№ას-171-165-2012 07 მაისი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ი-ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ.თბილისის მერია

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 2 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ქ.თბილისის მერიამ მოპასუხე შპს „ი-ის“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ სპირგასამტეხლოს სახით 2598.70 ლარის დაკისრება (ს.ფ. 1-9).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით ქ.თბილისის მერიის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლოს თანხის – 2598.70 ლარის გადახდა (ს.ფ. 49-53).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ი-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება (ტომი I, ს.ფ. 61-70).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით შპს „ი-ის“ სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით განსახილველად გადაეცა ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას (ს.ფ. 97-100).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით შპს „ი-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ქ.თბილისის მერიის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს „ი-ს“ ქ.თბილისის მერიის სასარგებლოდ დაეკისრა 2598. 70 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.თბილისის მერიასა და შპს ,,ი-ს’’ შორის 2010 წლის 23 თებერვალს დაიდო „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ი-მა“ იკისრა წყლის სატრანსპორტო საშუალების (კატერის) სათადარიგო ნაწილების შესყიდვის (თანმდევი მომსახურება-მონტაჟი) ვალდებულება;

ხელშეკრულების საერთო ღირებულებად განისაზღვრა 13124 ლარი და 77 თეთრი. ხელშეკრულების 4.2 პუნქტის მიხედვით, მიწოდება უნდა განხორციელებულიყო არაუგვიანეს 2010 წლის 10 მაისისა;

ხელშეკრულების 8.6 პუნქტით მხარეებმა გაითვალისწინეს პირგასამტეხლო – ვალდებულების შეუსრულებლობის ან ვალდებულების შესრულების ვადების დარღვევის შემთხვევისათვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ხელშეკრულების ღირებულების 0.1%-ის ოდენობით;

ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის თანახმად, თუ ხელშეკრულების რომელიმე მხარე დაარღვევს წინამდებარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა, რაზეც უნდა შეატყობინოს მეორე მხარეს წერილობით, რომელშიც მითითებული უნდა იყოს დამატებითი ვადები დარღვევის აღმოსაფხვრელად, ხოლო თუ ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე შეუძლებელია გამოყენებულ იქნეს დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება/შეტყობინება;

ხელშეკრულების 8.3 პუნქტით მხარეებმა დაადგინეს, რომ თუ მიმწოდებელი გაფრთხილების/შეტყობინების შემდეგაც არ ასრულებს ან არაჯეროვნად ასრულებს ნაკისრ ვალდებულებებს, შემსყიდველს უფლება აქვს ცალმხრივად შეწყვიტოს ხელშეკრულების მოქმედება და დააკისროს მიმწოდებელს ჯარიმა ხელშეკრულების საერთო/ჯამური ღირებულების 5%-ის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დაადგინა, რომ 2010 წლის 23 თებერვლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შპს „ი-ს“ არ შეუსრულებია; ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო ქ.თბილისის მერიამ 2010 წლის 25 ნოემბრიდან ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება; 2010 წლის 24 ნოემბრის მდგომარეობით დარიცხული პირგასამტეხლო შეადგენდა 2598 ლარს და 70 თეთრს; საურავის დარიცხვა განხორციელდა 2010 წლის 11 მაისიდან 2010 წლის 24 ნოემბრის ჩათვლით, 198 დღეზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის ძალითაც შპს „ი-მა“ იკისრა წყლის სატრანსპორტო საშუალების (კატერის) სათადარიგო ნაწილების შესყიდვის (თანმდევი მომსახურება-მონტაჟი) ვალდებულება. ხელშეკრულების 4.2 პუნქტის მიხედვით, მიწოდება უნდა განხორციელებულიყო არაუგვიანეს 2010 წლის 10 მაისისა. ანგარიშსწორება შემსყიდველის მიერ მოხდებოდა საქონლის მოწოდებისა და აღნიშნულის თაობაზე მხარეთა შორის მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებიდან 30 დღის განმავლობაში. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ შპს „ი-ს“ ქ. თბილისის მერიის წინაშე ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების 8.3 პუნქტით და არა 8.6 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო. ამასთან, ქ.თბილისის მერიას უნდა განეხორციელებინა გაფრთხილება/შეტყობინება და მხოლოდ ამის შემდგომ უნდა შეეწყვიტა ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 8.3 პუნქტით მხარეებმა დაადგინეს, რომ თუ მიმწოდებელი გაფრთხილების/შეტყობინების შემდეგაც არ ასრულებს ან არაჯეროვნად ასრულებს ნაკისრ ვალდებულებებს, შემსყიდველს უფლება აქვს ცალმხრივად შეწყვიტოს ხელშეკრულების მოქმედება და დააკისროს მიმწოდებელს ჯარიმა ხელშეკრულების საერთო/ჯამური ღირებულების 5%-ის ოდენობით. სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლა ცალმხრივი ნების გამოვლენის საშუალებით ხორციელდება და ამისათვის მეორე მხარის თანხმობა არ არის საჭირო. ხელშეკრულებიდან გასვლისას ხელშეკრულების შედეგად მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ. სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ვალდებულების შესასრულებლად დამატებითი ვადის განსაზღვრის მიზანია მოვალისათვის ხელის შეწყობა, რათა მან შეძლოს დარღვეული ურთიერთობის გამოსწორება. კანონმდებელი ასევე ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც დამატებითი ვადის დაწესება და გაფრთხილება არ არის აუცილებელი. დამატებითი ვადის განსაზღვრა არ არის აუცილებელი, თუ აშკარაა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგი ვერ იქნება მიღწეული.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ შპს „ი-მა“ წერილობით აცნობა ქ.თბილისის მერიას, რომ ტექნიკური მიზეზების გამო ვერ ასრულებდა ნაკისრ ვალდებულებას. სწორედ აღნიშნული წერილი დაედო საფუძვლად ქ.თბილისის მერიის მხრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტას. იმის გათვალისწინებით, რომ თვით შპს „ი-მა“ დაადასტურა, რომ ვერ ასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას, შესაბამისად ქ.თბილისის მერიის მხრიდან დამატებითი ვადის დაწესებას არანაირი შედეგი არ მოჰყვებოდა. ამდენად, სახეზე იყო სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ხელშემკვრელი მხარე გათავისუფლებულია დამატებითი ვადის დაწესების ვალდებულებისაგან.

რაც შეეხებოდა პირგასამტეხლოს ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2010 წლის 23 თებერვლის ხელშეკრულებით მხარეებმა თვითონ განსაზღვრეს მისი ოდენობა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან ვალდებულების შესრულების ვადების დარღვევის შემთხვევაში. შესაბამისად, მხარეს უფლება ჰქონდა გამოეყენებინა 2010 წლის 23 თებერვლის ხელშეკრულების განსაზღვრული წესი და დაერიცხა პირგასამტეხლო ხელშეკრულების ღირებულების 0.5%-ის ოდენობით (ს.ფ. 124-134).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ი-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი. მისი მოსაზრებით, ქ.თბილისის მერიისათვის გაგზავნილი წერილი არ წარმოადგენდა იმის საფუძველს რომ მერიას გაუფრთხილებლად, ცალმხრივად შეეწყვიტა ხელშეკრულება. კერძოდ, გაგზავნილ წერილში მითითებული იყო თხოვნა ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ, რაც უნდა მომხდარიყო მხარეთა ორმხრივი ნების საფუძველზე. იმ შემთხვევაში, თუ მერია არ დააკმაყოფილებდა წერილს და ამის შესახებ გააფრთხილებდა აპელანტს, ეს უკანასკნელი გამოძებნიდა ხელშეკრულების შესრულების დამატებით საშუალებას და ამით თავიდან აიცილებდა ცალმხრივად შეწყვეტის გამო მიყენებულ ზიანს. სააპელაციო სასამართლომ არასრულყოფილად გამოიკვლია აღნიშნული გარემოება და არასწორი შეფასება მისცა ქ.თბილისის მერიის მოქმედებას, გაფრთხილების გარეშე ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის გამო. სასამართლოს დასკვნა ემყარება მხოლოდ იმ ვარაუდს, რომ ხელშეკრულება მაინც არ შესრულდებოდა. სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა მიეღო არა ვარაუდის, არამედ უტყუარი მტკიცებულებების საფუძველზე. სასამართლო უნდა დარწმუნებულიყო იმაში, რომ აპელანტს არ ჰქონდა ხელშეკრულების შესრულების შესაძლებლობა (ს.ფ. 137-144).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისa და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის: 30.01.2012წ. გადახდილი 130 ლარი და 13.02.2012წ. გადახდილი 170 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს „ი-ს“ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის: 2012 წლის 30 იანვარს გადახდილი 130 ლარი, საგადახდო დავალება № 1, ანგარიში: სს ბანკი „რესპუბლიკა“, ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01 და 2012 წლის 13 თებერვალს გადახდილი 170 ლარი, ელექტრონული საგადახდო დავალება № 133, ანგარიში: სს ბანკი „რესპუბლიკა“, ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 70% – 210 ლარი სს ბანკი „რესპუბლიკის“ მეშვეობით;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.