გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3კ-150 28 თებერვალი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მ. წიქვაძე

მოსამართლეები: მ. გოგიშვილი, ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

აღწერილობითი ნაწილი

გ. ბ-შვილმა სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა ს. ხ-ძესთან 1998 წლის 30 მაისს დადებული გირავნობის ხელშეკრულების, როგორც იძულებით დადებული გარიგების, ბათილად ცნობა. საქალაქო სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით უარი უთხრა მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, რის შემდეგაც სასამართლოს გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში.

გ. და მ. ბ-შვილებმა განმეორებით მიმართეს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით და მოითხოვეს იმავე გირავნობის ხელშეკრულების როგორც კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაუცველად დადებული გარიგების ბათილად ცნობა. მათ აღნიშნეს, რომ 1998 წლის 30 მაისს ქუთაისის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსის _ დავით ხიმშიაშვილის მიერ დამოწმებულ იქნა გ. ბ-შვილსა და ს. ხ-ძეს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულება, ქ. ქუთაისში, ...... ქუჩაზე მდებარე საცხოვრებელ სახლზე, 19000 აშშ დოლარის სესხის დაფარვის უზრუნველყოფის მიზნით. მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ 1997 წლის 25 ნოემბრიდან მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია კანონით დადგენილი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება. ამასთან, ახალი სამოქალაქო კოდექსი არ ითვალისწინებს უძრავი ნივთის გირავნობას. მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად უძრავი ნივთი მხლოდ იპოთეკით შეიძლება იყოს დატვირთული, ხოლო იპოთეკის ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ დადებულა, შესაბამისად, იგი არც ქუთაისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის ტერიტორიულ სამსახურში გატარებულა რეგისტრაციისათვის და არც მიწის მართვის სამმართველოში საჯარო რეესტრში. სამოქალაქო კოდექსის 289-ე მუხლის მიხედვით კი იპოთეკა წარმოიშობა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შედეგად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს მხარეთა შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

მოპასუხე ს. ხ-ძემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლი ადგენს ფორმის დაუცველად დადებული გარიგების შესახებ ზოგად წესს. ამავე კოდექსის 323-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას, უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით, რაც მოცემულ შემთხვევაში შესრულებულია, ხოლო ხელშეკრულებას სიტყვა “გირავნობა” დაეწერებოდა თუ სიტყვა “იპოთეკა” არსი არ იცვლება, ანუ შინაარსსა და გირავნობის კანონიერებაზე იგი გავლენას ვერ მოახდენს.

ნოტარიუსმა დ. ხიმშიაშვილმა, ასევე, არ ცნო სარჩელი და აღნიშნა, რომ მოპასუხეს დაცული აქვს გარიგების რთული ფორმა, გარიგება დამტკიცებულია სანოტარო წესით. მოსარჩელეს მტკიცება, რომ გირავნობის ხელშეკრულების ნაცვლად უნდა დადებულიყო იპოთეკის ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 328-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა. სადავო გარიგება რეგისტრირებულია ქ. ქუთაისის ტექბიუროს მიერ და კანონის მოთხოვნა აქაც დაცულია. ამასთან, მოსარჩელე არ დავობს გარიგების სამართლიანობაზე, არ უარყოფს სესხს და, ასევე, არ უარყოფს სესხის უზრუნველყოფის მიზნით ბინის დაგირავებას.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი გ. ბ-შვილსა და ს. ხ-ძეს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულება. სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად უძრავი ქონება შეიძლება დაიტვირთოს მხოლოდ იპოთეკით. გარდა ამისა, აუცილებელია რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, რაც არ განხორციელებულა. სამოქალაქო კოდექსის 68-ე მუხლის მიხედვით, გარიგების ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა. ამავე კოდექსის 289-ე მუხლის პირველი ნაწილი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ იპოთეკა წარმოიშობა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შედეგად. მოცემულ შემთხვევაში მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის იპოთეკის ხელშეკრულების ნაცვლად დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება, რითაც დაირღვა იპოთეკის შესახებ კანონმდებლობით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა _ ს. ხ-ძემ და ნოტარიუსმა დ. ხიმშიაშვილმა ქუთაისის საოლქო სასამართლოში შეიტანეს სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება.

ნოტარიუსმა დ. ხიმშიაშვილმა განმარტა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლოსათვის ცნობილი იყო ამავე სასამართლოს 1999 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილების შესახებ, რომლითაც გ. ბ-შვილს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე და გ. ბ-შვილსა და ს. ხ-ძეს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულება დარჩა უცვლელი. აღნიშნულით, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე. დ. ხიმშიაშვილმა სააპელაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სადავო ხელშეკრულება თავისი შინაარსით არის უძრავი ქონებით ვალის უზრუნველსაყოფად მხარეების მიერ ფორმის დაცვით დადებული გარიგება, რომელიც დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ, რაც ნიშნავს გარიგების შინაარსის დადასტურებას. ამასთან, მან საჯარო რეესტრის თაობაზე მიუთითა, რომ ასეთი, ჯერჯერობით, ჩამოყალიბებული არ არის და მის ფუნქციებს სამოქალაქო კოდექსის 1514-ე, 1515-ე მუხლების თანახმად, ასრულებს ტექაღრიცხვის ბიურო.

ზემოაღნიშნული მოსაზრებების გარდა, მოპასუხე ს. ხ-ძემ სააპელაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ მხარეები შეთანხმდნენ და ხელი მოაწერეს გირავნობის ხელშეკრულებას, რომელშიც კონკრეტულადაა დასახელებული უძრავი ქონება, ანუ მათი ნება იმაზე იყო მიმართული, რომ ამ დოკუმენტით შექმნილიყო ვალდებულების უპირატესი დაკმაყოფილების გარანტია.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დ. ხიმშიაშვილისა და ს. ხ-ძის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2000 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილება და გრიგოლ და მ. ბ-შვილებს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ბ-შვილების მეორე სასარჩელო განცხადების განხილვით არ დაურღვევია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლი, ვინაიდან დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, იგულისხმება, რომ მხარე თვითონ განსაზღვრავს სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლებს და, ამდენად, მოსარჩელეს არ შეეზღუდა უფლება დაემტკიცებინა თავისი მოთხოვნის კანონიერება სხვა საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სადავოდ ქცეული გირავნობის ხელშეკრულება კანონიერია თავისი არსით, რადგან იგი შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 286-ე, 289-ე მუხლებით გათვალისწინებული ხელშეკრულების შინაარსს. კერძოდ, ხელშეკრულებაში მითითებულია მოთხოვნის არსებობა, უძრავი ნივთის მესაკუთრე, უზრუნველყოფილი მოთხოვნის სიდიდე, შესრულების ვადა და სხვა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ მხარეებმა სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულება 1998 წლის 5 ივნისს რეგისტრაციისათვის წარადგინეს ქუთაისის მერიის ტექაღრიცხვის ბიუროში.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს მითითებულ გადაწყვეტილებაზე გ. და მ. ბ-შვილების რწმუნებულმა ი. ჭიჭინაძემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მხარეთა შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას.

ი. ჭიჭინაძე საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 68-ე და 69-ე მუხლების მოთხოვნები, ერთმანეთთან გააიგივა გირავნობა და იპოთეკა, ე.ი. სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება დაამყარა კანონზე, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ სასამართლომ ვერ დაასაბუთა გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც ადასტურებს, რომ არ დარღვეულა გარიგების ფორმის სავალდებულო მოთხოვნა საჯარო რეესტრში გატარების შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლითა და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 68-ე მუხლის თანახმად გარიგების ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა. ამავე კოდექსის 69-ე მუხლის მიხედვით გარიგების ფორმის სახეებია: მარტივი წერილობითი და ისეთი გარიგებანი, რომლებიც მოითხოვენ სანოტარო წესით დამოწმებას. კანონმდებელი, მოცემულ შემთხვევაში, გარიგების ფორმაში გულისხმობს გარიგების დადების წესს, რომელიც ზოგიერთ შემთხვევაში შედარებით მარტივია, ხოლო ზოგ შემთხვევაში უფრო რთული.

სამოქალაქო კოდექსის 289-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად “იპოთეკა წარმოიშობა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შედეგად. რეგისტრაცია ხდება დადგენილი წესის მიხედვით უძრავი ნივთის მესაკუთრისა და იპოთეკარის მიერ სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთების წარდგენით”.

სადავო ხელშეკრულება არის წერილობითი ფორმის, დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ და რეგისტრირებულია ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. ე.ი. მოცემულ შემთხვევაში კანონით დადგენილი ფორმის წერილობითი, სანოტარო წესით დამოწმებული გარიგება სახეზეა და არ არსებობს გარიგების ბათილობის საფუძველი, რაც შეეხება იპოთეკის ხელშეკრულების ნამდვილობის მესამე პირობას _ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, პალატის აზრით, სადავო ხელშეკრულების დადებისას ეს პირობაც დაცულია და კასატორის მოსაზრება ამ პირობის დარღვევის თაობაზე არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1515-ე მუხლის თანახმად, საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე სამოქალაქო კოდექსით ამ სამსახურისათვის დაკისრებული ფუნქციები უნდა განახორციელონ ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებმა. ამავე კოდექსის 311-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად “საჯარო რეესტრის ორგანიზაციის წესი უნდა განისაზღვროს ცალკე კანონით”. აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, ვინაიდან საჯარო რეესტრის ორგანიზაციის წესის განმსაზღვრელი კანონი მიღებული არ არის და საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახური არ ჩამოყალიბებულა, ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროები საჯარო რეესტრის სამსახურისათვის დაკისრებული ფუნქციების განმახორციელებლად ითვლება.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მხარეებმა 1998 წლის 30 მაისს გაფორმებული და სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულება 1998 წლის 5 ივნისს წარადგინეს რეგისტრაციისათვის ქუთაისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში და გატარდა რეგისტრაციაში.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, გარიგებაში მხარეთა “ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვა-სიტყვითი აზრიდან. სადავო ხელშეკრულებიდან ირკვევა, რომ გ. ბ-შვილმა მისი კუთვნილი უძრავი ნივთი, საცხოვრებელი სახლი გამოიყენა (დატვირთა) მის მიერ აღებული ვალის დაფარვის უზრუნველსაყოფად ისე, რომ კრედიტორს მიეცა უფლება მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთიდან. ეს არის იპოთეკის არსებითი პირობები. სადავო გარიგების შინაარსიდან ირკვევა, რომ ეს არის იპოთეკის ხელშეკრულება და მისი არსი არ შეიძლება დადგინდეს მარტოოდენ მისი სათაურის სიტყვა-სიტყვითი აზრიდან. ამ შემთხვევაში ზუსტად დგინდება გარიგების შინაარსი. გარიგება არ არსებობს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არც გარეგნული გამოხატვიდან, არც სხვა გარემოებებიდან არ შეიძლება ზუსტად დადგინდეს გარიგების შინაარსი (სამოქალაქო კოდექსის 53-ე მუხლი).

აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არის კანონის დაცვით მიღებული და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ბ-შვილის წარმომადგენლის ი. ჭიჭინაძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; მოცემულ საქმეზე უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

2. პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.