№ას-451-427-2012 17 მაისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ი. ჩ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ჩ-ე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობიდან გამომდინარე ბინის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ი. ჩ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ჩ-ის მიმართ და მოითხოვა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე ქ.ქუთაისში, ა-ის ქ.№20-ში მდებარე სახლის ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით ი. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა ი. ჩ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ბიუჯეტში დატოვების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ი. ჩ-ს დაუბრუნდა 540 ლარი სახელმწიფო ბიუჯეტიდან კანონით დადგენილი წესით, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, ი. ჩ-ს დაუბრუნდა სააპელაციო საჩივარზე შეტანილი სახელმწიფო ბაჟი 100 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტიდან შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობიდან გამომდინარე ბინის მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში და დამატებით განმარტავს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე მუხლების პირველი ნაწილების თანახმად, ზემოაღნიშნულ ურთიერთობებზე არ ვრცელდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან არ გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
მითითებული კანონის მე-2 მუხლის მეოთხე პუნქტის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, (რაც ამავე კანონის 11 მუხლის თანახმად, გულისხმობს „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის მიღებამდე არსებული წესით საცხოვრებელ ფართში რეგისტრაციას (ჩაწერა), და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირვნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). ი. ჩ-ის მიერ მითითებული ნორმით დადგენილი პირობების შესახებ არავითარი მტკიცებულება არ ყოფილა წარმოდგენილი.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ აპელანტმა ვერ დაამტკიცა, რომ იგი წარმოადგენს ამ კანონით განსაზღვრულ მოსარგებლეს, კანონით დადგენილი რომელიმე საფუძვლით.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს, ხოლო სარჩელით სადავო სამართალურთიერთობა ფაქტობრივად წარმოშობილია 1998 წლიდან, რაც უკავშირდება ვარიჩქა ბ-იას ერთ-ერთი შესაძლო მემკვიდრის, ვალერი ბ-იას გარდაცვალებას. პალატამ ასევე მიუთითა, რომ ხსენებული კანონის მიხედვით, სპეციალური მოწესრიგება უკავშირდება უშუალოდ ამ ურთიერთობების სპეციფიკას, ურთიერთობებს, რომლებიც არსებობდა კანონში მითითებულ პერიოდში ფაქტის სახით, კანონმა მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგები.
მოცემული კანონით წესრიგდება არა ნებისმიერი ფორმადაუცველ გარიგებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვდა სპეციალურ მოწესრიგებას.
სასამართლომ დაადგინა, რომ ი. ჩ-ი სარჩელის საფუძვლად უთითებს 1998 წლის შედგენილ მარტივ წერილობით გარიგებას და თანხის გადახდას უძრავი ნივთის ნასყიდობასთან დაკავშრებით, თუმცა ასევე დადგენილია, რომ გარკვეული მოლაპარაკებები სადავო უძრავი ნივთის ნასყიდობასთან დაკავშირებით ამ ფაქტამდეც მიმდინარეობდა. სასამართლომ ჩათვალა, რომ ანგარიშსწორება და მოლაპარაკებები ხორციელდებოდა სამართლებრივად არასრულფასოვან მესაკუთრეებთან. დადგენილი ფაქტების ქრონოლოგია არ თავსდება კანონით განსაზღვრულ ვადაში, რითაც დარღვეულია მოცემული სამართლებრივი ურთიერთობის ამ კანონით რეგულირების ერთ-ერთი უმთავრესი პირობა.
პალატამ აღნიშნა, რომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა გათვალისწინებით სადავო ურთიერთობა არ განეკუთვება იმ ურთიერთობათა კატეგორიას, რომელიც ზემოაღნიშნული კანონით სპეციალურ მოწესრიგებას საჭიროებს. გარდა ამისა განსახილველ შემთხვევაში არსებობს ფორმადაუცველი გარიგება, რაც მხარეებს შეეძლოთ აღერიცხათ იმ დროს მოქმედი წესების დაცვით, მაგრამ არ აღრიცხეს, რაც არ იყო დაკავშირებული ობიექტურ შეზღუდვებთან (მოსარჩელის განმარტებით, გარიგების ფორმის დაცვა ვერ მოხერხდა სამკვიდრო მოწმობის არქონების გამო).
ამდენად, მოცემული სადავო ურთიერთობა არ წესრიგდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, არამედ წარმოადგენს ფორმადაუცველ (ბათილ) გარიგებას და წესრიგდება სამოქალაქო სამართლის შესაბამისი ნორმებით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სახელმწიფო ბაჟის მიღების ნაწილის გარდა, ი. ჩ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლოში სააპელაციო საჩივარი თავდაპირველად შეტანილი იქნა პირველი ჯგუფის ინვალიდის, გადაადგილებაშეზღუდულუნარიანი პირის, ი.ჩ-ის წარმომადგენლის მიერ, რომელსაც სააპელაციო სასამართლოში მონაწილეობის მიღების უფლება არ ჰქონდა. ამის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ იქნა დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი დამატებით მტკიცებულებებთან ერთად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე, 380-ე და 382-ე მუხლების დაცვით. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო პალატამ გამოიტანა უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი განჩინება, რითაც არ მიიღო დაზუსტებული საჩივარი, ასევე ახალი მტკიცებულებები. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა მათი პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარუდგენლობის სრულიად საპატიო მიზეზი.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ, სადავო უძრავი ქონების ამჟამინდელმა მესაკუთრემ ნ.მ-მა მოსარჩელეს შესთავაზა, გამოეთავისუფლებინა მის საკუთრებაში არსებული სარდაფი, ჩ-ის კუთვნილ ნივთებისაგან. 2011 წლის 16 ნოემბერს საპატრულო პოლიციის წარმომადგენლების თანდასწრებით აღნიშნული სარდაფიდან გამოიტანეს სხვადასხვა ნივთები, რომელთა შორისაც აღმოჩნდა სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით წინა მესაკუთრეების ნ. და ე.ბ-იების, აგრეთვე ლ.ჩ-ის მიერ შესრულებული ხელწერილები – საცხოვრებელი სახლის შესყიდვის მიზნით ი.ჩ-ისაგან გარკვეული თანხების მიღების შესახებ, რომელთა შორისაც ფიქსირდება 1995 წლის 8 ოქტომბერს მიღებული 1100 დოლარი, ხოლო 900 დოლარს მიღების შესახებ, 1998 წლის 28 ოქტომბრის თარიღით ხელს აწერს ლ.ჩ-ე. მოპასუხის სურვილის შემთხვევაში, მისი ინიციატივით შეიძლება ჩატარდეს გრაფიკული ექსპერტიზა, რომლითაც დადასტურდება კასატორის სასარგებლო შედეგი.
აპელანტ ჩ-ს სარჩელზე ხარვეზის გასწორების პერიოდისათვის ზემოაღნიშნულ დოკუმენტებზე ხელი არ მიუწვდებოდა, ვინაიდან ნ.მ-ის მოთხოვნით, პოლიციის მეშვეობით იგი გამოსახლდა დაკავებული ფართიდან. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ გადაადგილებაშეზღუდულუნარიან ი.ჩ-ს დამოუკიდებლად არ შეუძლია სარდაფში ჩასვლა.
სააპელაციო სასამართლომ განჩინებით უსაფუძვლოდ განაცხადა უარი ხელწერილების მტკიცებულებად მიღებაზე, ასევე შუამდგომლობაზე სანოტარო ბიუროებიდან ლ.ჩ-ისა და ნ.წ-ის სამემკვიდრეო საქმის გამოთხოვის შესახებ.
უკანონოა სასამართლოს უარი ნ.წ-ის მოწმის სახით დაკითხვის შესახებაც და სადავო ფართის ფოტოსურათების მიღების შესახებ, რომლებიც დაადასტურებდნენ საქმის არსებითად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან გარემოებებს (ი.ჩ-ის მიერ ხანძრის შემდეგ ჩატარებული სამუშაოებს, მხარეთა შორის არსებული გარიგების პირობების არსებობა, თანხის გადაცემა და სხვა.)
ასევე დაუსაბუთებელია პალატის უარი საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 12 ოქტომბრის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ, რომლითაც საქალაქო სასამართლომ უარი უთხრა ი.ჩ-ის წარმომადგენელ ნ.მ-ის მესამე პირად ჩართვის შესახებ, ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, ნ.მ-ი პირველი ინსტანცის სასამართლოში საქმეში უნდა ჩაბმულიყო თანამოპასუხედ. სადავო უძრავი ქონება სასამართლო დავის პროცესში შეიძინა ამ უკანასკნელმა და საჯარო რეესტრში ქონება ამჟამად რეგისტრირებულია მის სახელზე. ამასთან, ის ვერ ჩაითვლება სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლით გათვალისწინებულ კეთილსინდისიერ შემძენად, ვინაიდან მან იცოდა მოცემულ ქონებაზე არსებული დავის შესახებ. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის სასარგებლოდ საქმის დასრულებისას ლ.ჩ-ის მხრიდან ნ.მ-ისათვის უფლებამოსილების შეწყვეტის შემთხვევაში საქმის აღსრულება შეუძლებელი იქნება.
სასამართლომ უარი უთხრა მოსარჩელე ჩ-ს აგრეთვე იმ მოტივით, რომ თანხის მიმღები ბ-იები არ იყვნენ მესაკუთრედ აღრიცხული, რაც არასწორია, ვინაიდან დები ბ-იები იყვნენ პოტენციური მემკვიდრეები, რაც დადასტურდა კიდეც ნოტარიუსის მიერ 1999 წლის 6 აპრილის სამკივდრო მოწმობის გაცემით.
მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ შესაძლებელია, სავარაუდო მემკვიდრეებმა დადონ სამკვიდროს ქონებაზე რაიმე ხელშეკრულება, როგორც პოტენციურმა მესაკუთრეებმა. მოცემულ შემთხვევაში ასეც მოხდა – 1999 წლის 6 აპრილს ე. და ნ. ბ-იებმა სანოტარო წესით მიიღეს სამკვიდრო და გახდნენ მესაკუთრეები.
სასამართლომ მტკიცებულებათა შეფასებისას დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 244-ე და 105-ე მუხლების მოთხოვნები.
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა ი.ჩ-სა და ვ. ბ-იას მემკვიდრეებს – ე. და ნ. ბ-იებს შორის დადებული გარიგების თარიღად 1998 წლის 25 ნოემბერი, ვინაიდან კასატორის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულებების თანახმად, ე. და ნ. ბ-იებმა მთლიანი თანხის ნაწილი – 1100 აშშ დოლარი პირველად მიიღეს 1995 წლის 8 ოქტომბერს, ხოლო ე.ბ-იას მემკვიდრემ, საქმეში მოწინააღმდეგე მხარემ ლ.ჩ-ემ – 900 აშშ დოლარი მიიღო 1998 წლის 28 ოქტომბერს. სააპელაციო პალატამ ნაწილობრივ გაიზიარა კასატორის პოზიცია და აღნიშნა, რომ ი.ჩ-სა და ბ-იებს შორის 1998 წლამდეც მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები სადავო ფართთან დაკავშირებით, თუმცა პალატამ ბოლომდე არ გაიზიარა 1995 წელში არა მარტო მოლაპარაკებების, არამედ ი,ჩ-ის მიერ ბ-იებისათვის 1100 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი.
სასამართლომ გვერდი აუარა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ი.ჩ-მა გადაიხადა 2000 აშშ დოლარი, აღმოაჩინა, რომ ე. და ნ. ბ-იებს არ ჰქონდათ გაფორმებული სამკვიდრო ქონება, რის გამოც მხოლოდ მოგვიანებით გადაიხადა დანარჩენი 2000 აშშ დოლარი. რაც შეეხება 1000 აშშ დოლარის მიღებას, მოწინააღმდეგე მხარემ უარი განაცხადა, ვინაიდან შენობაში გაჩენილი ხანძრის გამო, დაზიანებული სახურავი შეკეთდა ი.ჩ-ის მიერ.
ფაქტობრივად, ი.ჩ-ი რეგისტრირებული იყო იმავე მისამართზე, ხოლო „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ 1996 წლის 27 ივნისის საქართველოს კანონამდე მოქმედი ნორმების თანახმად, მას შეეძლო რეგისტრირებული ყოფილიყო მხოლოდ ერთ მისამართზე. რაც შეეხება კომუნალურ გადასახადებს, იგი ამ მისამართზე აღრიცხულია აბონენტად და ელექტროენერგიის, თუ სხვა გადასახადების ადრეული წლების დავალიანება არ გააჩნია. ამასთან, რეგისტრაციის ფაქტი და გადასახადების გადახდა საჭიროა პირის მიერ ფაქტობრივი ფლობის დასადასტურებლად, ხოლო სადავო ფართის ფაქტობრივი ფლობა ი.ჩ-ის მიერ, თვით მოწინააღმდეგე მხარისათვის სადავო არ არის.
სასამართლომ უკრიტიკოდ გაიზიარა სადავო ფართის ნახევარზე მ.ბ-იას შვილის – ნ.წ-ის მიერ 2011 წლის 20 ივნისის სამკვიდროს მიღების და მეორე ნახევარზე ლ.ჩ-ის მიერ 2009 წლის 11 დეკემბერს მამის – გ. ჩ-ის სამკვიდროს მიღების ფაქტები, რისთვისაც კასატორმა იშუამდგომლობა ამ სამკვიდრო საქმეების გამოთხოვის შესახებ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 2 აპრილის განჩინებით ი. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი. ჩ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ი. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
