№ას-476-450-2012 18 მაისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. რ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. რ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. რ-მა სარჩელი აღძრა გორის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე გ. რ-ის მიმართ თანხის – 7400 შშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგი გარემოებების გამო:

2010 წლის 4 ოქტომბერს ნ. რ-მა სარჩელი აღძრა გორის რაიონულ სასამართლოში გ. რ-ის მიმართ ქ. გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში მდებარე ბინის ნაწილის ანდერძისმიერ მემკვიდრედ და მფლობელად ცნობის მოთხოვნით. საქმის განხილივის დროს, სადავო ბინის მესაკუთრე (საკუთრების მოწმობა №...) გ. რ-ი მოსარჩელეს დაპირდა უძრავი ქონების სადავო ნაწილის ღირებულების (7400 აშშ დოლარის) გადახდას ნ.რ-ის მიერ ბინაზე ყადაღას მოხსნის შემთხვევაში. 2011 წლის 10 მარტს გ. რ-ი გამოცხადდა ნოტარიუს ლ.გ-თან, შეადგინა ე.წ ხელწერილი, რითაც იკისრა ვალდებულება, რომ იგი ნ.რ-ის მიერ სადავო ბინაზე ყადაღის მოხსნისა და შეთანხმების აქტის შედგენისთანავე, აღნიშნულ ბინას დატვირთავდა იპოთეკით მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2012 წლის ბოლომდე ამ უკანასკნელისათვის 7400 აშშ დოლარის გადახდის უზრუნველსაყოფად. ნ. რ-მა ხელწერილის ჩაბარებისთანავე მიიღო ზემოაღნიშნული წინადადება და გორის რაიონული სასამართლოდან 2012 წლის 4 ოქტომბერს გამოიხმო სარჩელი. 2011 წლის 10 მარტის განჩინებით, ნ. რ-ის მიერ აღძრული სარჩელი დარჩა განუხილველად, ასევე გაუქმდა 2010 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით დადგენილი სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და მოეხსნა ყადაღა უძრავ ქონებას. მოსარჩელემ წერილობით აცნობა მოპასუხეს პირობის შესრულების თაობაზე და სანაცვლოდ მოითხოვა, გამოცხადებულიყო სანოტარო ბიუროში იპოთეკის ხელშეკრულების გასაფორმებლად. 2011 წლის 18 მარტის №23 წერილით, გ. რ-ის წარმომადგენელმა მოსარჩელეს შეატყობინა, რომ აღარ იყო თანახმა, შეესრულებინა ნაკისრი ვალდებულებები.

მოპასუხე გ. რ-მა სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

2011 წლის 9 მარტის სასამართლო სხდომაზე მხარეები სიტყვიერად შეთანხმდნენ მორიგების თაობაზე, რის გამოც სასამართლო სხდომა გადაიდო 2011 წლის 15 მარტს. მორიგების პირობა იყო საქმის წარმოების შეწყვეტა, რის სანაცვლოდაც, გ.რ-ს უნდა აეღო ვალდებულება მოსარჩელისათვის გადაეცა 7400 აშშ დოლარი, აღნიშნულის უზრუნველსაყოფად მოპასუხეს იპოთეკით უნდა დაეტვირთა საკუთარი ბინა. აღნიშნულ პირობას გ.რ-ი შეასრულებდა იმ შემთხვევაში, თუკი მეორე მხარეს არ მიეცემოდა შესაძლებლობა, ხელახლა განეცხადებინა სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები, იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო არ გაეხადა სხვა გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი საფუძვლები, რის თაობაზეც მხარეებს უნდა დაედოთ შეთანხმების აქტი. მოცემული შეზღუდვების დაწესება შეუძლებელია საქმის შეწყვეტის შესახებ განჩინების გამოტანის გარეშე, რითაც გ.რ-ი მიიღებდა გარანტიას, რომ, ერთი მხრივ, ნ.რ-ი ვეღარ იდავებდა იმავე საგანზე, იმვე საფუძვლით და, მეორე მხრივ, იგი სადავოდ არ გახდიდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2010 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებას, რომლითაც დაკმაყოფილდა 2010 წლის 30 ნოემბრის №... საჩივარი და ბათილად იქნა ცნობილი ნ. რ-ის რეგისტრაცია მისამართზე: ქ. გორი, ს-ის ქ№21/25. სწორედ, მოცემულ რეგისტრაციას ეყრდნობა ნ.რ-ის ერთ-ერთი სასარჩელო მოთხოვნა ბინის თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე. 2010 წლის 10 მარტის ხელწერილში, მოპასუხემ ვალდებულების აღების აუცილებელ პირობად დაასახელა შეთანხმების აქტის შედგენა, რისი წინაპირობაც თავად მოსარჩელემ მოსპო სარჩელის გამოხმობით, რომლითაც ნ.რ-მა დაიტოვა უფლება სასამართლოში განაცხადოს იგივე სასარჩელო მოთხოვნები, იმავე საფუძველზე. მოპასუხის წარმომდგენელმა ნ.რ-ის რწმუნებულს 2011 წლის 18 მარტს წერილობით აცნობა ხელწერილით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე, რადგანაც მოსარჩელემ, სარჩელის გამოხმობით, თავადვე დაარღვია შესასრულებელი ვალდებულება. მოპასუხე ასევე არ დაეთანხმა სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე და 361-ე მუხლების მითითებას, ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მხარეთა შორის ხელშეკრულების არარსებობის გამო.

გორის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. რ-ის სარჩელი გ. რ-ის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. რ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. რ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გორის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გ. რ-ს ნ. რ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 7400 აშშ დოლარისა და სასამართლო ხარჯების ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გორის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1965 წლის 2 თებერვლის №35 გადაწყვეტილების (ოქმი №3) საფუძველზე, აპელანტის ბებია (მოწინააღმდეგე მხარის დედა) ქ. ა-ე გაწევრიანდა ბინათმშენებლობის კოოპერატივ „ძმობაში“ და გახდა ამ კოოპერატივის მეპაიე. კოოპერატივ „ძმობას“ მიერ 1977 წლის 7 აგვისტოს გაცემული ცნობის თანახმად, ქ. ა-ემ დაფარა კოოპერატივის სესხი. 2007 წლის 30 მაისს ქ.გორში, ს-ის გამზირის №21-ში მდებარე ქ. ა-ის კუთვნილ №25 ბინაზე საჯარო რეეტრში დარეგისტრირდა კოოპერატივ „ძმობას“ საკუთრების უფლება, სადაც დაცულია ასევე დოკუმენტი – ქ. ა-ის 2007 წლის 30 აპრილის განცხადება ამ უძრავი ქონების კოოპერატივი „ძმობას“ საკუთრებაში პირველადი რეგისტრაციის შესახებ, ამასთან, სიცოცხლეში ქ. ა-ეს მფლობელობაში არსებულ ამ ბინაზე თავისი საკუთრების უფლება არ დაურეგისტრირებია, თუმცა, უდავოა, რომ საქართველოს რესბუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების საფუძველზე, ქ. ა-ეს მოპოვებული ჰქონდა ამ ბინაზე საკუთრების უფლება და მას ნებისმიერ დროს შეეძლო ამ უფლების დარეგისტრირება საჯარო რეესტრში. 2007 წლის 6 ნოემბრს სანოტარო წესით დადასტურებული ანდერძით (რეესტრის რეგიტრაციის №3-4) ქ. ა-ემ უფლება სადავო ბინაზე განკარგა შვილის – გ. რ-ისა და შვილიშვილის – ნ. რ-ის სასარგებლოდ, კერძოდ, სამოთახიანი ბინიდან ორი ოთახი უანდერძა შვილს _ გ. რ-ს, ხოლო ერთ ოთახი – შვილიშვილ ნ. რ-ს. ქ. ა-ე გარდაიცვალა 2010 წლის 8 აგვისტოს. 2010 წლის 13 აგვისტოს, მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების საფუძველზე, გ. რ-მა აიღო საკუთრების მოწმობა სადავო ბინაზე, რაც იმავე დღეს წარადგინა საჯარო რეეტრში, სადაც 19 აგვისტოს ქ.გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა გ. რ-ის სახელზე (საკადასტრო კოდით №66.05.19.185.01.025). 2010 წლის 14 სექტემბერს ნოტარიუსმა ლ. გ-მა გამოაქვეყნა ქ. ა-ის სანოტარო წესით გაცემული და დალუქული ანდერძი. გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით ნ. რ-ის მოთხოვნა სარჩელის აღძვრამდე მისი უზრუნველყოფის შესახებ დაკმაყოფილდა და ყადაღა დაედო ქ.გორში, ს-ის ქ№21/25-ში მდებარე გ. რ-ის საკუთრებაში არსებულ სადავო საცხოვრებელ სახლს. 2010 წლის 4 ოქტომბერს გორის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა ნ. რ-მა გ. რ-ის მიმართ ქ.გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში მდებარე ბინის 1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობისა და 2010 წლის 13 აგვისტოს გაცემული საკუთრების მოწმობის 1/3 ნაწილში ბათილად ცნობის თაობაზე. სასამართლო განხილვის მიმდინარეობისას, 2011 წლის 9 მარტს მხარეთა მორიგების მიზნით გადადებული იქნა სასამართლო სხდომა. 2011 წლის 10 მარტს გ. რ-მა შეადგინა და სანოტარო წესით დაამოწმა ხელწერილი, რომლითაც აიღო ვალდებულება ნ. რ-ის მიერ ქ.გორში, ს-ის ქ№21/25 მდებარე სადავო ბინაზე ყადაღის მოხსნისა და მხარეებს შორის შეთანხმების აქტის შედგენისთანავე, საკუთრებაში არსებულ ზემოაღნიშნულ ბინას დატვირთავდა იპოთეკით ნ. რ-ის სასარგებლოდ მისთვის 7400 აშშ დოლარს გადახდის უზრუნველსაყოფად 2012 წლის ბოლომდე გადახდის პირობით. ამავე ხელწერილის ბოლო აბზაცით, შეთანხმებაში მკაფიოდ უნდა ყოფილიყო ხაზგასმული, რომ თანხის გადახდის შემდეგ ნ. რ-ი სამუდამოდ უარს იტყოდა ყველანაირ ქონებრივ და სხვა სახის დავაზე, რომელიც შეეხებოდა ბინას, მდებარე ს-ის 21/25-ში, აგრეთვე სამემკვიდრეო დავებზე, რომელიც ეხება გ. რ-ის ქონებრივ ინტერესებს. ამ ხელწერილში მითითებული პირობებს დაეთანხმა ნ. რ-ი და მასზე დაკისრებული მოვალეობის შესრულების მიზნით, იმავე დღეს (2011 წლის 10 მარტს) მოსარჩელე ნ. რ-ის წარმომადგენელმა ე. პ-მა განცხადებით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს ზემოთ ხსენებული სარჩელის გამოხმობისა და მათი მოთხოვნით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების შესახებ. 2011 წლის 10 მარტს გორის რაიონული სასამართლოს განჩინებით მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა, ნ. რ-ის სარჩელი გ. რ-ის მიმართ დარჩა განუხილველად, ხოლო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გაუქმდა და ყადაღა მოეხსნა გ. რ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ ნ. რ-მა შეასრულა 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილით განსაზღვრული პირობა, რაც გამოიხატა გ. რ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებზე ყადაღის მოხსნაში. გ. რ-მა ხელწერილით ნაკისრი ვალდებულება (სადავო ბინაზე ყადაღის მოხსნისას, მის საკუთრებაში არსებულ ბინას დატვირთავდა იპოთეკით ნ. რ-ის სასარგებლოდ, მისთვის 7400 აშშ დოლარის გადახდის უზრუნველსაყოფად 2012 წლის ბოლომდე გადახდის პირობით) არ შეასრულა, უფრო მეტიც, იგი, მიუხედავად ნ. რ-ის ადვოკატის არა ერთი წერილობითი შეტყობინებისა, არ გამოცხადდა ნოტარიუსთან 2010 წლის 10 მარტის ხელწერილში მითითებული შეთანხმების შესადგენად, ხოლო სადავო უძრავი ქონება, მდებარე ს-ის ქ№21/25-ში ყადაღის მოხსნის შემდეგ გაყიდა. სასამართლომ მიუთითა გ. რ-ის განმარტებაზე, რომლის თანახმადაც, იგი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობას ვეღარ შეასრულებდა, ვინაიდან, თავის დროზე ბინაზე ყადაღის არსებობის გამო, მან ვერ შეძლო ბინის მაღალ ფასად გაყიდვა, რის გამოც ყადაღის მოხსნის შემდეგ მოუწია ბინის დაბალ ფასად გასხვისება თავისი შვილის ბრალით. მისივე განმარტებით, შექმნილი აქვს სხვა ოჯახი, რის გამოც თანხის ნაწილსაც ვერ გადაუხდის გ. რ-ს. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატა არ დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ 2010 წლის 10 მარტის ხელწერილში მითითებული პირობები დარღვეული იქნა ნ. რ-ის მიერ, რადგან რაიონული სასამართლოს ეს დასკვნა არ გამომდინარეობდა საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან, რომელთა შეფასებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის საფუძველზე, პალატამ შეთანხმებული პირობები გ. რ-ის მიერ დარღვეულად მიიჩნია, რამაც ნ. რ-ს მისცა კანონიერი საფუძველი, ზიანის ანაზღაურების სახით მოეთხოვა მოპასუხისათვის 7400 აშშ დოლარის დაკისრება. წინამდებარე საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონდა 2010 წლის ხელწერილის სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრას და რაიონულ სასამართლოს ამ საკითხზე ვრცელი მსჯელობის ნაცვლად, უნდა დაედგინა არსებობდა თუ არა მოპასუხისათვის ზიანის დაკისრების წინაპირობები. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველის ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, და განმარტა შემდეგი: უდავოდ დადგენილია, რომ 2010 წლის 8 აგვისტოს გარდაცვლილი ქ. ა-ის სამკვიდრო აქტივში შედიოდა სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება, რომელიც მას მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს რესბუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების საფუძველზე. სამკვიდრო აქტივი ქ. ა-ემ განკარგა 2007 წლის 6 ნოემბერს სანოტარო წესით დადასტურებული ანდერძით (რეესტრის რეგისტრაციის №3-4), რომლითაც ამ აქტივის 1/3 მიაკუთვნა შვილიშვილ ნ. რ-ის, ხოლო 2/3 – შვილ გ. რ-ს. ნ. რ-მა გ. რ-ის ბრალით ვერ შეძლო კონსტიტუციით აღიარებული მემკვიდრეობის უფლების რეალიზაცია და სამკვიდროს მიღება. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 409–ე მუხლების მიხედვით, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, სამკვიდრო ქონება გ. რ-ის მიერ გასხვისებულია, პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეს უნდა მიეცეს სამკვიდროში მისი წილის შესაბამისი ფულადი ანაზღაურება, რაც მხარეთა მიერ განსაზღვრულია 7 400 აშშ დოლარით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. რ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძველბით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის შესაბამისად, გამოტანილია კანონის დარღვევით, კერძოდ, პალატა მოცემული დავის ფარგლებში მსჯელობს სამემკვიდრეო დავაზე, რაც არ წარმოადგენს მოცემული დავის საგანს. აღნიშნულმა, ერთი მხრივ, გამოიწვია ფაქტების არასწორად გადმოცემა, ხოლო, მეორე მხრივ, შეეხო ისეთ საკითხებს რაც არ შედიოდა მის კომპეტენციაში. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულადაც არ არის საკმარისად დასაბუთებული და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. პალატამ არასწორად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსისა და მატერიალური კანონმდებლობის მოთხოვნები დარღვეულად. სასამართლო არ უთითებს და ვერ ასაბუთებს, თუ რომელი ფაქტობრივი გარემოებები იქნა არასწორად დადგენილი, რომელი კანონი გამოიყენა არასწორად, ან რომელი ნორმა არ უნდა გამოეყენებინა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ დასაბუთებაში სასამართლო მსჯელობს საკითხებზე, რომლებიც დავის საგანს არ წარმოადგენს, არამედ წარმოადგენდა ნ. რ-ის მიერ 2011 წლის 10 მარტს გამოხმობილი სარჩელის საგანს, რაზედაც მოსარჩელემ ცალმხივად, საკუთარი ნებით თქვა უარი. მემკვიდრეობის საკითხი არსებობდა მხარეებს შორის და მოპასუხეს ჰქონდა სარჩელის ცნობაზე უარის თქმის საფუძველი, რაც დაფიქსირდა შესაგებელში სათანადო მტკიცებულებებით. სამემკვიდრეო საკითხებზე მსჯელობით პალატამ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილება. არასწორია ასევე პალატის მითითება, რომ ნ. რ-მა გ. რ-ის ბრალით ვერ შეძლო კონსტიტუციით აღიარებული მემკვიდრეობის უფლების რეალიზაცია და სამკვიდროს მიღება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პლატამ მოსარჩელეს მიანიჭა ის, რაც მას არ მოუთხოვია. ნ.რ-მა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83¹ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გამოიხმო სარჩელი სამემკვიდრეო დავაზე, შესაბამისად, მას უარი არ უთქვამს თავის მოთხოვნაზე და მას აქვს ამ მოთხოვნის რეალიზაციის უფლება. სასამართლო შეეხო რა ნ. რ-ის მიერ სარჩელის გამოხმობას და შედეგად მიღებული განჩინების საფუძველზე სარჩელის უზრუნველყოფის ყადაღის მოხსნას, გადაწყვეტილებაში არასწორად აღნიშნა, რომ უძრავ ქონებაზე ყადაღის მოხსნით, მოსარჩელემ შეასრულა 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილით განსაზღვრული პირობა, რაც არ შეესაბამება სიმართლეს, კერძოდ, სარჩელის გამოხმობა და განჩინების გამოტანა ყადაღის მოხსნის თაობაზე არის მხოლოდ წინაპირობა ყადაღის მოხსნისა. 2011 წლის 14 მარტს, ე.პ-მა მიმართა გ.რ-ს წერილით და შეახსენა რა 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილის თაობაზე, მოსთხოვა ნოტარიუსთან გამოცხადება და შეთანხმების დადება, ამ დროისთვის ყადაღა მოხსნილი არ იყო, 2011 წლის 31 მარტს ე.პ-მა განმეორებით მიმართა გ.რ-ს და კვლავ მოსთხოვა შეთანხმების გაფორმება, აგრეთვე, მიუთითა, რომ ყადაღა მოხსნილია, თუმცა აღნიშნულის დასადასტურებლად არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, ე.პ-ის მითითებაზე გ.რ-მა დეტალურად განუმარტა მოწინააღმდეგე მხარეს ვალდებულების დარღვევის თაობაზე, ყადაღის მოხსნა, როგორც ოფერტის ერთ-ერთი პირობა, დადასტურებულ ფაქტადაც რომ ჩაითვალოს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ზემოაღნიშნული მსჯელობა მაინც უსაფუძვლოა, ვინაიდან არ შეიძლება დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად ჩაითვალოს ნ.რ-ის მიერ 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილით განსაზღვრული პირობები შესრულებულად, 2011 წლის 18 მარტის წერილში ხაზგასმით არის აღნიშნული, რომ გ.რ-მა ივალდებულა მის საკუთრებაში არსებული ბინის იპოთეკით დატვირთვა გარკვეული წინაპირობით და არა ბინის იპოთეკით დატვირთვა და შეთანხმების დადება ერთდროულად, როგორც ამას მოწინააღმდეგე მხარე არასწორად წარმოაჩენს, შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობა, რომ გ.რ-მა არ შეასრულა ხელწერილით ნაკისრი ვალდებულება, ყოველგვარ საფუძველსა და დასაბუთებასაა მოკლებული. ბუნდოვანია პალატის განმარტება, რომლითაც არ იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას ხელწერილში მითითებული პირობების ნ.რ-ის მიერ დარღვევის თაობაზე, რადგანაც თავად სააპელაციო პალატა არ უთითებს, თუ რა საფუძველს ემყარება ზემოაღნიშნული მსჯელობა. აღსანიშნავია 2011 წლის 9 მარტის სასამართლო სხდომის ოქმი, რომელსაც სრული იგნორირება გაუკეთა სააპელაციო სასამართლომ, სარჩელის გამოხმობის შესახებ შუამდგომლობას კასატორი არ ეთანხმებოდა, მაგრამ ამ უკანასკნელს არ ჰქონდა უფლება, მხარისთვის აეკრძალა სარჩელის გამოხმობა, ვინაიდან სხდომა იყო მოსამზადებელი. მხარეთა შორის მიღწეულ მორიგებას უნდა მოჰყოლოდა საქმის შეწყვეტა და ის წინაპირობები, რაც ხელწერილით იყო განსაზღვრული უნდა ჩადებულიყო მორიგების აქტში, აღნიშნული კი გახდებოდა საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი. ხელწერილის შინაარსიდან გამომდინარე, ყადაღის მოხსნის პირობასთან ერთად, აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა შეთანხმების დადების შეთავაზება, შეთავაზებულ 2 პირობას შორის გამოყენებულია „და“ კავშირი, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს პირობები უნდა შესრულებულიყო კუმულაციურად და არა ალტერნატიულად. სამოქალაქო კოდექსის 329-ე მუხლის შესაბამისად, ნ.რ-მა მიიღო რა ხელწერილით განსაზღვრული პირობები, მოწინააღმდეგე მხარე ელოდებოდა ბინაზე ყადაღის მოხსნასა და შეთანხმების დადებას, რასაც უნდა მოჰყოლოდა სამოქალაქო საქმის შეწყვეტა, რის შემდეგაც, მხარეს აღარ შეეძლებოდა ხელახლა განეცხადებინა სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები, იმავე საფუძველზე ან სადავო გაეხადა სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. სააპელაციო სასამართლოს გამარტება, რომ ნ.რ-ს ხელწერილით ნაკისრი პირობა არ დაურღვევია, სრულად ბათილდება სამოქალაქო კოდექსის 333-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. პალატამ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები, 328-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 329-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 333-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და 334-ე მუხლი. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, 83¹ და 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი. არასწორია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ წინამდებარე საქმის გადაწყვეტისათვის, არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონდა 2010 წლის ხელწერილის სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრას, რადგანაც შეუძლებელია, მოცემული ხელწერილის ბუნების განსაზღვრის გარეშე საერთოდ საქმეზე მსჯელობა. სწორედ, ხელწერილის ბუნების განუსაზღვრელობამ და ამ საკითხზე ვრცელი მსჯელობის არარსებობამ გამოიწვია უკანონო გადაწყვეტილების მიღება. არასწორია ასევე სასამართლოს მითითება მოწინააღმდეგე მხარე გ.რ-ის განმარტებაზე, რომ იგი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობას ვეღარ შეასრულებს. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა სხდომის ოქმში არსებული განმარტების სწორი ინტერპრეტაციიდან არ გამომდინარეობს, პალატა გადაწყვეტილების დასაბუთებისას უსაფუძვლოდ მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, ვინაიდან, გ.რ-ს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ წარმოშობია. ასევე უსაფუძვლოა ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის მოხმობა, რადგანაც საქმეში არ არის მტკიცებულება, რომლითაც სადავო ქონების გასხვისების ფაქტი დადასტურდებოდა. ხელწერილში არსებული ქონების სამკვიდრო ქონებად მიჩნევა აბსურდია, რადგან 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილში მითითებული ქონება უნდა გამოყენებულიყო შეთანხმებაში აღნიშნული თანხის უზრუნველყოფის საშუალებად, თუკი ასეთი დაიდებოდა, სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელეს უნდა მიეცეს სამკვიდროში მისი წილის შესაბამისი ფულადი ანაზღაურება, რაც მხარეთა მიერ განსაზღვრულია 7400 აშშ დოლარით, არასწორია, აღნიშნულით სასამართლო უსაფუძვლოდ განსაზღვრავს სამკვიდროდან მხარის წილს 1/3-ით, ასევე არ დასტურდება საქმის მასალებით მხარეთა მიერ წილის საკომპენსაციო თანხის განსაზღვრის წინაპირობები. სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას დაარღვია კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 409-ე, 316-ე და 317-ე მუხლები, ამასთანავე, სასამართლომ თანხა ისე დააკისრა მხარეს, რომ შეფასება არ მიუცია აპელანტის მოთხოვნისათვის – თანხის დაკისრება 2012 წლის ბოლომდე.

კასატორმა ასევე წარმოადგინა მტკიცებულებები და იშუამდგომლა მათი საქმისათვის დართვის თაობაზე, ასევე საქმის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის გადაცემა განსახილველად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 აპრილის განჩინებით გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობისა და გ. რ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლების ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოცემული საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონეა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2010 წლის 13 აგვისტოს, მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების საფუძველზე, გ. რ-მა აიღო საკუთრების მოწმობა ქ.გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე და 19 აგვისტოს დარეგისტრირდა აღნიშნული ქონების მესაკუთრედ (საკადასტრო კოდით №66.05.19.185.01.025).

გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით ნ. რ-ის მოთხოვნა სარჩელის აღძვრამდე მისი უზრუნველყოფის შესახებ დაკმაყოფილდა და ყადაღა დაედო ქ.გორში, ს-ის ქ№21/25-ში მდებარე გ. რ-ის საკუთრებაში არსებულ სადავო საცხოვრებელ სახლს.

2010 წლის 4 ოქტომბერს გორის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა ნ. რ-მა გ. რ-ის მიმართ ქ.გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში მდებარე ბინის 1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობისა და 2010 წლის 13 აგვისტოს გაცემული საკუთრების მოწმობის 1/3 ნაწილში ბათილად ცნობის თაობაზე.

სასამართლო განხილვის მიმდინარეობისას, 2011 წლის 9 მარტს მხარეთა მორიგების მიზნით გადადებული იქნა სასამართლო სხდომა. 2011 წლის 10 მარტს გ. რ-მა შეადგინა და სანოტარო წესით დაამოწმა ხელწერილი, რომლითაც აიღო ვალდებულება, რომ ნ. რ-ის მიერ ქ.გორში, ს-ის ქ№21/25 მდებარე სადავო ბინაზე ყადაღის მოხსნისა და მხარეებს შორის შეთანხმების აქტის შედგენისთანავე, საკუთრებაში არსებულ ზემოაღნიშნულ ბინას დატვირთავდა იპოთეკით ნ. რ-ის სასარგებლოდ მისთვის 7400 აშშ დოლარის გადახდის უზრუნველსაყოფად, 2012 წლის ბოლომდე გადახდის პირობით. იმავე ხელწერილის ბოლო აბზაცით, შეთანხმებაში მკაფიოდ უნდა ყოფილიყო ხაზგასმული, რომ თანხის გადახდის შემდეგ ნ. რ-ი სამუდამოდ უარს იტყოდა ყველანაირ ქონებრივ და სხვა სახის დავაზე, რომელიც შეეხებოდა ბინას, მდებარე ს-ის 21/25-ში, აგრეთვე სამემკვიდრეო დავებზე, რომელიც ეხება გ. რ-ის ქონებრივ ინტერესებს.

ხელწერილში მითითებულ პირობებს დაეთანხმა ნ. რ-ი და მასზე დაკისრებული მოვალეობის შესრულების მიზნით, იმავე დღეს (2011 წლის 10 მარტს) მოსარჩელე ნ. რ-ის წარმომადგენელმა ე. პ-მა განცხადებით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს ზემოთ ხსენებული სარჩელის გამოხმობისა და მათი მოთხოვნით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების შესახებ.

2011 წლის 10 მარტს ნ. რ-ის სარჩელი გ. რ-ის მიმართ დარჩა განუხილველად, ხოლო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გაუქმდა და ყადაღა მოეხსნა გ. რ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას. ამით ნ. რ-მა შეასრულა 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილით განსაზღვრული პირობა,

გ. რ-მა ხელწერილით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა, უფრო მეტიც, იგი, მიუხედავად ნ. რ-ის ადვოკატის არა ერთი წერილობითი შეტყობინებისა, არ გამოცხადდა ნოტარიუსთან 2010 წლის 10 მარტის ხელწერილში მითითებული შეთანხმების შესადგენად, ხოლო სადავო უძრავი ქონება, მდებარე ს-ის ქ№21/25-ში ყადაღის მოხსნის შემდეგ გაყიდა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით დადგენილია ის წინაპირობები, თუ რა მიიჩნევა როგორც მატერიალური კანონის, ასევე საპროცესო კანონის დარღვევად. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ _ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. ამასთან, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს იმ მსჯელობას, რომლითაც სასამართლო საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონედ არ მიიჩნევს 2010 წლის 10 მარტის ხელწერილის სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრას. საკასაციო სასამართლო კასატორის ამ პოზიციას იზიარებს და მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის არსებულ ფაქტობრივ-სამართლებრივ ურთიერთობას უნდა მიეცეს შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება, რათა დადგენილი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები სწორად იქნეს განსაზღვრული.

განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეებს შორის გორის რაიონულ სასამართლოში მიმდინარეობდა სხვა დავა, სადაც დავის საგანს წარმოადგენდა გ. რ-ის საკუთრებაში არსებული ქ.გორში, ს-ის ქ.№21/25-ში მდებარე უძრავი ქონების (ბინა) 1/3 ნაწილში ნ. რ-ის საკუთრების უფლების აღიარება. სწორედ აღნიშნული დავის ფარგლებში მხარეებმა დავის მორიგებით დასრულების მიზნით შესთავაზეს ერთმანეთს პირობები. როგორც სააპელაციო სასამართლოს ფაქტობრივ დასაბუთებაშია აღნიშნული, მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგზე: გ. რ-მა აიღო ვალდებულება, რომ ნ. რ-ის მიერ ქ.გორში, ს-ის ქ№21/25 მდებარე სადავო ბინაზე ყადაღის მოხსნისა და მხარეებს შორის შეთანხმების აქტის შედგენისთანავე, საკუთრებაში არსებულ ზემოაღნიშნულ ბინას დატვირთავდა იპოთეკით ნ. რ-ის სასარგებლოდ, მისთვის 7400 აშშ დოლარiს გადახდის უზრუნველსაყოფად 2012 წლის ბოლომდე გადახდის პირობით. შეთანხმებაში მკაფიოდ უნდა ყოფილიყო ხაზგასმული, რომ თანხის გადახდის შემდეგ ნ. რ-ი სამუდამოდ უარს იტყოდა ყველანაირ ქონებრივ და სხვა სახის დავაზე, რომელიც შეეხებოდა ბინას, მდებარე ს-ის 21/25-ში, აგრეთვე სამემკვიდრეო დავებზე, რომელიც ეხება გ. რ-ის ქონებრივ ინტერესებს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვითაც, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. მოცემული ნორმის ანალიზისა და საქმეზე დადაგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ვალდებულებითსამართლებრივი, კერძოდ სახელშეკრულებო ურთიერთობა. მართალია, მხარეთა მიერ შეთანხმებული პირობების დამტკიცება არ მომხდარა სასამართლოს მიერ, თუმცა ამ ფაქტის არარსებობა არ ცვლის ვალდებულების არსს.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს დასკვნას, რომლითაც დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ გ. რ-მა არ შეასრულა ხელწერილით ნაკისრი ვალდებულება. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა ემყარება ფაქტობრივი გარემოებების არასწორ დადგენას, ვინაიდან არ შეიძლება დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად ჩაითვალოს ნ.რ-ის მიერ 2011 წლის 10 მარტის ხელწერილით განსაზღვრული პირობები შესრულებულად, 2011 წლის 18 მარტის წერილში ხაზგასმით არის აღნიშნული, რომ გ.რ-მა ივალდებულა მის საკუთრებაში არსებული ბინის იპოთეკით დატვირთვა გარკვეული წინაპირობით და არა ბინის იპოთეკით დატვირთვა და შეთანხმების დადება ერთდროულად, მხარეთა შორის მიღწეულ მორიგებას უნდა მოჰყოლოდა საქმის შეწყვეტა და ის წინაპირობები, რაც ხელწერილით იყო განსაზღვრული უნდა ჩადებულიყო მორიგების აქტში, აღნიშნული კი გახდებოდა საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი. სამოქალაქო კოდექსის 329-ე მუხლის შესაბამისად, ნ.რ-მა მიიღო რა ხელწერილით განსაზღვრული პირობები, მოწინააღმდეგე მხარე ელოდებოდა ბინაზე ყადაღის მოხსნასა და შეთანხმების დადებას, რასაც უნდა მოჰყოლოდა სამოქალაქო საქმის შეწყვეტა. კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე საკითხზე:

სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ კასატორის მიერ ნ. რ-ის მისამართით შეთავაზებულ იქნა წინადადება, რომელიც ისე მიიღო ამ უკანასკნელმა, რომ მისი მხრიდან სხვა სახის შეთავაზებას (ახალ ოფერტს) ადგილი არ ჰქონია. აქედან გამომდინარე, კასატორის აპელირება იმ გარემოებაზე, რომ მხარეთა შორის უნდა დადებულიყო დამატებითი შეთანხმება ვერ აბათილებს მხარეებს შორის ორმხრივი ვალდებულების წარმოშობის ფაქტს. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ერთის მხრივ გ. რ-მა აიღო ვალდებულება 2012 წლის ბოლომდე ნ. რ-ისთვის გადაეხადა 7400 აშშ დოლარი, ხოლო მეორეს მხრივ ნ. რ-მა აიღო ვალდებულება უარი ეთქვა ყველანაირ ქონებრივ და სხვა სახის დავაზე, რომელიც შეეხებოდა ბინას, მდებარეს ქ.გორში, ს-ის 21/25-ში, აგრეთვე სამემკვიდრეო დავებზე, რომელიც შეეხებოდა გ. რ-ის ქონებრივ ინტერესებს. ამასთან, სადავო ბინაზე უნდა მოხსნილიყო ყადაღა და გ. რ-ის მიერ ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო უზრუნველყოფის ისეთი ღონისძიება, როგორიცაა იპოთეკა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ნ. რ-მა შეასრულა მასზე დაკისრებული მოვალეობა, რაც გამოიხატა მასში, რომ 2011 წლის 10 მარტს ნ.რ-მა გამოიხმო სარჩელი და მისივე მოთხოვნით გაუქმდა გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება _ ყადაღა. საკასაციო პალატა იზიარებს რა კასატორის არგუმენტებს, მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული შეფასება არასწორია, ვინადან სარჩელის გამოხმობა არ წარმოადგენდა მხარეთა შორის მიღწეული შეთანხმების პირობას. ამასთან, მხედველობაშია მისაღები კასატორის ის ინტერესი, რაც მან დაუკავშირა მისი მხრიდან ვალდებულების შესრულებას, კერძოდ, ნ.რ-ის მიერ სარჩელზე უარის თქმა, რასაც შედეგად მოჰვებოდა საქმის შეწყეტა და მხარეებს შორის ყველანაირი დავის დასრულება. საქმის მასალებით არ არის დადგენილი, რომ ნ.რ-მა ამ კუთხით შეასრულა რაიმე მოქმედება (უარი თქვა კასატორის მიმართ ყველანაირ დავაზე). საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83¹ მუხლის პირველი ნაწილის პირველ წინადადებაზე, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელეს უფლება აქვს, გამოიხმოს სარჩელი ისე, რომ უარი არ თქვას თავის მოთხოვნაზე. სარჩელის გამოხმობა სამართლებრივად არ შეიძლება გაიგივებულ იქნას ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილ მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის ინსტიტუტთან, რადგანაც მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმა საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველია, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტისა, რა დროსაც, 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება. ამდენად ის გარემოება, რომ ნ.რ-მა მასზე დაკისრებული ვალდებულება შეასრულა, ემყარება საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებას, შესაბამისად საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული შედავება (პრეტენზია).

სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის მიხედვით, იმ პირს, რომელსაც ვალდებულება აკისრია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შეუძლია უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი ვალდებული იყო თავისი ვალდებულება წინასწარ შეესრულებინა. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებით კასატორმა წარმოადგინა დასაბუთებული პრეტენზია, კასატორის არგუმენტი, რომ საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე მას არ ეკისრებოდა ვალდებულების შესრულება საფუძვლიანია და გაზიარებულ უნდა იქნეს.

სააპელაციო პალატა გ. რ-ის მხრიდან ვალდებულების დარღვევად მიიჩნევს აგრეთვე იმას, რომ სადავო უძრავი ქონება, მდებარე ს-ის ქ№21/25-ში ყადაღის მოხსნის შემდეგ გაიყიდა. აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს შემდეგს: საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მხარეებმა 2010 წლის 10 მარტის შეთანხმებით ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად გაითვალისწინეს ისეთი სახის უზრუნველყოფის ღონისძიება, როგორიცაა იპოთეკა. ამასთან, მხარეებს შორის ქონებაზე დავის სასამართლო წესით განხილვისას სასამართლოს განჩინების საფუძველზე გამოყენებული იყო ყადაღა. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ ხაზს გაუსვამს იმ ფაქტს, რომ სარჩელის გამოხმობა არ ყოფილა მხარეთა შეთანხმების საგანი, ამასთან, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის რისკი იყო ის, რომ მან სასამართლოს მეშვეობით არ მოითხოვა მორიგების დამტკიცება და უკვე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების _ ყადაღის შეცვლა მეორე სახის უზრუნველყოფის ღონისძიებით _ იპოთეკით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაწეული რისკის უარყოფითი შედეგები ამ უკანკნელმა უნდა იტვირთოს.

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებას იმ ნაწილში, რომლითაც სასამართლომ სამკვიდრო წილის კომპენსაციის სანაცვლოდ, ზიანის ანაზღაურების სახით, აპელანტს მიაკუთვნა სარჩელში მითითებული თანხა, პალატა მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ასევე დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას შეიცავს, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა, ხოლო 377-ე მუხლის პირველი ნაწილით იმპერატიულადაა განსაზღვრული, რომ სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. განსახილველი დავის საგანი გარიგებით (ხელწერილით) ნაკისრი ფულადი ვალდებულების შესრულებაა. მოცემული დავა არ ეხება სამკვიდროდან კუთვნილი წილის მიღებას, აქედან გამომდინარე, კასატორის პოზიცია, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი გაზიარებულ უნდა იქნეს.

სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც, ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია, რომ ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. განსახილველ შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ გ. რ-ს ვალდებულება არ წარმოშობია, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს ნ. რ-ის მოთხოვნის მართებულად მიჩნევის წინაპირობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), ამასთან, საქმეზე დადგენილი სხვა ფაქტობრივი გარემოებები არ არის საკმარისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის. საკასაციო პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს, კერძოდ, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ნ. რ-ს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულია ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, პალატა მიიჩნევს, რომ ნ. რ-ს გ. რ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საქმის განხილვისას გაღებული სახელმწიფო ბაჟი, კერძოდ, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 600 ლარი, ხოლო გ.რ-ის მიერ გადახდილი თანხა უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საქმის უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული უსაფუძვლოა და არ გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391¹ მუხლის მოთხოვნებიდან, ასევე უსაფუძვლოა გ. რ-ის შუამდგომლობა მტკიცებულებათა მიღებისა და საქმისათვის დართვის თაობაზე, რადგანაც, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, ახალი მტკიცებულებები ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა, სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა ისინი. აღნიშნული გარემოება საკასაციო პალატის მიერ მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ტ. მე-2, ს.ფ.97-112) 16 ფურცლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

3. ნ. რ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

4. ნ. რ-ს გ. რ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელი მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 600 ლარის ანაზღაურება.

5. გ. რ-ს შუამდგომლობა საქმის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის მიერ განხილვისა და მტკიცებულებათა საქმეზე დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

6. გ. რ-ს დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები (ტ. მე-2, ს.ფ.97-112) 16 ფურცლად.

7. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.