№ას-327-312-2012 14 მაისი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „თ-ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. მ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „თ-ის“ მიმართ და მოითხოვა ფულადი ვალდებულების შესრულება და ზიანის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელე ნ. მ-ე წარმოადგენდა შპს „თ-ის“ პარტნიორს, რომლის საკუთრებაშიც არსებობდა ამავე საზოგადოების 1.1%-იანი წილი. საკუთრების უფლება წილზე არსებობდა საზოგადოების არსებობის დღიდან, 2006 წლის 2 მაისამდე, როდესაც, ამავე საზოგადოების სასარგებლოდ, შესაბამისი სანოტარო წესით დამოწმებული წერილობითი ხელშეკრულების დადების გზით განხორციელდა წილზე საკუთრების უფლების დათმობა. აღნიშნული ხელშეკრულების მიხედვით, მოსარჩელემ დაუთმო შპს „თ-ს“ ამავე საზოგადოებაში არსებულ წილზე საკუთრების უფლება. შპს „თ-ს“ 2004 და 2005 სამეურნეო წლების განმავლობაში გააჩნდა წმინდა მოგება, რომლის ნაწილიც უნდა განაწილებულიყო საზოგადოების პარტნიორებს შორის. ამ თანხიდან ნ. მ-ის კუთვნილი დივიდენდის თანხა შეადგენდა 29 205 და 45 540 ლარს. აღნიშნული თანხიდან ნ. მ-ეს 2005 წლის 17 მაისს მიღებული აქვს 11505 ლარი, რის შედეგადაც, შემცირებულია 2004 წლის სამეურნეო წლის შესაბამისი დივიდენდის გადახდის ვალდებულება და შეადგენს 17 700 ლარს. იმის გათვალისწინებით, რომ 2004 წლის სამეურნეო წლის შედეგების შესაბამისად დივიდენდი უნდა განაწილებულიყო არაუგვიანეს 2005 წლის 1 აპრილისა, ხოლო 2005 წლის სამეურნეო წლის შედეგების შესაბამისად - არა უგვიანეს 2006 წლის 1 აპრილისა, ამდენად, ზემოაღნიშნული დავალიანების წარმოშობის მომენტად მიჩნეული უნდა იქნას 2006 წლის 1 აპრილი. მოსარჩელეს შეეძლო, მის მიერ მისაღები თანხა გამოეყენებინა და ამ გზით მიეღო დამატებითი შემოსავალი, რომლის ოდენობაც, ყოველთვიურად განისაზღვრებოდა 2%-ის ოდენობით. აქედან გამომდინარე, 2006 წლის 1 აპრილიდან დღემდე, ვადაგადაცილების პერიოდი შეადგენს მიახლოებით 59 თვეს, ხოლო მისაღები თანხა (მიუღებელი შემოსავალი), 74623.2 ლარს.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 2006 წლის 2 მაისის წილის დათმობის ხელშეკრულებით მოსარჩელემ დათმო თავის საკუთრებაში არსებული წილი საწარმოში და ამ წილთან დაკავშირებული უფლება-მოვალეობები, რაც ნიშნავს იმას, რომ მან დივიდენდის მიღების უფლებაც დათმო. ამასთანავე, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, ვინაიდან, გასულია მოთხოვნის წარდგენის „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული 5 - წლიანი ვადა. მოპასუხე მიუთითებს, რომ სარჩელზე დართული 2005 წლის 2 თებერვლისა და 2006 წლის 4 აპრილის პარტნიორთა კრების ოქმები არ წარმოშობს დივიდენდის განაწილების მოთხოვნის უფლებას, ვინაიდან, მასში ზოგადადაა მითითებული მოგების არსებობის ფაქტი და კონკრეტულად მისი განაწილების წესი დადგენილი არ არის.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით ნ.მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2006 წლის 2 მაისამდე ნ. მ-ეს ეკუთვნოდა შპს „თ-ის“ საწესდებო კაპიტალის 1.1%-იანი წილი. შპს „თ-ის“ 2005 წლის 2 თებერვლის პარტნიორთა კრებაზე პარტნიორებმა მიიღეს გადაწყვეტილება საწარმოს მოგებიდან 2950000 ლარის დივიდენდის სახით გაცემის შესახებ. საზოგადოების პარტნიორთა 2006 წლის 4 აპრილის კრებაზე პარტნიორებმა მიიღეს გადაწყვეტილება საწარმოს წმინდა მოგებიდან დივიდენდის სახით პარტნიორებისათვის 4600000 ლარის გადანაწილების შესახებ. 2006 წლის 2 მაისის ხელშეკრულებით ნ. მ-ემ შპს „თ-ს“ დაუთმო თავისი კუთვნილი წილი - 1.1%, წილთან დაკავშირებული უფლება-მოვალეობები, მატერიალური და არამატერიალური აქტივები და პასივები. საქმის მასალებით არ დასტურდება შპს „თ-ის“ მიერ განაწილებული დივიდენდიდან მოსარჩელისათვის 11505 ლარის გადახდა. ამ გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა რაიმე მტკიცებულება, რაც მას ევალება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება: სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 50-ე მუხლისა და ამავე კანონის 57-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, დადგენილია, რომ შპს „თ-ის“ პარტნიორთა კრებამ 2005 წლის 2 თებერვალს და 2006 წლის 4 აპრილს მიიღო გადაწყვეტილება საზოგადოების წმინდა მოგებიდან ნაწილის, ერთ შემთხვევაში, 2950000 ლარის, მეორე შემთხვევაში, 4600000 ლარის დივიდენდების სახით გაცემის, ხოლო მოგების დარჩენილი ნაწილის საზოგადოებაში რეინვესტირებაზე. პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს 2005 წლის 2 თებერვლიდან წარმოეშვა საზოგადოების მოგებიდან დივიდენდის სახით გასანაწილებელი თანხის - 2950000 ლარიდან მისი წილის პროპორციული დივიდენდის 32450 ლარის მოთხოვნის უფლება, ხოლო 2006 წლის 4 აპრილიდან 4600000 ლარის 1.1%-ის – 50600 ლარის მოთხოვნის უფლება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ მოსარჩელეს დივიდენდის მოთხოვნის უფლება არ წარმოშობია.

2006 წლის 2 მაისის წილის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებით მოსარჩელემ შპს „თ-ში“ მისი კუთვნილი 1.1%-იანი წილი დაუთმო შპს „თ-ს“. ამავე ხელშეკრულების მიხედვით, წილის მიმღებზე გადადის ხელშეკრულების საგანთან, ე.ი. წილთან დაკავშირებული ყველა უფლება - მოვალეობა, წილის პროპორციული მატერიალური და არამატერიალური პასივები და აქტივები. სასამართლომ ამ შემთხვევაში გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ხსენებული ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ წილთან ერთად წილის მიმღებს დაუთმო უკვე განაწილებული დივიდენდის მოთხოვის უფლებაც. პალატამ ყურადღება გაამახვილა თავად ხელშეკრულების ამ ნაწილის შინაარსზე, რომლითაც განსაზღვრულია, რომ წილის მიმღებზე გადადის წილთან დაკავშირებული – უფლება-მოვალეობა, რაც თავისთავად გულისხმობს წილის საკუთრებიდან გამომდინარე დივიდენდის მიღების უფლებას, რომელიც შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში წარმოიშვება პარტნიორად გახდომის, ე.ი. წილის შეძენის მომენტიდან და განუყოფელია წილისგან. გარდა ამისა, მხარეებმა ასევე გაითვალისწინეს, რომ წილის მიმღეზე წილთან ერთად გადადის წილთან დაკავშირებული ყველა მატერიალური და არამატერიალური აქტივი. პალატამ მიიჩნია, რომ ზოგადად აქტივი გულისხმობს უფლებათა ერთობლიობას, რომელიც გააჩნია პირს - ამ შემთხვევაში აქტივში იგულისხმებოდა ყველა ის უფლება რაც მოსარჩელეს გააჩნდა წილის გასხვისების მომენტისათვის, მათ შორისს დივიდენდის მოთხოვნის უფლებაც.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ 2006 წლის 2 მაისიდან ნ. მ-ეს აღარ გააჩნია 2005-2006 წლებში განაწილებული დივიდენდის მოთხოვნის უფლება. ამრიგად, მოპასუხე საზოგადოებას არ გააჩნია მოსარჩელისათვის დივიდენდის გადახდის ვალდებულება, შესაბამისად, არ არსებობს, ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველიც. მოპასუხე სარჩელის უსაფუძვლობასთან ერთად მის ხანდაზმულობაზეც მიუთითებს. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობა იმ შემთხვევაში შეიძლება იყოს განხილვის საგანი, თუ მოსარჩელეს აქვს მოთხოვნის უფლება და მოპასუხე არ ასრულებს ამ მოთხოვნიდან გამომდინარე ვალდებულებას. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დასტურდება მოპასუხის ვალდებულების არსებობა სარჩელით სადავო თანხის გადახდაზე, შესაბამისად, თუ მოთხოვნის უფლება არ არსებობს, სასამართლო ვერც მის ხანდაზმულობაზე იმსჯელებს.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება იმის თაობაზე, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, 2006 წლის 2 მაისს დადებული „წილის დათმობის“ ხელშეკრულებით ნ. მჟვანაძეს არ დაუკარგავს დივიდენდის მოთხოვნის უფლება შემდეგ გარემოებათა გამო: შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორთა ქონებრივი უფლებებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია მოგების წილის (დივიდენდის) მიღების უფლება („მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 50-ე მუხლი, სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით). ეს უფლება მოიცავს დივიდენდის მიღების ზოგად უფლებას (დივიდენდის მიღების უფლება) და კონკრეტული სამეურნეო წლის ბოლოს პარტნიორის მიერ საზოგადოების მოგების ნაწილის მოთხოვნის უფლებას (დივიდენდის მოთხოვნის უფლება). მათ შორის განსხვავება იმაშია, რომ პირველი უფლება წარმოიშობა საზოგადოების პარტნიორად გახდომის მომენტიდან, ხოლო მეორე – საზოგადოების პარტნიორთა კრების მიერ მოგების განაწილების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების მომენტიდან („მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 47-ე მუხლის მესამე ნაწილის „მ“ ქვეპუნქტი, სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით). მითითებულ ნორმათა მიხედვით, დივიდენდის გაცემა საწარმოს საქმიანობის ჩვეულებრივი პროცესი კი არ არის, არამედ განსაკუთრებული შემთხვევაა, რომელიც შესაბამისი პროცედურის დაცვით ხორციელდება. დივიდენდის გაცემის საფუძველი შეიძლება იყოს საწარმოში მოგების არსებობა და საზოგადოების პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორებზე დივიდენდის გაცემის შესახებ. მხარეთა შორის 2006 წლის 2 მაისს დადებულ იქნა „წილის დათმობის“ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პარტნიორმა ნ. მ-ემ (წილის დამთმობი), პარტნიორობიდან გასვლით, თავისი კუთვნილი 1.1% წილი დაუთმო შპს „თ-ს“ (წილის მიმღები), რომელმაც მიიღო აღნიშნული წილი. „წილის დათმობით“ „წილის მიმღებზე“ გადავიდა ხელშეკრულების საგანთან დაკავშირებული ყველა უფლება-მოვალეობა, წილის პროპორციული მატერიალური და არამატერიალური პასივები და აქტივები. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ წილის პროპორციული მატერიალური აქტივი, მოცემულ შემთხვევაში, გულისხმობს არა ზოგადად დივიდენდის მიღების უფლებას, არამედ დივიდენდის მოთხოვნის უფლებას, რომელიც ხელშეკრულების დადების მომენტში გააჩნდა „წილის დამთმობს“. სხვაგვარად, წილთან ერთად დივიდენდის მიღების უფლების დათმობის თაობაზე ხელშეკრულებაში სპეციალური მითითების აუცილებლობა არ არსებობს, ვინაიდან დივიდენდის მიღების უფლება განუყრელადაა დაკავშირებული პარტნიორად ყოფნასთან და მისი სხვა პირისათვის გადაცემა წილისაგან დამოუკიდებლად დაუშვებელია. ამ უფლების გადაცემა შესაძლებელია მხოლოდ წილთან ერთად, ამიტომ წილის დათმობით ამ უფლების დათმობაც ხდება. სხვა საკითხია დივიდენდის მოთხოვნის უფლების გადაცემა, ვინაიდან იგი დამოუკიდებელი უფლებაა და წილის გადაცემის შემთხვევაში ავტომატურად არ გადადის წილის მიმღებზე. ამდენად, წილის დათმობის (გასხვისების) დროს ხელშეკრულებაში სპეციალურად უნდა აღინიშნოს დივიდენდის მოთხოვნის უფლების გადაცემის თაობაზე. მოცემულ შემთხვევაში, ეს პირობა დაცულია, ვინაიდან ხელშეკრულებაში მითითებულია არა მხოლოდ წილის დათმობის, არამედ ამ წილის პროპორციული მატერიალური აქტივის დათმობის თაობაზეც, რაც, უპირველესად, გულისხმობს ხელშეკრულების დადებისას არსებულ და არა სამომავლო აქტივს. წილის დათმობის ხელშეკრულების დადების მომენტში კი, წილის პროპორციულ მატერიალურ აქტივს შეიძლება წარმოადგენდეს სწორედ დივიდენდის მოთხოვნის უფლება. ამდენად, ნ. მ-ემ წილთან ერთად დივიდენდის მოთხოვნის უფლების დათმობით დაკარგა მოპასუხისაგან მისი მოთხოვნის უფლება. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ წინამდებარე საკითხის ამდაგვარი განმარტება სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 დეკემბრის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ნ. მ-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: ხელშეკრულებაში საუბარია წილთან დაკავშირებულ უფლებებსა და მოვალეობებზე, წილის პროპორციულ პასივებსა და აქტივებზე. აქედან გამომდინარე, საუბარია მხოლოდ ისეთ უფლებებზე, მოვალეობებზე, რომელიც ორგანულად არის დაკავშირებული საკუთრივ წილთან. დივიდენდი წარმოადგენს უფლების სრულიად დამოუკიდებულ საგანს. ეს არის უფლების ნაყოფი, რომლის კავშირი ძირითად უფლებასთან შეწყდა ამ მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდანვე. პარტნიორთა კრების მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე დივიდენდის მოთხოვნა იყო მხოლოდ პოტენციური უფლებამოსილება, რომელიც ცხადია, რომ ეკუთვნის შესაბამისი პერიოდის გათვალისწინებით პარტნიორს. იმ დივიდენდის მოთხოვნასა და წილზე საკუთრებას შორის კავშირი, რომლის განაწილებაზეც მიღებულია გადაწყვეტილება, აღარ არსებობს. ასეთ შემთხვევაში, მოთხოვნა არ არის დაკავშირებულია წილთან.

სასამართლოებმა, განმარტეს მხარეთა შორის 2006 წლის 2 მაისს დადებული წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ცალკეული დებულებები იმგვარად, რომ თითქოსდა ნ. მ-ემ შპს „თ-ს“ გადასცა შპს „თ-ის“ მიმართვე არსებული მოთხოვნა დივიდენდის თანხაზე. ხელშეკრულება ამგვარად განიმარტა მაშინ როცა გარიგების არც ერთი ამას არ ითვალისწინებდა. გარიგების განმარტების პროცესი ნიშნავს ზუსტად იმის დადგენას, რა იგულისხმეს მხარეებმა და არა იმის ძებნას, თუ როგორი ინტერპრეტაცია იქნება ხელსაყრელი ამავე გარიგების რომელიმე მხარისათვის დროის ხანგრძლივი პერიოდის გასვლის შემდეგ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია ფულადი ვალდებულების შესრულება და ზიანის ანაზღაურება. კასატორი სადავოდ მიიჩნევს, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 50-ე მუხლის გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.