№ას-241-233-2012 7 მაისი, 2012 წელი,
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა
ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ სს „ს. რ-ა“
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „ი-ი“
კასატორი - შპს „ი-ი“
მოწინააღმდეგე მხარე _ სს „ს. რ-ა“
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „ს. რ-ამ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს შპს „ი-ის“ მიმართ და მოითხოვა იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს თანხის გადახდის დაკისრება შემდეგი დასაბუთებით: 2006 წლის 27 ივლისს შპს ,,ს. რ-ასა’’ და შპს ,,ი-ს’’ შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება №1-5052, რომლის საფუძველზე, შპს ,,ს. რ-ამ’’ შპს ,,ი-ს’’ საკონტეინერო ტერმინალის მოწყობის მიზნით იჯარით გადასცა საკონტეინერო მოედანი, რომელიც მოიცავდა 19 305 კვ.მ ფართს და მასზე არსებულ ტექნიკურ საშუალებებს. თავის მხრივ, შპს ,,ი-მა’’ იკისრა ვალდებულება, გადაეხადა საიჯარო ქირა წელიწადში 400 004 აშშ დოლარის ოდენობით. ხელშეკრულების თანახმად, საიჯარო ქირის გადახდის ვადების დარღვევის გამო, მოიჯარე ვალდებული იყო, გადაეხადა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე თვიური საიჯარო ქირის 0.2%-ის ოდენობით. აღნიშნულ ხელშეკრულებაში 2009 წლის 1 მაისს მხარეთა მიერ შეტანილ იქნა ცვლილებები, რომლის მიხედვითაც, საიჯარო ქირა განახევრდა და შეადგინა 200 002 აშშ დოლარი. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ შპს ,,ი-ის” მიერ საერთოდ არ ხდებოდა იჯარის თანხის გადახდა ან ხორციელდებოდა დაგვიანებით, რის გამოც, შპს ,,ი-ის’’ დავალიანებამ შპს ,,ს. რ-ის” მიმართ, 2009 წლის 1 ივნისიდან 2010 წლის 31 დეკემბრამდე, 107 356.61 აშშ დოლარი შეადგინა. მხარეთა შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების 3.4.3. მუხლის და მასში განხორციელებული ცვლილებების თანახმად, მოპასუხე ასევე კისრულობდა ვალდებულებას, საკონტეინერო ტერმინალის გამოყენებით სადგურ თბილისი-სატვირთოს დანიშნულებით 2009 წლის 27 ივნისიდან 2010 წლის 27 ივნისამდე განეხორციელებინა ჯამში არანაკლებ 10 000 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვა. შპს ,,ი-მა’’ კი, ნაცვლად 10 000 ოცფუტიანი კონტეინერისა, 2009-2010 წლებში გადაზიდა მხოლოდ 6 907 ოცფუტიანი კონტეინერი, შესაბამისად, გადაუზიდავ მოცულობასთან დაკავშირებით მიუღებელმა შემოსავალმა 607 630.94 ლარი შეადგინა.
წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო მოპასუხემ შემდეგი დასაბუთებით: შპს ,,ს. რ-ა“ არასწორად უთითებს, რომ შპს ,,ი-ს’’ დავალიანება გააჩნდა, რადგან, მართალია, მისი მხრიდან ვალდებულება შესრულდა მცირედი ვადაგადაცილებით, მაგრამ საიჯარო ქირის, ძირითადი თანხისა და პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება ვალდებულების შესრულების გამო, არ გააჩნია. ამასთან, პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია. მხარეთა შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების 3.4.3. მუხლის და მასში განხორციელებული ცვლილებების თანახმად, შპს ,,ი-ი’’ კისრულობდა ვალდებულებას, საკონტეინერო ტერმინალის გამოყენებით 2009 წლის 27 ივნისიდან 2010 წლის 27 ივნისამდე განეხორციელებინა ჯამში არანაკლებ 10 000 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვის უზრუნველყოფა და არა გადაზიდვა, თავის მხრივ, გადაზიდვის უზრუნველყოფა გულისხმობდა შპს ,,ი-ის” მხრიდან საკონტეინერო ტერმინალზე ისეთი პირობების (ტექნიკური ამწეები, დამტვირთავები, კონტეინერმზიდი ვაგონები) შექმნას, რომლის ფარგლებშიც, შესაძლებელი იქნებოდა ყოველწლიურად 10 000 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვა. ამასთან, მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ ხელშეკრულების ფარგლებში შპს ,,ი-ის’’ ვალდებულებას წარმოადგენდა მხოლოდ ყოველთვიურად შეთანხმებული საიჯარო ქირის გადახდა, სხვა ფინანსური ვალდებულება მოპასუხეს მოსარჩელის წინაშე არ ჰქონდა აღებული.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს ,,ს. რ-ის’’ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს ,,ი-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა საიჯარო ქირის ძირითადი თანხის 801.14 აშშ დოლარის, პირგასამტეხლოს 25 606 აშშ დოლარის, მიუღებელი შემოსავლის 607 630.94 ლარის ოდენობით გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2006 წლის 27 ივლისს შპს ,,ს. რ-ას’’ და შპს ,,ი-ს’’ შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება #1-5052, რომლის საფუძველზეც, შპს ,,ს. რ-ამ’’ შპს „ი-ს“ საკონტეინერო ტერმინალის მოწყობის მიზნით იჯარით გადასცა საკონტეინერო მოედანი, რომელიც მოიცავდა 19 305 კვ.მ მიწას და მასზე არსებულ ტექნიკურ საშუალებებს. შპს „ი-მა“ იკისრა ვალდებულება, გადაეხადა საიჯარო ქირა წელიწადში 400 004 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების 2.3 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირა მოიჯარეს უნდა გადაეხადა ყოველთვიურად თანაბარწილად, ყოველი საანგარიშსწორებო თვის 5 რიცხვამდე. ხელშეკრულების 2.6 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირის გადახდის ვადების დარღვევის გამო, მოიჯარე ვალდებული იყო, გადაეხადა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, თვიური საიჯარო ქირის 0.2%-ის ოდენობით, დადგინდა, რომ ჯარიმა მოიჯარეს ეკისრება წინასწარი გაფრთხილების გარეშე. 1.4 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 10 წელი. 2009 წლის 1 მაისს მხარეთა შორის გაფორმდა უთიერთშეთანხმების აქტი, რომლითაც შპს ,,ს. რ-ას’’ და შპს ,,ი-ს’’ შორის გაფორმებულ იჯარის ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილება, კერძოდ, შეიცვალა ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1 პუნქტი და მოიჯარის მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირა განისაზღვრა წელიწადში 200 002 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით.
შპს ”ს. რ-ის” მიერ წარმოდგენილი დაანგარიშების ცხრილის და მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი გადახდის ქვითრების საფუძველზე, მოპასუხის მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირის ძირითადი თანხა შეადგენს 801.14 აშშ დოლარს, ხოლო ვალდებულების დარღვევის გამო პირგასამტეხლოს სახით დარიცხული თანხის ოდენობა არის 76 819.21 აშშ დოლარი. რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა საიჯარო ქირის ძირითადი თანხის მეტ დავალიანებას შპს „ი-ის“ მხრიდან, საქმეში არ მოიპოვება. შესაბამისად, უსაფუძვლოა შპს „ს. რ-ის“ მოთხოვნა მოპასუხისათვის საიჯარო ქირის მოთხოვნილი ოდენობით დაკისრების შესახებ.
პალატამ არ გაიზიარა შპს „ი-ის“ მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ შპს ,,ს. რ-ასა’’ და შპს „ი-ს“ შორის 2006 წლის 27 ივლისს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებისა და 2009 წლის 1 მაისს ურთიერთშეთანხმების აქტის თანახმად, შპს „ი-ს“ უნდა მოეხდინა კონტეინერის გადაზიდვის უზრუნველყოფა და არა უშუალოდ გადაეზიდა ისინი. 2006 წლის 27 ივლისის იჯარის ხელშეკრულების 3.4.3 პუნქტის თანახმად, შპს „ი-ი“ ვალდებული იყო, უზრუნველეყო იჯარის პირველი წლის განმავლობაში ჯამში არანაკლებ 10 000 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვა, ხოლო მომდევნო 9 წლის განმავლობაში, ყოველწლიურად არანაკლებ 20 000 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვა. ამასთან, თუ ორი 20 ფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვა განხორციელდებოდა, მაშინ ერთი 40 ფუტიანი კონტეინერი ორი 20 ფუტიანი კონტეინერის შესაბამისი იქნებოდა. 2009 წლის 1 მაისს მხარეთა შორის გაფორმებული უთიერთშეთანხმების აქტით ცვლილება შევიდა იჯარის ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის 3.4.3 პუნქტში, რომლითაც შპს ,,ი-ის’’ ვალდებულება ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: „უზრუნველყოს საბაჟო საკონტეინერო ტერმინალის გამოყენებით შპს ,,ს. რ-ით’’ „სადგური თბილისი-სატვირთოს“ დანიშნულებით ან ამ სადგურიდან, წელიწადში არანაკლებ 10 000 ოცფუტიანი (დატვირთული) კონტეინერის გადაზიდვა. ამასთან, თუ გადაზიდვა განხორციელდება 40 - ფუტიანი კონტეინერებით, მაშინ ერთი 40 - ფუტიანი კონტეინერი ეკვივალენტურია ორი 20 - ფუტიანი კონტეინერისა“. ამდენად, მხარეთა შეთანხმებაში ცალსახად და არაორაზროვნად საუბარია გადაზიდვაზე და არა მისი განხორციელების უზრუნველყოფაზე.
პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად განმარტა ხელშკრულების სადავო პირობა და მიიჩნია, რომ იჯარის ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული პუნქტი მოიჯარეს (შპს „ი-ი“) უპირობოდ ავალდებულებდა, უზრუნველეყო კონტეინერების გადაზიდვა და არა გადაზიდვის უზრუნველყოფა, მით უფრო მაშინ, როდესაც საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი 2010 წლის 9 ოქტომბერს გაფორმებული ურთიერთშედარების აქტის თანახმად, შპს „ი-ი“ ფაქტობრივად ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მას, 2006 წლის 27 ივლისს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2009-2010 წლებში უნდა გადაეზიდა 10 000 ოცფუტიანი კონტეინერი. შპს „ი-ი“ სადავოდ ხდის აღნიშნულ აქტს იმ საფუძვლით, რომ იგი არ არის იმავე ფორმით შედგენილი, რა ფორმითაც დაიდო იჯარის ხელშკრულება და, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის თანახმად, ფორმადაუცველი გარიგებაა. სააპელაციო პალატამ 09.10.2010 წლის ურთიერთშედარების აქტის შინაარსის საფუძველზე დაასკვნა, რომ ეს აქტი არ წარმოადგენს ვალის აღიარების ხელშეკრულებას, არ წარმოადგენს ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს და, შესაბამისად, არ იყო აუცილებელი მისი იმავე ფორმით დადება, რა ფორმითაც დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. ეს დოკუმენტი არის შპს „ი-ის“ ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის უფლებამოსილების მქონე პირის - დირექტორის - მიერ ხელმოწერილი წერილობით დოკუმენტი, რომელშიც უფლებამოსილი პირი აღწერს და ადასტურებს სახელშეკრულებო ვალდებულების რა ნაწილია შესრულებული და რა ნაწილი ვერ შესრულდა (ე.წ „დანაკლისი“ 3 093 ერთეული 20 - ფუტიანი კონტეინერი). შესაბამისად, 27.07.2006 წლის საიჯარო ხელშეკრულებასთან და 01.05.2009 წლის ურთიერთშედარების აქტთან ერთად 09.10.2010 წლის ურთიერთშედარების აქტის ერთობლიობაში შეფასებით უტყუარად დგინდება, რომ შპს „ი-ის“ ვალდებულებას წარმოადგენდა გადაზიდვა და არა გადაზიდვის უზრუნველყოფა.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა სადავო პერიოდში შპს „ს. რ-ის“ მიერ მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა 607 630.94 ლარით. შპს ,,ს. რ-ის’’ მიერ მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილ იქნა შპს „ინტერაუიდიტის“ 11.01.2011წ. ფინანსური ზარალის გაანგარიშების აქტი, რომლის თანახმადაც, 27.07.2006 წელს შპს ,,ს. რ-ას’’ და შპს ,,ი-ს’’ შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების 3.4.3 პუნქტის შესაბამისად, არასათანადო რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვის ვალდებულების დარღვევის გამო, შპს „ს. რ-ის“ მიუღებელი შემოსავალი 2009-2010 წლებში - 607 630.94 ლარს შეადგენს. აქტის მიხედვით, ზარალის ოდენობა განსაზღვრულია წარდგენილი ურთიერთშედარების აქტის საფუძველზე, ამასთან, მიუღებელი შემოსავლის თანხა გაანგარიშებულია შემდეგი მეთოდით, კერძოდ, გადაზიდვა ხორციელდებოდა სამი მიმართულებით, ხოლო საიჯარო ხელშეკრულებაში არ იყო გაწერილი, თუ რომელი მიმართულებით რამდენი კონტეინერი უნდა გადაეზიდა მოიჯარეს, შპს „ი-ის“ გადაუზიდავი 3093 ერთეული კონტეინერი სამივე მიმართულებაზე გადანაწილებულ იქნა ფაქტობრივად შესრულებული გადაზიდვის პროცენტული წილის პროპორციულად). მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი სადავოდ ხდის ზიანის ოდენობის გაანგარიშების პრინციპს და აღნიშნავს, რომ აუდიტის მიერ შედგენილი დაანგარიშების მეთოდიკა არ არის საფუძვლიანი. შპს „ინტერაუიდიტის“ 2011 წლის 11 იანვრის ფინანსური ზარალის გაანგარიშების აქტის საწინააღმდეგოდ შპს „ი-ის“ მიერ წარმოდგენილ იქნა აუდიტ-ცენტრის 2009 წლის 29 ოქტომბრის საექსპერტო დასკვნა. აღნიშნულ დასკვნასთან მიმართებაში სააპელაციო პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ დასკვნა ეხება შპს „ი-ის“ მიერ 2008 წლის 18 დეკემბერს შედგენილი ,,მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშების აქტში’’ და 2009 წლის 21 სექტემბრის ,,ფინანსური ზარალის გაანგარიშების აქტში’’ მიუღებელი შემოსავლის საშუალო ღირებულებისა და საშუალო ტარიფის გამოყენების წესს, ამასთან, დასკვნა მხოლოდ სამართლებრივ შეფასებასთან არის დაკავშირებული და მასში არ არის აღნიშნული, თუ რა მეთოდით უნდა დაანგარიშებულიყო.
სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი აუდიტ-ცენტრის 2009 წლის 29 ოქტომბრის დასკვნა ამ კონკრეტულ შემთხვევაში უშუალოდ საქმესთან მიმართებით არსებითი მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებად ვერ იქნება მიჩნეული, ხოლო შპს „ი-ის“ 2011 წლის 11 იანვრის ფინანსური ზარალის გაანგარიშების აქტის საწინააღმდეგო მტკიცებულება კი, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში შპს „ს. რ-ისათვის“ მიყენებული ფინანსური ზიანის ოდენობა მიუღებელი შემოსავლის სახით უფრო ნაკლები იქნებოდა მოპასუხე მხარის მიერ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წარმოდგენილი არ ყოფილა და არც საქმეში მოიპოვება. პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „ინტერაუიდიტის“ 2011 წლის 11 იანვარს ფინანსური ზარალის გაანგარიშების აქტი, რომელიც ეფუძნება ორივე მხარის მიერ ხელმოწერილ დოკუმენტს და შპს „ი-ის“ მიერ ფატობრივად შესრულებული გადაზიდვების პროცენტულ მაჩვენებელს, თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის განსაზღვრისას სათანადო მტკიცებულებად.
მხარეები გადაწყვეტილებას ასაჩივრებენ პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილშიც. შპს „ს. რ-ა“ ითხოვს მის გაზრდას მოთხოვნილ ოდენობამდე, შპს „ი-ი“ კი დაკისრებული ნაწილის გადახდისაგან განთავისუფლებას. საიჯარო ხელშეკრულების 2.6 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირის გადახდის ვადების დარღვევის გამო, მოიჯარე ვალდებული იყო გადაეხადა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, თვიური საიჯარო ქირის 0.2%-ის ოდენობით, დადგინდა, რომ ჯარიმა მოიჯარეს ეკისრება წინასწარი გაფრთხილების გარეშე. ამდენად, 2.6. პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე საიჯარო ქირის გადახდის ვადების დარღვევაზე. საქმეში წარმოდგენილი დაანგარიშების ცხრილის საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო პირგასამტეხლოს სახით დარიცხული თანხის ოდენობა 2009 წლის 1 ივნისიდან 2010 წლის 31 დეკემბრამდე შეადგენს 76 819.21 აშშ დოლარს. აღსანიშნავია, რომ გადაუხდელი ძირის ნაწილში ამ გაანგარიშებას შპს „ი-ი“ ეთანხმება, რაც შეეხება საურავის ნაწილში, მართალია არ ეთანხმება, მაგრამ ვერ ასაბუთებს მის უსწორობას. რაც შეეხება, მსჯელობას მასზე, რომ შეთანხმდნენ შეუსაბამოდ მაღალ პირგასამტეხლოზე - თვიური ქირის 0,2%-ზე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მისი ოდენობა შეუსაბამოდ და შეამცირა ჯამში 25 606 აშშ დოლარამდე. ყოველივე აღნიშნულის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა გონივრულია და მისი არც გაზრდისა და არც შემცირების საფუძველი არსებობს.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს 2006 წლის 27 ივლისის იჯარის ხელშეკრულება. ამავე კოდექსის 420-ე მუხლით, სასამართლოს შეუძლია, საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. ამდენად, სასამართლო უფლებამოსილია, კონკრეტული საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, შეამციროს არაგონივრული, შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სასამართლო მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირებისას ითვალისწინებს როგორც კრედიტორის ინტერესს ვალდებულების შესრულების მიმართ, ასევე იმას, კრედიტორი ითხოვს პირგასამტეხლოს ვალდებულების სრულ შესრულებამდე პერიოდზე, თუ კონკრეტული ვადის ფარგლებში. პირგასამტეხლო უნდა იყოს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობა - 76 819.21 აშშ დოლარი, მართებულად შეამცირა 25 606 აშშ დოლარამდე. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ პირგასამტეხლოს ოდენობა განსაზღვრა ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული ოდენობით.
სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 411-ე და 412-ე მუხლების თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მოითხოვა, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო, მიუღებელი შემოსავლის სახით წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურება. დადგენილია, რომ შპს „ს. რ-ას“ და შპს „ი-ს“ შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების 3.4.3 პუნქტით გათვალისწინებულია შპს „ი-ის“ ვალდებულება, უზრუნველეყო კონტეინერების გადაზიდვა, ამასთან დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულება არ შესრულდა ჯეროვნად და, ნაცვლად 10 000 ოცფუტიანი კონტეინერისა გადაზიდა მხოლოდ 6 907 ოცფუტიანი კონტეინერი. ამდენად, მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების გამო მოსარჩელის მიერ მიუღებელი შემოსავლის მიღება რეალურად მოსალოდნელი იყო და, შესაბამისად, შპს „ს. რ-ა“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვის შემთხვევაში მიიღებდა შემოსავალს სადგურის მომსახურებისა და ტვირთის გადაზიდვის მომსახურების საფასურის სახით. ამასთან, მხარეთა შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით დაცულია ის ინტერესი, რომლის დარღვევის შემთხვევაშიც მოვალისათვის წინასწარ უნდა ყოფილიყო სავარაუდო ზიანის არსებობა. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად დააკისრა შპს ,,ი-ს’’ იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არასათანადო რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვის ვალდებულების დარღვევის გამო მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება 607 630.94 ლარის ოდენობით.
შპს „ს. რ-ამ“ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნაწილობრივ, კერძოდ, იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „ი-ს“ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ არ დაეკისრა საიჯარო ქირის დავალიანების - 19666.87 დოლარისა და პირგასამტეხლოს - 61282.6 დოლარის გადახდა შემდეგი დასაბუთებით: სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი მოიცავს, როგორც ხელშეკრულების დადების თავისუფლებას, ასევე ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის შესაძლებლობასაც. აღნიშნული მუხლის საფუძველზე მხარეთა შორის 2006 წლის 27 ივლისს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება №1-5052, რომლის 2.1 პუნქტით განისაზღვრა საიჯარო ქირა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იჯარის საგნის სარგებლობისათვის. საიჯარო ქირის დავალიანებამ შპს „ს. რ-ის“ წინაშე შეადგინა 20 468.01 აშშ დოლარი, ხოლო ამავე ხელშეკრულების 2.6 პუნქტით გათვალისწინებით დარიცხულმა პირგასამტეხლომ შეადგინა 86 888,6 აშშ დოლარი, რამაც ჯამში 107 356.61 აშშ დოლარია. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაეკისრა საიჯარო ქირის სახით 80114 აშშ დოლარის გადახდა შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ, ხოლო ვადის გადაცილებისათვის 25 606 აშშ დოლარი, რაც გასაჩივრდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში. მოსარჩელის მიერ პირველ ინსტანციაში წარდგენილ იქნა მტკიცებულებები, საიდანაც დასტურდება ის გარემოება, რომ შპს „ს. რ-ის“ მიერ სასარჩელო განცხადებით, ასევე საჩივრით სწორედ იქნა მითითებული როგორც ქირის, ასევე პირგასამტეხლოს ოდენობა.
შპს „ი-მა“ საქართველოს უზენაეს სასამართლოს შეგებებული საკასაციო საჩივრით მომართა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება მოითხოვა, კერძოდ, პირგასამტეხლოს სახით 25 606 აშშ დოლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით 607 606.94 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში შემდეგი დასაბუთებით: შპს „ს. რ-ის“ მიერ წარმოდგენილი გაანგარიშების ცხრილებით ფაქტია, რომ შპს „ი-ს“ რაიმე დამატებითი მტკიცებულების წარმოდგენაც კი არ სჭირდება იმის დასადასტურებლად, რომ საუბარია ძირითადი თანხის დავალიანებაზე, რომელიც შპს „ს. რ-ის“ მიმართ შეადგენს 801,14 აშშ დოლარს და არა 965,61 აშშ დოლარს, როგორც მესამედ წარმოდგენილი ცხრილიდან ჩანს, ხოლო აღნიშნულ თანხაზე ანუ 801,14 აშშ დოლარზე შპს „ს. რ-ა“ პირგასამტეხლოს სახით ითხოვს შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას, რაც ეწინააღმდეგება, როგორც პირგასამტეხლოს სამართლებრივ არსს, ისე ზოგადად სამართლიანობის პრინციპს. მხარეებმა 2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების 2.6 პუნქტით განსაზღვრეს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების ფაქტის შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოიჯარეს ეგზავნება გაფრთხილება წერილობითი ფორმით, სადაც დარღვევის აღმოსაფხვრელ ვადად მიჩნეულია 30 კალენდარული დღე, ამასთან, თუ მოიჯარე დაარღვევს საიჯარო ქირის გადახდის ვადებს, იგი ჯარიმდება ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე თვიური საიჯარო ქირის 0,2%-ის ოდენობით (ჯარიმა ეკისრება მოიჯარეს წინასწარი გაფრხთილების გარეშე). აღნიშნული ჩანაწერის მიხედვით 0,2%-ის ოდენობით ყოველდღიურად პირგასამტეხლოს დარიცხვა უსამართლო და უკანონოა შემდეგი გარემოებების გამო:
მხარეები პირგასამტეხლოზე შეთანხმდნენ წერილობითი ფორმით, რამაც ასახვა ჰპოვა ხელშეკრულებაში, თუმცა პირგასამტეხლოს დარიცხვის პრინციპი საჭიროებს სასამართლოს მხრიდან განმარტებას, ვინაიდან, მხარეთა შეთანხმებით მოიჯარემ უნდა გადაიხადოს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ყოველთვიური საიჯარო ქირის 0,2 პროცენტი. სამოქალაქო კოდექსის 417-ე და 418-ე მუხლების ანალიზიდან ჩანს, რომ მოვალემ პირგასამტეხლო უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, თუმცა, აღნიშნული ნორმებით არ არის დადგენილი, რომ პირგასამტეხლო უნდა დაეკისროს მოვალის მხრიდან შესრულებული ფულადი ვალდებულების ნაწილზეც. პირგასამტეხლოს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის ერთერთი საშუალების არსი მდგომარეობს იმაში, რომ მხარეს პირგასამტეხლო დაერიცხოს შეუსრულებელი ფულადი ვალდებულების ოდენობის გათვალისწინებით და არა შესრულებული ვალდებულების ნაწილზე, როგორც ეს მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების 2.6 პუნქტით არის გათვალისწინებული. სასამართლომ მხარეთა თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპების გათვალისწინებით და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 417-ე, 418-ე და 419-ე მუხლებზე დაყრდნობით სწორად უნდა შეაფასოს პირგასამტეხლოს არსი და პირგასამტეხლოს დარიცხვა მიზანშეწონილად მიიჩნიოს არა მხარეთა შორის ხელშეკრულების 2.6 პუნქტით გათვალისწინებული ყოველთვიური საიჯარო ქირის 0,2%-ის ოდენობით, არამედ პირგასამტეხლო შეუსრულებლობის ფაქტის აღმოჩენის შემთხვევაში, ყოველთვიურად დაარიცხოს გადასახდელი ქირის გადაუხდელ ნაწილზე. გადახდილ თანხაზე პირგასამტეხლოს დარიცხვა არ გამომდინარეობს პირგასამტეხლოს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების არსიდან, შესაბამისად, იგი, მისი დარიცხვის ფაქტის გამოვლენის შემთხვევაში მხარეს უნდა დაეკისროს გადაუხდელ თანხაზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, კი, სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, სწორად დაადგინა, რომ საიჯარო დავალიანების ძირითადი თანხა შეადგენდა 801,14 აშშ დოლარს, თუმცა მოპასუხეს დააკისრა მაინც შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო, ისე ,რომ დავალიანების წარმოშობის დრო საერთოდ არ გაითვალისწინა.
შპს „ს. რ-ა“ თავის მოთხოვნას მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებაზე აფუძნებს მხარეთა შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების 3.4.3 პუნქტზე, რომლის მიხედვითაც, შპს „ი-ი“ ვალდებულია, უზრუნველყოს საბაჟო საკონტეინერო ტერმინალის გამოყენებით „სადგური თბილისი-სატვირთოს“ დანიშნულებით ამ სადგურიდან იჯარის პირველი წლის განმავლობაში 10 000 20 ფუტიანი დატვირთული კონტეინერის გადაზიდვა, ხოლო მომდევნო 9 წლის განმავლობაში არანაკლებ 20 000 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვა“. სააპელაციო სასამართლო არასწორად განმარტავს მხარეთა შეთანხმებას ამ ნაწილში, ვინაიდან, შპს „ი-ის“ ვალდებულებას წარმოადგენდა არა დატვირთული კონტეინერების გადაზიდვა, არამედ ამ გადაზიდვის უზრუნველყოფა, რაც თავის თავში გულისხმობს, რომ ი-ს უნდა შეექმნა იჯარით აღებულ ტერიტორიაზე, რომელიც მოიცავდა შპს „ს. რ-ის“ სადგურ „თბილისი-სატვირთოს“ ყოველწლიურად შეთანხმებული რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვისათვის საჭირო პირობები. ხსენებულ მოსაზრებას განამტკიცებს, ასევე, ამავე ხელშეკრულების 3.4.2, 3.4.4, 3.4.5. 3.4.6. პუნქტები საიდანაც დგინდება, რომ შპს „ი-ს“ იჯარით აღებულ ტერიტორიაზე უნდა მოეწყო საბაჟო კონტროლს დაქვემდებარებული ტვირთების გადამუშავებისათვის საჯარო საბაჟო საკონტეინერო ტერმინალი, ასევე, აღნიშნულ ტერმინალზე საკონტეინერო მომსახურება გაეწია ნებისმიერი კლიენტისთვის, მათ შორის, შპს „ს. რ-ისათვის“ ამ უკანასკნელთან შეთანხმებული მომსახურების ტარიფებით. სასამართლოს შეფასებით 2010 წლის 9 ოქტომბრის ურთიერთშედარების აქტი, ფაქტობრივად წარმოადგენს ვალის აღიარებას შპს „ი-ის“ მხრიდან, რომლითაც დადასტურებულია თითქოსდა ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტი და გადაუზიდავი კონტეინერების დანაკლისი, თუმცა შეფასებით ნაწილში ხსენებულ მტკიცებულებას ხელშეკრულების 3.4.3. პუნქტის განმარტებისათვის იყენებს და მიიჩნევს, რომ იკვეთება არა გადაზიდვის უზრუნველყოფის, არამედ გადაზიდვის ვალდებულება, რაც არ შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 668-ე მუხლის ცნებას. სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის გათვალისწინებით იმისათვის, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 9 ოქტომბრის ურთიერთშედარების აქტი ვალდებულების არსებობის მტკიცებულებად მიეჩნია, აუცილებელი იყო, რომ იგი სანოტარო წესით დამოწმებულიყო, რაც არ მომხდარა. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გადაანაწილა მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშებისას მტკიცების ტვირთი, ვინაიდან, შპს „ი-ი“ არ იყო ვალდებული, წარმოედგინა სხვაგვარი გაანგარიშების მეთოდიკა, მას პროცესუალურად ჰქონდა უფლება, რომ გაექარწყლებინა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშების აქტი, რაც გააკეთა კიდეც და არანაირი სხვაგვარი გაანგარიშების წარმოდგენის ვალდებულება, მით უმეტეს, 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის ფარგლებში, შეგებებეული საკასაციო საჩივრის ავტორს არ გააჩნდა. ამასთან, გადაზიდვის ტარიფები და სადგურით მომსახურების ტარიფები საერთოდ არ ყოფილა ხელშეკრულების შემადგენელი ნაწილი და შპს „ი-ს“ ვერ ექნებოდა ის მოლოდინი, რომ ხელშეკრულების ცალკეული პირობების შეუსრულებლობა გამოიწვევდა რ-ისთვის შემოსავლის მიუღებლობას, რადგან არ ყოფილა შეთანხმებული თუ „გადაზიდვა“ რა მიმართულებით უნდა განხორციელებულიყო. ასევე სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა კითხვა, ი-ს, რომ საერთოდ არც ერთი კონტეინერი არ გადაეზიდა, როგორ დაანგარიშდებოდა მიუღებელი შემოსავალი მაშინ, როცა ი-მა მიუღებელი შემოსავალი დათვალა ფაქტობრივად გადაზიდული კონტეინერების მიმართულებებისა და ტარიფების გათვალისწინებით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 4 მაისის განჩინებით შპს „ს. რ-ის“ უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა სს „ს. რ-ა“.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ისა“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
მოცემული დავის საგანია იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს თანხის დაკისრება. კასატორები სადავოდ მიიჩნევენ სამოქალაქო კოდექსის 319-ე, 417-ე, 418-ე და 341-ე მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.
სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სს „ს. რ-ისა“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სს ,,ს. რ-ის“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2012 წლის 3 თებერვალს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6753.61 ლარის 70% _ 4727.53 ლარი.
შპს „ი-ს“ დაუბრუნდეს მის მიერ 2012 წლის 21 მარტს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 8000 ლარის 70% _ 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
სს „ს. რ-ისა“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
სს ,,ს. რ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2012 წლის 3 თებერვალს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6753.61 ლარის 70% _ 4727.53 ლარი. (2012 წლის 3 თებერვალი, საგადასახადო დავალება #73) სს ბანკ ,,რესპუბლიკის“ მეშვეობით.
შპს „ი-ს“ დაუბრუნდეს მის მიერ 2012 წლის 21 მარტს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 8000 ლარის 70% _ 5600 ლარი. (2012 წლის 21 მარტი, საგადასახადო დავალება #26) სს ბანკ ,,რესპუბლიკის“ მეშვეობით.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
