. მოპასუხე ლ. ქ-ის განმარტებით, მან სესხის ფული ჯერ გადასცა მ. ხ-ს, რომელმაც მისი თანდასწრებით ფული დადო მაგიდაზე, სადაც ისხდნენ თ. ხ-ე და ე. ა-ი, მან დაინახა თუ როგორ ითვლიდა ფულს ე. ა-ი, მას არ დაუნახავს ე. ა-მა გადასცა თუ არა მსესხებელს ფული. სააპელაციო სასამართლში მოპასუხე მ. ხ-ის განმარტებით, ასევე დასტურდება ის გარემოება, რომ აპელანტებმა ირინა კ-ემ და ლ. ქ-მა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება – თ. ხ-ისათვის თანხის გადაცემა – პირნათლად შეასრულეს.

ზემოთ მოყვანილი გარემოებების ერთობლიობით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გამსესხებლებმა მსესხებელს გადასცეს სესხის ფული, ხოლო კანონიერ ძალში შესულ გამამტყუნებელი განაჩენებით დადგენილი გარემოება, რომ სესხის ფული მიითვისეს მ. ხ-მა და ე. ა-მა თ. ხ-ის სახელით, არ შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა დასკვნას იმის შესახებ, რომ გამსესხებლებს სესხის თანხა თ. ხ-ისათვის არ გადაუციათ. პირიქით, აღნიშნული ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ აპელანტებმა ირინა კ-ემ და ლ. ქ-მა თ. ხ-ეს ნამდვილად გადასცეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა, რომელიც უკანონოდ მიითვისეს მ. ხ-მა და ე. ა-მა.

სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია ის ფაქტიც, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული იყო არა სესხის, არამედ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. სასამართლოს მოსაზრებით, ორივე ხელშეკრულების ერთ სანოტარო აქტად გაფორმებაც იმ გარემოებაზე მუთითებდა, რომ სესხი ნამდვილი იყო და მისი დაბრუნების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოვალის (თ. ხ-ის) უძრავი ქონება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში სადავო ხელშეკრულებით გამოვლენილ იქნა სესხის გადაცემის ნება, სესხის თანხა გაიცა და მისი დაბრუნების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა თ. ხ-ის საკუთრებაში მყოფი უძრავი ქონება. საქმეში არსებულ ზემოთმითითებულ მტკიცებულებებთან ერთად, სადავო საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს შინაგანი რწმენის ფორმირებაზე გავლენა მოახდინა იმ ფაქტმაც, რომ თ. ხ-ეს 2008 წლის 13 ოქტომბერის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია მისი ხელმოწერის შემდეგ.

ამდენად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ნამდვილი იყო, რის გამოც არ არსებობდა სარჩელში მითითებული საფუძვლით მისი ბათილად ცნობის საფუძველი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ 2008 წლის 13 ოქტომბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის ნაწილში რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 81-82-ე მუხლები.

სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. ამავე კოდექსის 82-ე მუხლის თანახმად კი, მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, არასწორი ცნობების შეტყობინებით მხარე მიზნად ისახავდა რაიმე სარგებლის მიღებას, თუ – მეორე მხარისათვის ზიანის მიყენებას. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული ნორმის (სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლი) რეგულირების სფეროს წარმოადგენს ისეთი გარიგებები, როდესაც საქმე გვაქვს გარიგებაში მონაწილე პირის მიერ ნების გამოვლენის ნაკლთან, ე.წ. საცილო გარიგებასთან, რომელიც ნამდვილია მანამდე, ვიდრე მისი მონაწილეები არ მოითხოვენ გარიგების ბათილობას. ამდენად, გარიგების მოტყუებით დადებულად ცნობისათვის, კანონი ერთადერთ წინაპირობად მიიჩნევს ნების გამოვლების ნაკლს, რაც თავის მხრივ წარმოადგენს გარიგებაში მონაწილე პირისათვის შეცილების საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, უსაფუძვლო იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ, ვინაიდან სესხის ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ სესხის თანხა გამსესხებლებს მსესხებელისათვის არ გადაუციათ, სახეზე იყო გამსესხებლების მიერ მსესხებლის მოტყუების ფაქტი, რაც წარმოადგენდა ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს (სამოქალაქო კოდექსის 81-82-ე მუხლები).

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მოსაზრება და უწინარესად მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდებოდა გამსესხებლების მიერ 2008 წლის 13 ოქტომბერის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის თანხის მსესხებელზე გადაცემის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ასევე მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ თითქოს მსესხებელმა ისე მოაწერა ხელი გასაჩივრებულ ხელშეკრულებას, რომ არ იცოდა რაზე აწერდა ხელს და რომ იგი ნოტარიუსმა არ წაუკითხა, რადგან გასაჩივრებულ სანოტარო აქტში მითითებულია, რომ ნოტარიუსმა დაადგინა მხარეთა ქმედუნარიანობა, ნების გამოვლენის ნამდვილობა, რის შემდეგაც წაუკითხა მხარეებს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება და მხოლოდ ამის შემდეგ მოხდა მასზე ხელის მოწერა. მიუხედავად იმისა, რომ გასაჩივრებული ხელშეკრულების დადება მოსარჩელის ინტერესში არ შედიოდა, მასზე ხელის მოწერით მან თანხმობა გამოხატა მის დასადებად, ანუ მხარეებს შორის მოხდა არსებითი პირობების შეთანხმება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებითადაც არ არსებობდა 2008 წლის 13 ოქტომბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზიანის ანაზღაურების მიზნით, ი. კ-ის და ლ. ქ-ის საკუთრებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების ნაწილში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა – სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408-ე მუხლები. კერძოდ, იმ პირობებში, როცა საქმის მასალებით მოპასუხეების ი. კ-ის და ლ. ქ-ის მიერ მოსარჩელე თ. ხ-ის მიმართ არათუ დანაშაულის, არამედ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენაც არ დასტურდებოდა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილისა და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408–ე მუხლების საფუძველზე, დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით, მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება მოკლებული იყო ყოველგვარ არგუმენტაციას.

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. მოცემულ შემთხვევაში, მ. ხ-ის და ე. ა-ის მიმართ გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენების მიხედვით, უდავოდ დადგინდა ის ფაქტი, რომ ე. ა-მა და მ. ხ-მა თ. ხ-ის სახელით მიღებული თანხა მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრეს, რითაც თ. ხ-ეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირებად მიიჩნია ე. ა-ი და მ. ხ-ი, რომლებმაც დანაშაულებრივი ქმედებით უშუალო ზიანი მიაყენეს თ. ხ-ეს, და არა გამსესხებლები – ი. კ-ე და ლ. ქ-ი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით ქ.ხაშურში, ჭ-ის ქ.N1-ში მდებარე უძრავი ქონებისა და მასზე აღმართული შენობა-ნაგებობების (საკადასტრო კოდით ...) მესაკუთრედ თ. ხ-ის აღიარების საფუძველი.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ შპს „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის” 2009 წლის 17 თებერვალის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ი. კ-ის და ლ. ქ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზია. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე არბიტრაჟის მიერ ი. კ-ის და ლ. ქ-ის სასარგებლოდ გაიცა სააღსრულებლო ფურცელი, რომელიც კრედტორებმა წარადგინეს იძულებით აღსასრულებლად სააღსრულებლო ბიუროში. საჯარო აუქციონზე იპოთეკით დატვირთული მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება არ გაიყიდა ორჯერ, რის გამოც სააღსრულებლო ბიუროს 2010 წლის 14 აპრილის განკარგულებით იგი (უძრავი ქონება) ნატურით გადაეცათ კრედიტორებს ი. კ-ესა და ლ. ქ-ს. აღნიშნულის საფუძველზე, 2010 წლის 27 აპრილს ი. კ-ე და ლ. ქ-ი საჯარო რეესტრში აღირიცხნენ თ. ხ-ის უძრავი ქონების მესაკუთრეებად. საქმეზე დადგინდა, რომ არბიტრაჟის დასახელებული გადაწყვეტილება და სააღსრულებო ბიუროს განკარგულება თ. ხ-ეს არ გაუსაჩივრებია კანონით დადგენილი წესით, რაც სააპელაციო სასამართლოს მითითებით ნიშნავდა იმას, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, თ. ხ-ეს არ გააჩნდა იურიდიული ინტერესი 2008 წლის 13 ოქტომბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ. მოცემული გარემოება კი თ. ხ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ძირითადი საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ხ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ არგუმენტებს:

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 18 იანვრისა და 16 ნოემბრის განაჩენები ე. ა-ისა და მ. ხ-ის მიმართ და შეფასება არ მისცა მათ. სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვნად არ მიიჩნია გარემოებები, რომლებსაც მოცემულ საქმეზე პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ. აღნიშნულით სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სისხლის სამართლის საპროცეს კოდექსის 73-ე მუხლი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლი, ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილი.

გარდა ამისა, სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 28 ივლისის განაჩენის ოქმსა და ამ ოქმში აპელანტების მიერ მიცემულ ჩვენებებზე, სადაც თავად აპელანტები ვერ ასაბუთებენ, ვის მისცეს ფული. უფრო მეტიც, მესამე იპოთეკარი პ-ი განმარტავს, რომ ფული არ გადაუხდია ხ-ისათვის, მას აძლევდა ხ-ს მისი შვილი ნაწილ-ნაწილ, თ. ხ-ისათვის პირადად თანხა არ მიუცია და არც ა-ისთვის გადაუცია ფული. იგი ასევე განმარტავს, რომ თანხა გადასცა მ. ხ-ს ისე, რომ ბინა არ უნახავს. 28 ივლისის განაჩენით მ. ხ-ს დაკისრებული ჰქონდა თანხის გადახდა ხ-ის სასარგებლოდ, მაგრამ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა გადაწყვეტილება. სასამართლომ აღნიშნულსაც არ მიაქცია ყურადღება.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირებს წარმოადგენენ ა-ი და ხ-ი, რომლებმაც დანაშაულებრივი ქმედებით უშუალოდ ზიანი მიაყენეს თ. ხ-ეს და არა გამსესხებლები, კ-ე და ქ-ი. ამ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლო ვერ გაერკვა შექმნილ ვითარებაში, რადგან პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტებით დადასტურებულია, რომ თანხა სამივე იპოთეკარისაგან მიიღეს ა-მა და ხ-მა და სწორედ ამის გამო შეეფარდათ სასჯელის სახით თავისუფლების აღკვეთა შესაბამისად 10 და 30 წლით. ეს ყველაფერი ნიშნავს, რომ ზიანი მიადგათ გამსესხებლებს და არა ხ-ეს. თ. ხ-ისათვის მოყენებული ზიანი იმაში გამოიხატება, რომ მისი სახლი თაღლითობით, მოტყუებით და ნდობის ბოროტად გამოყენებით ჩაიგდეს ხელში.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, თუმცა არ დაინტერესებულა და არ გამოუთხოვია საარბიტრაჟო საქმე. თავისი გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ შესწორება შეიტანა განაჩენებში და განჩინებაში, რაც დაუშვებელია. ასევე არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეში არსებული მტკიცებულებების შინაგანი რწმენით შეფასების საფუძველზე იმის დადგენილად მიჩნევა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ნამდვილია და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.

კასატორს მიაჩნია, რომ ხაშურის რაიონულმა სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 81-ე, 82-ე მუხლები, სააპელაციო სასამართლო კი ამ მუხლების განმარტებისას წინააღმდეგობაში მოექცა და ისინი არასწორად განმარტა. სააპელაციო ვერ მიუთითებს სესხის მსესხებელზე გადაცემის ფაქტს და ეს ხდება იმის გამო, რომ სასამართლომ არასრულყოფილად შეისწავლა საქმის მასალები, კერძოდ აღნიშნული სხდომის ოქმი და მასში აპელანტების ჩვენებები. ხსენებული ჩვენებებით დასტურდება, რომ ფული მსესხებელს არ მიუღია.

სასამართლომ არ განმარტა, თუ რა არის პრეუდიცია, მხედველობაში არ მიიღო საქმეში არსებული განაჩენები, უზენაესი სასამართლოს განჩინება, არ დაურთო საქმეს საარბიტრაჟო საქმის წარმოება, უკანონოდ ჩათვალა, რომ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება ნამდვილია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.