ას-515-489-2011 17 აპრილი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა. გ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ნ-ი, ვ. ნ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდროს გაყოფა, სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ნ-ისა და ვ. ნ-ის მიმართ ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში კ. გ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ქონების 1/18-ის, ნ. გ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1/9-ის მესაკუთრედ და ვ. ნ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1/3-ის ნახევრის მესაკუთრედ ცნობის, ნოტარიუს ი. ნ-ის მიერ 2003 წლის 14 თებერვალს (რეესტრის №2მ-3) და 2003 წლის 1 მაისს (რეესტრის №2მ-15) ა. გ-ის სამკვიდროზე, მ. ნ-ის სახელზე გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის, მ. და ვ. ნ-ს შორის დადებული, 2004 წლის 4 მარტს ნოტარიუს ლ. გ-ის მიერ დამოწმებული №1-733 ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელის განმარტებით, ის ცხოვრობს ქ.თბილისში, აბდუშელაშვილის ქ№14-ში. მითითებულ მისამართზე მდებარე ქონება წარმოადგენს სამკვიდრო ქონებას, მთლიანი სამკვიდროდან 1/2 ნაწილი ამჟამად ირიცხება ვანდა გაბიროვას სახელზე, რასაც მოსარჩელე სადავოდ არ მიიჩნევს, ხოლო მთლიანი სამკვიდრო ქონების 1/3 ირიცხება ვ. ნ-ის სახელზე, 1/18 _ კ. გ-ის, 1/9 _ ნ. გ-ის სახელზე. აწ გარდაცვლილი კ. და ნ. გ-ების სახელზე რეგისტრირებული წილები მთლიანობაში შეადგენს მთლიანი სამკვიდროს 1/6-ს. მოსარჩელემ განმარტა, რომ ის სადავოდ ხდის ვ. ნ-ის სახელზე რეგისტრირებულ სამკვიდროს 1/3-ის ნახევარს, რომელიც მთლიანი სამკვიდროს 1/6 ნაწილია.

მოსარჩელის პაპა _ კ. გ-ი, რომლის სახელზეც ირიცხება სამკვიდროს 1/18 გარდაიცვალა 1949 წელს, რომელსაც დარჩა 5 მემკვიდრე, შვილები: ა.ი, მ., ვ., ი. და ი. გ-ები. ნ. გ-ი, რომლის სახელზეც რეგისტრირებულია სახლის 1/9, გარდაიცვალა 1942 წელს და მას მემკვიდრეები არ დარჩენია.

კ. გ-ის მემკვიდრეებმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს სამკვიდრო 1949 წელს. ამ მემკვიდრეთაგან მოსარჩელის მამა _ ა. გ-ი გარდაიცვალა 1961 წელს და მას დარჩა სამი მემკვიდრე, შვილები: მ., გ. და ა. გ-ები. ა. გ-ს სამკვიდრო მის სახელზე აღრიცხული არ ჰქონდა, თუმცა მის მიერ ფაქტობრივი ფლობით ქონების მიღებას ადასტურებს ის, რომ კ. გ-ის გარდაცვალების შემდგომ რეგისტრირებული იყო სადავო ბინაში და გარდაცვალების დროისათვის ითვლებოდა ქონების მესაკუთრედ. ა. გ-ის გარდაცვალების შემდგომ მოსარჩელემ სადავო ბინა მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, რაც დასტურდება მისი აღნიშნულ მისამართზე რეგისტრაციის ფაქტით და ამას არც მხარეები ხდიან სადავოდ.

მ. ნ-ი არის მოსარჩელის და, იმავდროულად ა. გ-ის პირველი რიგის მემკვიდრე, თუმცა, მას სამკვიდრო არც ფაქტობრივი ფლობით და არც სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანის გზით არ მიუღია, რადგანაც გათხოვდა 1950 წელს, მამის გარდაცვალებამდე 11 წლით ადრე და ცხოვრობს სხვა მისამართზე.

კ. გ-ის სამკვიდრო ა. გ-ის გარდა ასევე მიიღო მისმა დამ _ ი.მ. მ. გ-ი გარდაიცვალა 1937 წელს, ხოლო ვ. გ-ი _ 1974 წელს, ისე, რომ შთამომავალი არ დარჩენია.

ი. გ-ი გარდაიცვალა 1975 წელს და მისი სამკვიდროს 1/4 მიიღო შვილმა _ ლ.მა. იგი გარდაიცვალა 1983 წელს და რადგან ამ უკანასკნელებს სხვა მემკვიდრეები არ დარჩენიათ, თითოეული მათგანის 1/4 წილი განაწილდა სხვა მემკვიდრეებზე, საბოლოოდ ი.გ-ის წილი განისაზღვრა 1/2-ით, ხოლო დარჩენილი სამკვიდრო ქონების 1/2 უნდა განაწილებულიყო ა. გ-ის მემკვიდრეებზე.

მოსარჩელემ მიუთითა ასევე მ. და ვ. ნ-ებს შორის დადებულ ჩუქების ხელშეკრულებაზე და განმარტა, რომ, ვინაიდან მ. ნ-ს სამკვიდრო არ მიუღია და სასამართლო გადაწყვეტილება გაუქმებულია, რომლის საფუძველზეც გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, მ.ნ-ი არ იყო უფლებამოსილი განეკარგა ქონება. თავის მხრივ, ვ. ნ-მა იცოდა რომ გამჩუქებელი _ დედა არაკეთილსინდისიერად დაეუფლა ქონებას, ასევე იცოდა, რომ მისი ბიძა _ ა. გ-ი ფაქტობრივად ფლობდა სამკვიდროს, აღნიშნული ადასტურებს ჩუქების ხელშეკრულების მოჩვენებითობას, რაც ბათილია თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და ამავე კოდექსის 185-ე მუხლით გათვალისწინებული გარანტია ვ.ნ-ის მიმართ არ ვრცელდება. ის ფაქტი, რომ ა.გ-ი საჯარო რეესტრში ქონების მესაკუთრედ არ იყო აღრიცხული არ გამორიცხავს სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და ვ. ნ-ის არაკეთილსინდისიერებას.

მ. ნ-მა ასევე მიმართა სასამართლოს სარჩელით და მოითხოვა პაპის – კ. გ-ის სამკვიდრო ქონების მიღების ვადის გაგრძელება იმ საფუძვლით, რომ პაპის გარდაცვალების შემდგომ ბინა არავის სახელზე აღრიცხულა და მისი მემკვიდრეობა უნდა მიეღოთ კ.ს შვილებს. მ. ნ-ს არ ჰქონდა უფლება მათ სიცოცხლეში მიემართა ნოტარიუსისათვის მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე, რამაც გამოიწვია სამკვიდროს მიღების ვადის საპატიო მიზეზით გაშვება.

მ. ნ-მა და ვ. ნ-მა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და სამკვიდრო ქონებიდან მ. ნ-ის წილის მოსაჩელისათვის მიკუთვნების ნაწილში სარჩელი არ ცნეს იმ საფუძვლით, რომ მ. ნ-მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო რა მამის სამკვიდრო, უფლებამოსილი იყო, როგორც სადავო ქონების მესაკუთრეს განეკარგა თავისი კუთვნილი წილი. ამდენად, უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა.

ა. გ-მა ასევე არ ცნო მ. ნ-ის სარჩელი უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით ა. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ა. გ-ი ცნობილი იქნა ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში კ. გ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული 1/18 წილის, ნ. გ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1/9 წილის მესაკუთრედ და ვ. ნ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1/3 ნაწილიდან - 1/4-ის მესაკუთრედ, რაც შეადგენს მთლიანი ქონების 1/12 წილს, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ი. ნ-ის მიერ 2003 წლის 14 თებერვალს (რეესტრის №2მ-3) ა. გ-ის სამკვიდროზე, მ. ნ-ის სახელზე სამკვიდრო ქონების – ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში მდებარე ქონების 1/3 წილიდან - 1/18 წილზე გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა 1/2 ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ი. ნ-ის მიერ 2003 წლის 1 მაისს (რეესტრის №2მ-15) ა. გ-ის სამკვიდროზე, მ. ნ-ის სახელზე სამკვიდრო ქონების – ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში მდებარე ქონების 1/3 წილიდან - 1/9 წილზე გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა 1/2 ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი მ. ნ-სა და ვ. ნ-ს შორის 2004 წლის 4 მარტს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება 1/2 ნაწილში (რეგისტრაციის №1-733, ნოტარიუსი ლ. გ-ი).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. და ვ. ნ-ებმა.

ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიატანა ა. გ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით მ. ნ-ის, ვ. ნ-ისა და ა. გ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ ქ.თბილისში, ა-ის (ყოფილი ს-ოს) ქ№14-ში მდებარე უძრავი ქონება ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში რეგისტრირებული იყო და-ძმების: კ. გ-ის, ნ. გ-ისა და ლ. გ-ის სახელზე. ნ. გ-ი გარადაიცვალა 1942 წლის 3 მარტს, ლ. გ-ი _ 1948 წლის 2 აპრილს, ხოლო კ. გ-ი _ 1945 წლის 25 თებერვალს. ლ. და ნ. გ-ებს მემკვიდრე არ დარჩენიათ. ლ. გ-ის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ძმებმა, ხოლო ნ. გ-ის გარდაცვალების შემდეგ მისი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ძმამ – კ. გ-მა.

კ. გ-ს ჰყავდა 5 შვილი, რომელთაგან საბოლოოდ დარჩა ორი სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრე, შვილები – ა.ი და ი. გ-ები, რომელთაც ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდათ მამის სამკვიდრო. ამდენად, კ. გ-ის სამკვიდრო გაიყო ორ ნაწილად, რომლის 1/2 წილი, ვ. გ-მა, როგორც ი. გ-ის შვილმა მიიღო მემკვიდრეობით და საჯარო რეესტრში აღირიცხა მესაკუთრედ, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ ამ ქონების მესაკუთრე გახდა შვილი ვანდა გარიბოვი. ი. გ-ის და, შესაბამისად, მისი მემკვიდრეების მიერ მიღებული ქონების ½ მხარეების მიერ სადავოდ არ არის გამხდარი. ა. გ-ი გარდაიცვალა 1961 წლის 18 ნოემბერს. მას ჰყავდა სამი შვილი: მოპასუხე მ. ნ-ი, მოსარჩელე ა. გ-ი და გ. გ-ი. მხარეები სადავოდ არ ხდიან ა. გ-ის და გ. გ-ის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტს. გ. გ-ის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების საკითხი დავის საგანს არ წარმოადგენს. გ. გ-ი გარდაიცვალა 2002 წლის 26 მარტს, მას დარჩა მემკვიდრეები. ა. გ-ს მამის სამკვიდროს მიღების მიზნით სამკვიდროს გახსნის ადგილის ნოტარიუსისათვის არ მიუმართავს. სადავო მისამართზე დღემდე ცხოვრობს ა. გ-ი. განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს მ. ნ-ის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი, კერძოდ, მამის გარდაცვალების შემდეგ დაეუფლა თუ არა იგი ა. გ-ის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით, ასევე არსებობს თუ არა მ. ნ-ის მიერ 2002 წლის 25 სექტემბერს აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლები.

2002 წლის 3 ოქტომბერს მ. ნ-მა, 1949 წლის 25 თებერვალს გარდაცვლილი მამის – ა. გ-ის მემკვიდრეობის მიღების მიზნით მიმართა ნოტარიუს ი. ნ-ს, რომელმაც 2002 წლის 7 ოქტომბრის დადგენილებებით უარი უთხრა მას სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე, მემკვიდრეობის მიღების ვადის გაშვების გამო. 2002 წლის 25 სექტემბერს მ. ნ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში თბილისის ჩუღურეთის რაიონის ნოტარიუს ი. ნ-ის მიმართ, პაპის – კ. გ-ის სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების თაობაზე, რომელიც დაკმაყოფილდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით. საქმეში წარმოდგენილი ჩუქების ხელშეკრულებით დასტურდება და მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ 2004 წლის 4 მარტს, ნოტარიუს ლ. გ-ის მიერ დამოწმებული ჩუქების ხელშეკრულების (რეესტრის №1-733) საფუძველზე, მ. ნ-მა აჩუქა შვილს _ ვ. ნ-ს ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან მისი კუთვნილი 1/6 ნაწილი, რომელიც მან მიიღო-ნოტარიუს ი. ნ-ის მიერ 2003 წლის 14 თებერვალს (რეესტრის №2მ-3) და ამავე ნოტარიუსის მიერ 2003 წლის 1 მაისს (რეესტრის №2მ-15) გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობების საფუძველზე. ვ. ნ-ი საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადავო ქონების მესაკუთრედ და მისი წილი დღევანდელი მონაცემებით შეადგენს აღნიშნულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების 1/3 ნაწილს. მხარეები სადავოდ ხდიან საჯარო რეესტრში ვ. ნ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1/3 წილიდან, მხოლოდ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ვ. ნ-ისათვის გადაცემული ქონების 1/6 ნაწილს. საქმეში წარმოდგენილი ნოტარიუს ი. ნ-ის 2003 წლის 14 თებერვლის (რეესტრის №2მ-3) სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, მ. ნ-მა მიიღო მამის _ ა. გ-ის სამკვიდრო (რომელსაც ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა მამის – კ. გ-ის სამკვიდრო). კერძოდ, ა. გ-ის სამკვიდრო მასაში შემავალი – ქ.თბილისში, ა-ის (ყოფილი ს-ოს) ქ№14-ში მდებარე ქონების 1/3 ნაწილის 1/18 წილი, ხოლო ნოტარიუს ი. ნ-ის 2003 წლის 1 მაისის (რეესტრის №2მ-15) სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, მ. ნ-მა მიიღო მამის ა. გ-ის სამკვიდრო (რომელსაც ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა მამის – კ. გ-ის სამკვიდრო, ხოლო კ.ს ძმის ნ. გ-ის სამკვიდრო), კერძოდ, ა. გ-ის სამკვიდრო მასაში შემავალი – ქ.თბილისში, ა-ის (ყოფილი ს-ოს) ქ.№14-ში მდებარე ქონების 1/3 ნაწილის 1/9 წილი. აღნიშნულ სამკვიდრო მოწმობებში, მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების საფუძვლად მითითებულია მ. ნ-ის მიერ 2002 წლის 3 ოქტომბერს სანოტარო ბიუროში შეტანილი განცხადება, რომლითაც 2002 წლის 7 ოქტომბრის ნოტარიუსის დადგენილებებით უარი ეთქვა მამის მემკვიდრეობის მიღებაზე და თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება, მ. ნ-ისათვის გაშვებული მემკვიდრეობის ვადის აღდგენის შესახებ. 2004 წლის 17 დეკემბერს, ა. გ-მა განცხადებით მიმართა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს 2002 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 3 ივლისის განჩინებით დაკმაყოფილდა და განახლდა საქმის წარმოება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 25 თებერვლის საოქმო განჩინებით, არასათანადო მოპასუხე ნოტარიუსი, შეიცვალა სათანადო მოპასუხით და საქმეში ჩაერთო ა. გ-ი.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია, რომ მ. ნ-ი დაეუფლა მამის სამკვიდრო მასაში შემავალ ნივთებს, კერძოდ, ფლობდა სადავო საცხოვრებელი სახლის ერთ ოთახს, მოძრავ ნივთებს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლისა და ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად მტკიცების ტვირთი მხარეებს მათ მიერ მითითებული გარემოებების დადასტურებისა აწევთ თანაბრად. შესაბამისად, როგორც მოსარჩელე, ასევე მოპასუხე ვალდებულია, დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნასა და შესაგებელს. მოპასუხე მხარეს ზემოაღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, ანუ მტკიცებულებები იმისა, რომ მ. ნ-ი ა. გ-ის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში დაეუფლა მამის სამკვიდროს, სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია. საქმეში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებით კი დასტურდება საწინააღმდეგო. სასამართლომ მიუთითა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე: საბინაო წიგნსა და გადასახადის გადახდის ქვითრებზე, რომლებიც ადასტურებენ ა. გ-ის მიერ სამკვიდროს ფლობის ფაქტს. აღნიშნული მტკიცებულებებით მ. ნ-ის მიერ სადავო ქონების ფლობის ფაქტი არ დადგინდა, ხოლო საქმეში რაიმე იმის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება, რომ მ. ნ-მა მიიღო მამის სამკვიდრო არ მოიპოვება. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობაში მიღებისა და მათი სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ნ-ი სამკვიდროს, მამის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებია.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი შეფასება და ჩათვალა, რომ სასამართლომ სწორად მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებზე, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველ და მე-3 ნაწილებზე, 1504-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში ნ., კ., ლ. და ა. გ-ები გარდაიცვალნენ 1942, 1945, 1948, 1961 წლებში, სამკვიდრო გაიხსნა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე და ზემოთ მითითებული მუხლების მოთხოვნათა გათვალისწინებით, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხები უნდა მოწესრიგებულიყო სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისი ნორმებით. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის (1923 წლის რედ.) კოდექსის 418-ე მუხლით, 420-ე მუხლით, 432-ე მუხლით და დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. გ-ი გარადაიცვალა 1942 წლის 3 მარტს, ლ. გ-ი გარდაიცვალა 1948 წლის 2 აპრილს, ხოლო კ. გ-ი _ 1945 წლის 25 თებერვალს. ლ. და ნ. გ-ებს პირველი რიგის მემკვირე არ დარჩენიათ. ლ. გ-ის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ძმებმა, ხოლო ნ. გ-ის გადაცვალების შემდეგ მისი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ძმამ – კ. გ-მა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იგი ქ.თბილისში, ა-ის (ყოფილი ს.) ქ№14-ში მდებარე ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენდა, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს შვილებმა ა. და ი. გ-ებმა, შესაბამისად, თითოეული მეკვიდრის წილი განისაზღვრა 1/2-ით. 1961 წელს გარდაიცვალა ა. გ-ი, რომლის სამკვიდრო მასას შეადგენდა ქ.თბილისში, ა-ის (ყოფილი ს-ოს) ქ№14-ში მდებარე ქონების ½ ნაწილი. მას დარჩა სამი მემკვიდრე, შვილები: მ. ნ-ი, ა. და გ. გ-ები, რომელთა წილები სამკვიდროს მიღების შემთხვევაში განისაზღვრებოდა თითოეულის 1/6-ით. მხარეები სადავოდ არ ხდიან ა. და გ. გ-ების მიერ მამის სამკვიდროს მიღებას. რაც შეეხება მ. ნ-ის მიერ კანონით დადგენილი წესით სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებას, სასამართლომ დადგენილად არ მიიჩნია.

მ. ნ-ის სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ არც კ. გ-ისა და არც ა. გ-ის სამკვიდროს გახსნის დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის (1923 წლის რედ.) კოდექსი სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელებას არ ითვალისწინებდა. ამასთან, როგორც იმ დროს მოქმედი, ასევე, დღეს მოქმედი კანონის თანახმად, კ. გ-ის კანონით მემკვიდრედ, იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ კ. გ-ის გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი იყო მისი შვილი ა. გ-ი, მ. ნ-ი ვერ მიიჩნეოდა, შესაბამისად, მისი მოთხოვნა პაპის სამკვიდროზე ვადის გაგრძელების თაობაზე, მოკლებული იყო სამართლებრივ საფუძველს და მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები, სამკვიდროს მიუღებლობის საპატიოობის საფუძვლად ვერ განიხილებოდა ზემოაღნიშნული არგუმენტაციის გათვალისწინებით, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე, 1421-ე, 1426-ე (1997 წლის რედ.) მუხლებისა. სასამართლოს განმარტებით, მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი ადგენს სამკვიდროს მიღების კონკრეტულ ვადას, მაგრამ ამავე დროს ითვალისწინებს სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესაძლებლობასაც, ვადის გაგრძელების საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად. მართალია, კანონმდებელი საპატიოობის კრიტერიუმებს არ აკონკრეტებს და იგი სასამართლოს შეხედულებით წყდება, მაგრამ აღნიშნული საკითხის განხილვის დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის თავისებურება, რაც უნდა ეფუძნებოდეს საქმის იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც სარწმუნოს ხდიან, რომ მემკვიდრეს, ობიექტური მიზეზების გამო, არ შეეძლო ფაქტობრივად დაუფლებოდა სამკვიდრო ქონებას ან მიემართა სანოტარო ორგანოსათვის, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება. მ. ნ-ს მამის სამკვიდრო ქონების მიღების თაობაზე კანონით დადგენილ ვადაში სანოტარო ორგანოსათვის განცხადებით არ მიუმართავს და სამკვიდროს არც ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებია, არ არსებობს ასევე სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საპატიო საფუძველი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ნ-ი მამის სამკვიდროს 1/6 წილის მესაკუთრედ ვერ მიიჩნეოდა და, შესაბამისად, არსებობდა სადავო სამკვიდრო მოწმობების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის (1923 წლის რედ.) კოდექსის 420-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მითითებული ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე, იმ მემკვიდრის წილი, რომელსაც კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია სამკვიდრო, თანაბრად ნაწილდება სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა შორის. ა. გ-ის სამკვიდრო მიიღეს მისმა შვილებმა გ. და ა. გ-ებმა, ხოლო მ. ნ-ის მიერ სამკვიდროს მიღება საქმის მასალებით არ დასტურდება, ამდენად მისი წილი სადავო ქონების 1/6 ნაწილი უნდა გაიყოს ორ ნაწილად, რაც შეადგენს 1/12-ს, ამიტომ ა. გ-ს ზემოაღნიშნული ნორმების თანახმად, პრეტენზია შეიძლება ჰქონდეს მ. ნ-ის მიერ სადავო სამკვიდრო მოწმობებში მითითებული წილის ნახევარზე. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის გათვალისწინებით სადავო სამკვიდრო მოწმობები უნდა გაბათილებულიყო ნაწილობრივ, კერძოდ, ½ ნაწილში. ასევე, ზემოაღნიშნული არგუმენტაციის შესაბამისად, არსებობდა ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში ბათილად ცნობის საფუძველი. სამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან ვ. ნ-ი, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა კეთილსინდისიერ შემძენს, არ არსებობდა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი. სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული ნორმა იცავს კეთილსინდისიერი მესამე პირის ინტერესებს, რომელმაც სადავო უძრავი ქონება შეიძინა (იყიდა), ჩუქების ხელშეკრულების ძირითად თავისებურებას კი წარმოადგენს მისი უსასყიდლო ხასიათი, ამ გარიგებას მესაკუთრისათვის – მჩუქებლისათვის, სარგებლობა არ მოაქვს (სკ-ის 524-ე მუხლის თანახმად, ჩუქების ხელშეკრულებით, მჩუქებელი უსასყიდლოდ გადასცემს დასაჩუქრებულს ქონებას საკუთრებად მისი თანხმობით). ვინაიდან მოპასუხე მ. ნ-მა განკარგა ქონების ის ნაწილი, რომელზეც მოსარჩელეს უფლება ჰქონდათ მოპოვებული, უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის ფარგლებში ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნია, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ძალით, მ. ნ-მა განკარგა ნივთი, რომელზეც ა. გ-ს გააჩნდა თანასაკუთრების უფლება და მისი განკარგვა შესაძლებელი იყო მხოლოდ მოსარჩელის ნებართვით. სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 62-ე მუხლზე და სადავო ჩუქების გარიგება ბათილად მიიჩნია იმ ნაწილში, რომლითაც მ. ნ-მა განკარგა მოსარჩელის კუთვნილი წილი, კერძოდ, ჩუქების ხელშეკრულებით მ. ნ-მა განკარგა სამკვიდრო ქონების 1/6 ნაწილი, საიდანაც ა. გ-ის წილი შეადგენს ნახევარს, შესაბამისად, სასამართლომ ჩუქების ხელშეკრულება ბათილად მიიჩნია ამ ნაწილში და მოსარჩელე ა. გ-ი ცნო ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში ვ. ნ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული 1/3 ნაწილში შემავალი 1/6 ნაწილის ნახევრის (რაც შეადგენს მთლიანი ქონების 1/12 წილს) მესაკუთრედ. მითითებული გარემოებიდან გამომდინარე კი, ასევე საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული მოთხოვნა ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში კ. გ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული 1/18 წილის, ნ. გ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1/9 წილის, რაც შეადგენს ქონების 1/6 ნაწილს, მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე და მოსარჩელე ა. გ-ის წილი ზემოაღნიშნული ქონებიდან განისაზღვრება 1/6 + 1/12 = ¼ ნაწილით.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების – მ. და ვ. ნ-ების არგუმენტი, რომ ა. გ-ის მიერ სარჩელით გასაჩივრებული იყო მხოლოდ ერთი მემკვიდრეობის მოწმობა _ ნოტარიუს ი. ნ-ის მიერ 2003 წლის 14 თებერვალს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა, სასამართლომ კი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მიუთითა, რომ ა. გ-ი სასარჩელო განცხადებით ითხოვდა, როგორც 2003 წლის 14 თებერვლის, ასევე, 1 მაისს გაცემული მემკვიდრეობის მოწმობების ბათილად ცნობას, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი და ამავე კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებით დადგენილი პრინციპები, ვინაიდან სასამართლომ დააკმაყოფილა ის მოთხოვნა, რომელი მოთხოვნაც მხარეს არ ჰქონია წამოყენებული საამისოდ განსაზღვრული წესითა და ფორმით. პალატამ მითითებული გარემოების საწინააღმდეგოდ მიუთითა ა. გ-ის წარმომადგენელ თეიმურაზ მაისურაძის 2004 წლის 17 დეკემბერს განცხადებაზე, სადაც დაზუსტებულ იქნა სასარჩელო მოთხოვნა, რომლელიც საბოლოდ ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: ა) 2003 წლის 1 მაისის სამკვიდრო მოწმობის; ბ) 2003 წლის 14 თებერვლის კანონისმიერი უფლების მოწმობის; გ) 2004 წლის 4 მარტის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების და დ) 2004 წლის 29 აპრილის საჯარო რეესტრის №14746/2004 ამონაწერის გაუქმება, რაც გამორიცხავდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის დარღვევას.

სასამართლოს მიერ ასევე არ იქნა გაზიარებული მ. და ვ. ნ-ების სააპელაციო პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებასთან მიმართებით, რომ მოპასუხეები სადავოდ არ ხდიდნენ ა. გ-ის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტს და აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მიუთითა 2010 წლის 23 თებერვლის სხდომის ოქმზე, სადაც მოპასუხეები სადაოდ არ ხდიან ა. გ-ის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული ამ უკანასკნელთა მოსაზრებაც, რომ მ. ნ-ი დაეუფლა მამის სამკვიდრო მასაში შემავალ ნივთებს, კერძოდ, ფლობდა სადავო საცხოვრებელი სახლის ერთ ოთახს, მოძრავ ნივთებს. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ, ვინაიდან ვ. ნ-ი, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა კეთილსინდისიერ შემძენს, არ არსებობდა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი.

პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 380-ე მუხლის შესაბამისად, ვინაიდან არ არსებობდა ამავე კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საპატიო მიზეზი, არ გაიზიარა აპელანტ ა. გ-ის მითითება ახალ გარემოებაზე _ მემკვიდრეთა წილებში ახალ მემკვიდრეზე _ ი. გ-ის შვილ ლ. ე-ის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინერბა საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. გ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილბით მისი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია როგორც მატერიალური, ისე საპროცესო სამართლის მოთხოვნები, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი და მხოლოდ ამ ნორმაზე დაყრდნობით არასწორად მიიჩნია სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები ახალ გარემოებებად, რადგანაც, როგორც სარჩელით, ისე სააპელაციო საჩივრით ა.გ-ი მოითხოვდა დამატებით სამკვიდროს იმ 1/6-ს, რომელიც არასწორად განკარგა მ. ნ-მა, სასამართლომ მემკვიდრეთა არსებული წრის გათვალისწინებით, სამკვიდრო ქონების მათზე მონაცვლეობის გადასვლის ნაწილში არასწორად განსაზღვრა და არასწორად დაიანგარიშა ის ქონება, რომელიც ექვემდებარებოდა ა.გ-ის სასარგებლოდ დაბრუნებას. საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას წარმოდგენილ იქნა სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლითაც დასტურდება კასატორის ძმის _ გ. გ-ის მიერ სამკვიდროს 1979 წლამდე მიღების ფაქტი, სასამართლომ არ შეაფასა მითითებული მტკიცებულება იმგვარად, რომ 1979 წლამდე სადავო სამკვიდროში ცხოვრება 1978 წლის ჩათვლით შესაბამისი იურიდიული მოქმედების განხორციელებას გულისხმობს, ამავე სასამართლოში წარმოდგენილი გარდაცვალების მოწმობით დასტურდება ისიც, რომ ი. გ-ის შვილი ლ. ე-ი გარდაიცვალა 1979 წელს, მაშინ, როდესაც გ. გ-ი სადავო სამკვიდროში არ ცხოვრობდა და მას არც სხვა გზით ჰქონდა მიღებული სამკვიდრო.

კასატორის განმარტებით, მისი იურიდიული ინტერესი შეეხებოდა არა სადავო სამკვიდროს 1/6-ის ნახევრის _1/12-ის მიღებას, არამედ დამატებით 1/6-ის მიღებას, სასამართლომ კი მას 1/12 მიაკუთვნა და დარჩენილი 1/12-ის მიკუთვნებაზე უარი უთხრა იურიდიული ინტერესის არარსებობის მოტივით. სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ სადავო სამკვიდრო მიღებული ჰქონდა გ. გ-ს, რადგანაც ლ. ე-ი გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც გ. გ-ი აღარ ცხოვრობდა ზემოაღნიშნულ მისამართზე, მითითებული გარემოება (სამკვიდროს მიღების ფაქტი) არც სხვა მტკიცებულებებით დასტურდება. მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, ვინაიდან კასატორი სარჩელითვე აცხადებდა პრეტენზიას მთელ სამკვიდროზე, სასამართლომ არასწორად ჩათვალა ახალ გარემოებად ლ. ე-ის წილზე მითითება, ამდენად, სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლზე მითითებით, ამ ნაწილში მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის იურიდიული საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც მისი გაუქმების საფუძველია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლების შესაბამისად.

ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ გაიზიარეს კასატორის განმარტებები, ასევე ზემოაღნიშნული გარემოებები, რომელთა თანახმადაც სასამართლოს ა.გ-ისათვის უნდა მიეკუთვნებინა 1/3: სამკვიდროს 1/6 _ კასატორის მიერ მიღებული წილი, 1/6 _ მ. ნ-ის მიერ ვ. ნ-ისათვის უკანონოდ გადაცემული სამკვიდრო წილი.

კასატორმა დამატებით განმარტა, რომ მას საკუთარი უფლების დაცვის შესაძლებლობა არ მიეცა, რადგანაც მისი წარმომადგენლები (ადვოკატები) არასწორად განმარტავდნენ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებდა როგორც მ. ნ-ის, ისე გ. გ-ის წილზე. ამ უკანასკნელთაგან არც ერთს მიუღია სამკვიდრო, რაც გამორიცხავს მათ ქონებაზე უფლების წარმოშობას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 აპრილის განჩინებით ა.გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად, ამავე განჩინებით კასატორს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 48-ე მუხლის საფუძველზე გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საქმის საბოლოო განხილვამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, საკასაციო პრეტენზიის მართებულობისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. გ-ის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია ის შემთხვევები, თუ რა მიიჩნევა კანონის დარღვევად, ხოლო მესამე ნაწილი აზუსტებს საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევის შედეგებს, კერძოდ, საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. აღნიშნული ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე, საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევა შეიძლება მდგომარეობდეს სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებაში, რასაც საქმის გარემოებების არასწორი დადგენა მოჰყვა, რამაც საბოლოოდ გავლენა იქონია საქმის შედეგზე. სხვა შემთხვევაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, ხოლო ამ გარემოებების ხელახლა გადამოწმების საფუძველს ქმნის კასატორის მიერ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზიის (შედავების) წარმოდგენა.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.თბილისში, ა-ის (ყოფილი ს-ოს) ქ№14-ში მდებარე უძრავი ქონება ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში რეგისტრირებული იყო და-ძმების: კ. გ-ის, ნ. გ-ისა და ლ. გ-ის სახელზე.

ლ. გ-ის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ძმებმა, ხოლო ნ. გ-ის გადაცვალების შემდეგ მისი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო კ. გ-მა.

კ. გ-ს ჰყავდა ხუთი შვილი, რომელთაგან საბოლოოდ დარჩა ორი სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრე, შვილები – ა.ი და ი. გ-ები, რომელთაც ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდათ მამის სამკვიდრო. ამდენად, კ. გ-ის სამკვიდრო გაიყო ორ ნაწილად, ი. გ-ის და, შესაბამისად, მისი მემკვიდრეების მიერ მიღებული ქონების ½ მხარეების მიერ სადავო არ გამხდარა.

ა. გ-ი გარდაიცვალა 1961 წლის 18 ნოემბერს. მას ჰყავდა სამი შვილი: მოპასუხე მ. ნ-ი, მოსარჩელე ა. გ-ი და გ. გ-ი. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ა. გ-ის და გ. გ-ის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ. ნ-ის სარჩელი ნოტარიუს ი. ნ-ის მიმართ, პაპის – კ. გ-ის სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების თაობაზე.

2004 წლის 4 მარტს, ნოტარიუს ლ. გ-ის მიერ დამოწმებული ჩუქების ხელშეკრულების (რეესტრის №1-733) საფუძველზე, მ. ნ-მა აჩუქა შვილს _ ვ. ნ-ს ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №14-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან მისი კუთვნილი 1/6 ნაწილი, რომელიც მან მიიღო-ნოტარიუს ი. ნ-ის მიერ 2003 წლის 14 თებერვალს (რეესტრის №2მ-3) და ამავე ნოტარიუსის მიერ 2003 წლის 1 მაისს (რეესტრის №2მ-15) გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობების საფუძველზე. ვ. ნ-ი საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადავო ქონების მესაკუთრედ და მისი წილი დღევანდელი მონაცემებით შეადგენს აღნიშნულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების 1/3 ნაწილს.

2004 წლის 17 დეკემბერს, ა. გ-მა განცხადებით მიმართა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს 2002 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 3 ივლისის განჩინებით დაკმაყოფილდა და განახლდა საქმის წარმოება.

სასამართლოს დასკვნით, საქმეში იმის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, რომ მ. ნ-მა მიიღო მამის სამკვიდრო არ მოიპოვება. შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ნ-ი სამკვიდროს, მამის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებია.

როგორც საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან ირკვევა, კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან მხოლოდ საპროცესო ნორმების დარღვევაზე, რაც მისი მოსაზრებით გამოიხატა შემდეგში: სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი, ვინაიდან კასატორი სარჩელითვე აცხადებდა პრეტენზიას მთელ სამკვიდროზე, შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად ჩათვალა ახალ გარემოებად ლ. ე-ის წილზე მითითება. გარდა ამისა, მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებდა როგორც მ. ნ-ის, ისე გ. გ-ის წილზე, რაც არ იქნა მხედველობაში მიღებული; სასამართლომ მემკვიდრეთა არსებული წრის გათვალისწინებით, სამკვიდრო ქონების მათზე მონაცვლეობის გადასვლის ნაწილში არასწორად განსაზღვრა და არასწორად დაიანგარიშა ის ქონება, რომელიც ექვემდებარებოდა ა.გ-ის სასარგებლოდ დაბრუნებას, რაც მიუთითებს სასამართლოს მხრიდან საპროცესო ნორმების დარღვევაზე; სასამართლომ არასწორად შეაფასა კასატორის იურიდიული ინტერესი

საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიის გათვალისწინებით, მიუთითებს კასატორის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე გაკეთებულ ახსნა-განმარტებაზე (იხ. ტ.IV, ს.ფ. 171), რომლის მიხედვითაც ა. გ-ი აცხადებს შედეგს: „...სამართლებრივად სამკვიდრო ქონება მიღებული აქვს მხოლოდ ი.ს და ა.ს, ი.ს არაფერი არ მიუღია და ის არც არის რეგისტრირებული იქ...“, „...ი. გ-მა მიიღო სამკვიდროს ½ წილი, რომელიც შედეგ მისმა შვილმა ვ.მ მიიღო, რადგან მისი მეუღლე გარდაცვლილია, ჩვენ მათ წილს არ ვხდით სადავოდ. ა. გ-ს მიღებული აქვს ა.ის სამკვიდრო ქონება, მ.ს უკანონოდ აქვს მიღებული მემკვიდრეობა, ხოლო გ.ის მიერ სამკვიდროს მიღებას სადაოდ არ ვხდით..“ საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს იმ საკითხზე, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე. აღნიშნული პრინციპის საკანონმდებლო გამოხატულებაა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავდროულად ფაქტების წარდგენის უფლება არ არის აბსოლუტური საპროცესო უფლება და მისი რეალიზაცია კანონით დადგენილ შემთხვევაში შეიძლება შეიზღუდოს. ასეთი შეზღუდვის მოწესრიგებას შეიცავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი, რომლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. როგორც ზემოთ იქნა მითითებული კასატორის ახსნა-განმარტებაზე, კასატორმა სადავო არ გახადა ი. გ-ის და მისი მემკვიდრეების, ასევე გ. გ-ის მიერ სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტი, ამასთან, კასატორმა უარყო ი. გ-იის მიერ სამვიდრო ქონების მიღების ფაქტი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მესამე კარით რეგლამენტირებულია სასამართლო მტკიცებულებებთან დაკავშირებული საკითხები, მათ შორისაა მხარეთა ახსნა-განმარტების, როგორც მტკიცებულების მიღების, შფასების და განკუთნადობის რეგულაციები. აქედან გამომდინარე, ა.გ-ის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიცემული ახსნა-განმარტება სასამართლოს შეეძლო გამოეყენებინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების დადგენის საფუძვლად. ამდენად, კასატორის პრეტეზნია იმის თაობაზე, რომ გ. გ-ს არ მიუღია სამკვიდრო და ამ უკანასკნელის წილი უნდა მიეკუთვნოს ა.გ-ს, ასევე ი. გ-ის შვილმა ლ. ე-მა მიიღო სამკვიდრო და მისი წილი უნდა მიეკუთვნოს ა.გ-ს, წარმოადგენს არა მხოლოდ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევას, არამედ, 83-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევასაც.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები დადგენილია მათ საფუძვლად არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვა-შემოწმების შედეგად. შესაბამისად კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში ჩამოყალიბებული პრეტენზია არ შეიძლება განვიხილოთ როგორც დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შდავება).

რაც შეეხება მ. ნ-ის მიერ მისაღები სამკვიდრო წილიდან დარჩენილი 1/12-ის მიკუთვნებაზე უარის თქმას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა მატერიალური სამართლის ნორმები და სწორად მოახდინა ნორმათა განმარტება. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მ. ნ-ს მამის სამკვიდრო სამვიდროს მიღების ვადაში ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია, ასევე არ მიუმართავს ნოტარიუსისთვის. აქედან გამომდინარე მ. ნ-ის მიერ მისაღები სამკვიდრო წილი შედიოდა ა. გ-ის სამკვიდრო მასაში. იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ მამის _ ა. გ-ის სამკვიდრო მიიღო როგორც კასატორმა ა.გ-მა, ასევე მისმა ძმამ გ. გ-მა, კასატორის მოთხოვნა სადავო 1/12 წილზე სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია. გარდა ამისა, სავსებით მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მითითება სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 420-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც იმ მემკვიდრის წილი, რომელსაც კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია სამკვიდრო, თანაბრად ნაწილდება სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა შორის. ა. გ-ს ზემოაღნიშნული ნორმების თანახმად, პრეტენზია შეიძლება ჰქონდეს მ. ნ-ის მიერ სადავო სამკვიდრო მოწმობებში მითითებული წილის ნახევარზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით დადგენილია, რომ იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, ზემოაღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საკასაციო სასამართლოს 2011 წლის 12 აპრილის განჩინებით ა.გ-ს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა გადაუვადდა საქმის საბოლოო განხილვამდე, დადგენილია, რომ ა. გ-ის საკასაციო პრეტენზია სადავო სამკვიდრო ქონების 1/12 ნაწილს შეეხება. საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას აპელანტ მ. ნ-მა სამკვიდროს 1/12 ნაწილის საბაზრო ღირებულება 5000 ლარით განსაზღვრა. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-40 მუხლის პირველი ნაწილით დავის საგნის ღირებულების განსაზღვრის უფლება მხარეს გააჩნია, ხოლო სასამართლო გონივრული განსჯის შედეგად ეთანხმება ან არ ეთანხმება მითითებულ ოდენობას, პალატა თვლის, რომ მოცემული საკასაციო საჩივრის საგნის ღირებულებაც სწორედ ზემოაღნიშნული თანხის შესაბამისად უნდა იქნას განსაზღვრული. ამასთან, რადგანაც საქმის განხილვის შედეგად დადგინდა, რომ მოცემული საკასაციო საჩივრი უსაფუძვლოა, ხოლო კასატორს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა გადავადებული აქვს, პალატა მიიჩნევს, რომ ა. გ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 5000 ლარის 5%-ის, არანაკლებ 300 ლარის გადახდა, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტისა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. ა. გ-ს (პ/№...) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საკასაციო პალატის 2011 წლის 12 აპრილის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის – 300 ლარის გადახდა.

4. სახელმწიფო ბაჟი ჩარიცხულ იქნას შემდეგ ანგარიშზე: სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის №GE79 BR00 0000 0033 0500 01.

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.