№ას-497-470-2012 22 მაისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. რ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ჯ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – მართლსაწინააღმდეგო განზრახი ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. რ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. ჯ-ის მიმართ მართლსაწინააღმდეგო განზრახი ქმედებით მიყენებული მატერიალური ზიანის – 20000 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

მოსარჩელეს დედოფლისწყაროს რაიონში საკუთრების უფლებით გააჩნია 396 ჰა მიწის ნაკვეთი. აღნიშნულ ნაკვეთზე საკუთრების უფლება აღრიცხულია საჯარო რეესტრში. მიწის ნაკვეთზე მდებარეობს ორი ფერმა და ორი საცხოვრებელი სახლი, რომელთაგან ერთი 1998 წლიდან ნაქირავები ჰქონდა მოპასუხეს, რომელმაც ქირის გადახდა შეწყვიტა 2008 წლიდან. მოსარჩელის არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, მოპასუხეს თანხა არ გადაუხდია, უკანონოდ ფლობდა ქონებას და არ აძლევდა მესაკუთრეს ნივთით სარგებლობის შესაძლებლობას. თ. ჯ-ემ მიმართა საგამოძიებო ორგანოს გ. რ-ის მიმართ საძოვრის შეძენის შესახებ დოკუმენტების სავარაუდო გაყალბების შესახებ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის მოთხოვნით. სიღნაღის რაიონული პროკურატურის მიერ 2011 წლის 22 მაისს შეწყდა წინასწარი გამოძიება დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო. მოსარჩელემ კუთვნილი უძრავი ქონებიდან მოპასუხის გამოსახლება შეძლო მხოლოდ პოლიციის დახმარებით. გაფრთხილების მიუხედავად, იმავე ღამეს მოპასუხემ მართლსაწინააღმდეგოდ შეაღწია მოსარჩელის კუთვნილ ფერმაში, ბინასა და საძოვარში, რითაც დაარღვია მესაკუთრის უფლებები და მიაყენა მატერიალური ზიანი. დანაშაულის ჩადენის გამო, მოპასუხე მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში სისხლის სამართლის კოდექსის 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის გამო. სისხლის სამართლის საქმეზე გ. რ-ი მიჩნეულ იქნა დაზარალებულად, ხოლო 2011 წლის 23 მაისს თ. ჯ-ესა და პროკურატურას შორის, მოსარჩელის თანხმობით, გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება და თ. ჯ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ წარდგენილ ბრალდებაში. განაჩენით დადგენილია, რომ მოპასუხემ ჩაიდინა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, დადგენილია მიზეზობრივი კავშირიც ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის და თ.ჯ-ის ბრალეულობა. დადგენილია ასევე მოსარჩელისათვის ამ ქმედების შედეგად 20000 ლარის ოდენობის ზიანის მიყენება, რომლის ანაზღაურებაზეც, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად, პასუხისმგებელია ქმდების ჩამდენი და ეს ზიანი მას ნებაყოფლობით არ აუნაზღაურებია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივად მიუთითა შემდეგი გარემოებები:

დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 23 მაისის განაჩენით არ არის დადგენილი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის 20000 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი და არც ის გარემოება, რომ თ. ჯ-ეს დაეკისრა სამოქალაქო წესით პასუხისმგებლობა, მოსარჩელეს არ აქვს წარდგენილი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა მოთხოვნილი ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი, შესაბამისად, არ დასტურდება სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების წინაპირობები. თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 26 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გ. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, თ. ჯ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 20000 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 თებერვლის განჩინებით თ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 26 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მესამე ნაწილზე, 105-ე მუხლზე და განმარტა, რომ გადაწყვეტილება დასაბუთებული უნდა იყოს როგორც ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი თვალსაზრისით. ფაქტობრივი დასაბუთებისას საქმის განმხილველმა სასამართლომ უნდა მიუთითოს იმ მტკიცებულებებზე, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, ასევე მოსაზრებები, რომლებითაც საქმის განმხილველი სასამართლო უარყოფს საქმეში წარმოდგენილ ამა თუ იმ მტკიცებულებას, ამასთან, საქმის განმხილველმა სასამართლომ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას გულდასმით უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა მტკიცებულება და მხოლოდ ამის შემდეგ გამოიტანოს დასკვნა სადავო გარემოების არსებობის ან არარსებობის თაობაზე. განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები თელავის რაიონულ სასამართლოს ყოველმხრივ და სრულად არ გამოუკვლევია, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ფაქტობრივი კუთხით დაუსაბუთებელია. დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 23 მაისის განაჩენით თ. ჯ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 160-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად შეეფარდა თავისუფლების აღკვეთა ერთი წლის ვადით, რაც ჩაეთვალა პირობითად, ასევე დამატებით სასჯელის სახედ განესაზღვრა ჯარიმა 5000 ლარის ოდენობით. გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელე გ. რ-ისათვის მოპასუხე თ. ჯ-ის მიერ ზიანის მიყენების შესახებ ფაქტი დადასტურდა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს განაჩენით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, ზიანის მიყენების ფაქტი ამ კონკრეტულ შემთხვევაში კვლევას არ საჭიროებს. ამ თვალსაზრისით პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება, რომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი განაჩენით. თელავის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა რა გ. რ-ისათვის 20000 ლარის ოდენობის ზიანის მიყენების ფაქტი, გადაწყვეტილების მიღებისას პირველი ინსტანციის სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 23 მაისის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა არ გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის შინაარსიდან, ვინაიდან კანონის აღნიშნული დანაწესი ვრცელდება მხოლოდ ზიანის მიყენების შესახებ ფაქტზე და იგი არ გულისხმობს მიყენებული ზიანის ოდენობის დადგენილად მიჩნევისათვის მხოლოდ ამგვარი განაჩენით ხელმძღვანელობას. დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამოქალაქო სარჩელის განხილვისას მიყენებული ზიანის ოდენობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დადგინდეს თავად განსახილველ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევის შედეგად, რა დროსაც დაცული უნდა იყოს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი და საქმეში მონაწილე ორივე მხარემ თანაბარი შესაძლებლობებით უნდა ისარგებლოს, იმისათვის რომ წარმოადგინოს და უარყოს მოწინააღმდგე მხარის მიერ მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები. წარმოდგენილი მტკიცებულებები უნდა შეფასდეს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რის შედეგადაც სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. გამომდინარე იქიდან, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის განხილველი სასამართლოს მიერ არ არის გამოკვლეული და დადგენილი მოსარჩელე გ. რ-ისათვის მოპასუხე თ. ჯ-ის დანაშაულებრივი ქმედებით მიყენებული ზიანის ოდენობა, პალატამ ჩათვალა, რომ მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ემსჯელა მხარის მიერ მიყენებული ზიანის ზუსტ ოდენობასა და მოდავე მხარისათვის დაკისრებული თანხის კანონიერებაზე. მოპასუხემ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას მიუთითა, რომ მას ეტაპობრივად აქვს გადახდილი განსაზღვრული ოდენობის თანხა მოსარჩელისათვის და ასევე, გადაცემული აქვს განსაზღვრული ოდენობის ყველი, ამასთან, მისივე განმარტებით, მოპასუხე უვლიდა მოსარჩელის 170 სულ ცხვარს, რომლის დადასტურება შესაძლებელია მოწმეთა ჩვენებებით. იქიდან გამომდინარე, რომ აღნიშნული გარემოებები არ გამოუკვლევია პირველი ინსტანციის სასამართლოს, პალატამ ჩათვალა, რომ მოკლებული იყო შესაძლებლობას, შეემოწმებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების საფუძვლიანობა და ემსჯელა აქვს თუ არა შესრულებული მოპასუხეს ვალდებულების გარკვეული ნაწილი. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, საქმის განმხილველი სასამართლოს მიერ დასადგენია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ის გარემოება, კონკრეტულად რა ოდენობის ზიანი მიადგა მოსარჩელე გ. რ-ს მოპასუხე თ. ჯ-ის მიერ და მიღებული აქვს თუ არა გ. რ-ს შესრულების გარკვეული ნაწილი თ. ჯ-ისაგან. სასამართლომ, ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ჩათვალა, რომ საჭიროა მტკიცებულებების დამატებით გამოკვლევა და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, რის გამოც პალატა უფლებამოსილი არ არის, მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. რ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ეწინააღმდეგება სასამართლოს მიერ დადგენილ ცალკეულ ფაქტებს, სასამართლომ არ განმარტა, თუ რატომ მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებლად, რაც საქმის ხელახლა განხილისათვის დაბრუნების საფუძველი გახდა. პალატამ არასწორად განმარტა კანონი – „ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესის“ თაობაზე. თელავის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღიძრა თ. ჯ-ის მიმართ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავის საფუძველზე. სარჩელი ეფუძნება დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 23 მაისის განაჩენს, რომლითაც თ. ჯ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში, კერძოდ, გ. რ-ის კუთვნილ მფლობელობაში, მფლობელის ნების საწინააღმდეგოდ, უკანონოდ შესვლაში, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. განაჩენის აღწერილობით-სამოტივაციო ნაწილში მითითებულია, როგორც გ. რ-ისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, დამდგარი ქონებრივი ზიანის ოდენობა, რის საფუძველზეც სასამართლომ დაადასტურა პროკურორის მიერ კვალიფიცირებული დანაშაული, კერძოდ, განაჩენში აღნიშნულია, რომ 1998 წლიდან, გ.რ-ს თ.ჯ-ისათვის მიქირავებული ჰქონდა საძოვარი, მასზე განთავსებული ცხვრის ფერმითა და საცხოვრებელი ბინით. 2008 წლიდან თ.ჯ-ე აღარ უხდიდა ქირას კასატორს, არც დაკავებულ ფერმას, ბინასა და საძოვარს ათავისუფლებდა, რის გამოც, გ.რ-მა მიმართა პოლიციას, თ.ჯ-ე 2011 წლის 28 მარტს გამოსახლებულ იქნა უკანონოდ დაკავებული ფართიდან, თუმცა იგი ხელმეორედ შევიდა ამავე მფლობელობაში. აქვე მითითებულია, რომ დანაშაულებრივი ქმედებით თ.ჯ-ემ დაზარალებულ გ.რ-ს წლების განმავლობაში მიაყენა 20000 ლარის მნიშვნელოვანი ქონებრივი ზიანი, აღნიშნული მიანიშნებს იმაზე, რომ კასატორს წლების განმავლობაში არ ჰქონდა შესაძლებლობა, თავისი ქონება გამოეყენებინა შემოსავლის მისაღებად, ასევე აღსანიშნავია, რომ ამავე წლებში ეს უკანასკნელი იხდიდა კუთვნილი მიწის გადასახადებს. სისხლის სამართლის განაჩენით დადგენილი ქონებრივი ზიანის ოდენობად 20000 ლარი განისაზღვრა დადასტურებულია მოწმეთა ჩვენებებით, დაზარალებულის მიერ წარდგენილი დოკუმენტებითა და სხვა მტკიცებულებათა ერთობლიობით. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლო მიუთითებს, რომ თელავის რაიონულ სასამართლოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არ გამოუკვლევია ყოველმხრივ და სრულად, რის გამოც გადაწყვეტილება მიიჩნია დაუსაბუთებლად. აქვე აღნიშნავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მულხის შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებები კვლევას არ საჭიროებენ. სასამართლომ, ერთი მხრივ, განმარტა, რომ თელავის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა რა გ. რ-ისათვის 20000 ლარის ოდენობის ზიანის მიყენების ფაქტი, გადაწყვეტილების მიღებისას, პირველი ინსტანციის სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 23 მაისის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს, ამასთან ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა არ გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილის შინაარსიდან. არასწორია გასაჩივრებული განჩინების განმარტება, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილი ვრცელდება მხოლოდ ზიანის მიყენების შესახებ ფაქტზე და იგი არ გულისხმობს მიყენებული ზიანის ოდენობის დადგენილად მიჩნევისათვის მხოლოდ ამგვარი განაჩენით ხელმძღვანელობას. დანაშაულით მიყენებული ზიანის ოდენობა უნდა დადგინდეს თავად განსახილველ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევის შედეგად, რა დროსაც დაცული უნდა იყოს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი და საქმეში მონაწილე ორივე მხარემ თანაბარი შესაძლებლობებით უნდა ისარგებლოს, იმისათვის, რომ წარმოადგინოს ან უარყოს მეორე მხარის მიერ მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები. წარმოდგენილი მტკიცებულებები უნდა შეფასდეს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რის შედეგადაც სასამართლო გამოიტანს დასკვნას საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. აღნიშნული მსჯელობით სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავის მოთხოვნები. კანონმდებელმა დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საქმის გამარტივებული წესით განხილვის აუცილებლობა დააწესა იმიტომ, რომ სისხლის სამართალწარმოებიდან მოპასუხისა და მოსარჩელის ინსტიტუტი ამოღებულ იქნა, სამოქალაქო საქმის წარმოებისას კი, აღარ არის საჭირო სხვა კვლევები, თუ ზიანის ოდენობა განსაზღვრულია. პალატამ არ გამოიყენა 309¹⁷ მუხლის მეორე ნაწილი, სადაც მითითებულია გარემოებაზე, როდესაც სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი განაჩენით არ არის განსაზღვრული ზიანის ოდენობა. სააპელაციო სასამართლომ ეჭვქვეშ დააყენა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის კანონიერებასაც, როდესაც მიუთითა შემდეგი: მართალია, სასამართლომ ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოებები დადასტურებულად მიიჩნია, მაგრამ თავისი გადაწყვეტილების 4.3 პუნქტში უთითებს, რომ მოპასუხე უვლიდა 170 სულ ცხვარს, რაც სასამართლოს აზრით, მოთხოვნილ თანხას უნდა დააკლდეს, ასეთ შემთხვევაში, თ. ჯ-ის მიმართ გამოტანილი განაჩენი შესაძლოა აღმოჩნდეს უკანონო, რადგან ზიანის შემცირება ან გაზრდა ასახვას ჰპოვებს დანაშაულის სიმძიმეზე, მის კვალიფიკაციასა და დანიშნულ სასჯელზე. გარდა ამისა, საპროცესო შეთანხმების დადებისას თ. ჯ-ე გაფრთხილებული იყო, რომ სამოქალაქო პასუხისმგებლობისაგან არ თავისუფლდებოდა. არც თ.ჯ-ეს და არც მის დამცველს განაჩენი არ გაუსაჩივრებიათ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 19 აპრილის განჩინებით გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმებისა და გ. რ-ის საკასაციო პრეტენზიის ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა)არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ)გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ)არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

როგორც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებითაა დადგენილი, სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივი დასაბუთება გაიზიარა მხოლოდ იმ ნაწილში, რომელიც შეეხებოდა მოსარჩელისათვის მოპასუხის მხრიდან დანაშაულის ჩადენის შედეგად ზიანის მიყენების ფაქტს. რაც შეეხება მიყენებული ზიანის ოდენობის გაანგარიშებას, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ამ კუთხით პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კანონის მოთხოვნები, კერძოდ: ა)სასამართლომ ყოველმხრივ და სრულად არ გამოიკვლია მტკიცებულებები (სსსკ-ის105-ე მუხლის დარღვევა); ბ)სასამართლოს დასაბუთება არ გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის შინაარსიდან, ვინაიდან კანონის აღნიშნული დანაწესი ვრცელდება მხოლოდ ზიანის მიყენების შესახებ ფაქტზე და იგი არ გულისხმობს მიყენებული ზიანის ოდენობის დადგენილად მიჩნევისათვის მხოლოდ ამგვარი განაჩენით ხელმძღვანელობას.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის უკან დაბრუნებას ხელახლა განსახილველად საფუძვლად დაუდო შემდეგი მოტივაცია: საქმის განმხილველი სასამართლოს მიერ დასადგენია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ის გარემოება, კონკრეტულად რა ოდენობის ზიანი მიადგა მოსარჩელე გ. რ-ს მოპასუხე თ. ჯ-ის მიერ და მიღებული აქვს თუ არა გ. რ-ს შესრულების გარკვეული ნაწილი თ. ჯ-ისაგან. ამასთან, მიყენებული ზიანის ოდენობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დადგინდეს თავად განსახილველ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევის შედეგად, რა დროსაც დაცული უნდა იყოს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა კანონი – „ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესის“ თაობაზე. ამასთან, პალატამ არ გამოიყენა საპროცესო კანონის 309¹⁷ მუხლის მეორე ნაწილის დებულებანი. კასატორი მიიჩნევს, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის აღწერილობით-სამოტივაციო ნაწილში მითითებულია, როგორც გ. რ-ისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, დამდგარი ქონებრივი ზიანის ოდენობა, რის საფუძველზეც სასამართლომ დაადასტურა პროკურორის მიერ კვალიფიცირებული დანაშაული. აღნიშნული მიანიშნებს იმაზე, რომ კასატორს წლების განმავლობაში არ ჰქონდა შესაძლებლობა, თავისი ქონება გამოეყენებინა შემოსავლის მისაღებად, ასევე აღსანიშნავია, რომ ამავე წლებში ეს უკანასკნელი იხდიდა კუთვნილი მიწის გადასახადებს. მითითებული არგუმენტების დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე საკითხზე:

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე გ. რ-ი მოპასუხე თ. ჯ-ისაგან ითხოვს დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. ამასთან, მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად უთითებს არა სახელშეკრულებო ურთიერთობას, არამედ დელიქტურ ურთიერთობას. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის დანაწესიდან, რომლის მიხედვითაც, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ თ. ჯ-ის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედებით მოსარჩელე გ. რ-ს მიადგა ზიანი. აღნიშნული გარემოება დადასტურებულ იქნა დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 23 მაისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. ამდენად, საქმის საკასაციო წესით განხილვისათვის სავალდებულოდ გასაზიარებელია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოპასუხის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენა; მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი; მიზეზობრივი კავშირი ჩადენილ ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი არ მიიჩნია საკმარის მტკიცებულებად.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით კი, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად ფაქტობრივი გარემოებების დადგენას ყოველთვის წინ უძღვის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასება, რაც მოიცავს მათი დასაშვებობის, შესახებობისა და უტყუარობის შემოწმებას, აგრეთვე მტკიცებულებათა საკმარისობაზე მსჯელობასა და მათ შეფასებას ერთობლიობაში. მტკიცებულებათა დასაშვებობა შესაძლებელია დადგენილი იყოს როგორც მატერიალური კანონით, ასევე საპროცესო კანონით.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის გამარტივებული წესით განხილვის მარეგულირებელი ნორმებით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავი) მოწესრიგებულია როგორც წმინდა პროცესუალური საკითხები (დასაშვებობა, განსჯადობა და ა.შ.), ასევე მტკიცებულებათა დასაშვებობასთან დაკავშირებული საკითხები. მაგალითად: 309²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რომელიც დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ამდენად, ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად კანონმდებელი დასაშვებ მტკიცებულებად მიიჩნევს კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლოს განაჩენს. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დედოფლისწყაროს რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 23 მაისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით უტყუარად დადგენილად მიიჩნია ზიანის მიყენების ფაქტი, რაც კასაციის შემოწმების საგანს არ წარმოადგენს.

ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის გამარტივებული წესით განხილვის მარეგულირებელი ნორმებიდან კიდევ ერთი ნორმა, 30917 მუხლის მე-2 ნაწილი ეხება მტკიცებულებათა დასაშვებობას. აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, თუ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არ შეიცავს მიყენებული ზიანის გაანგარიშებას, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს შეიძლება ასევე დაერთოს უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტი, რომელშიც განსაზღვრული იქნება მიყენებული ზიანის ოდენობა. მოცემული ნორმის სიტყვა-სიტყვითი განმარტებიდან ცალსახად დგინდება, რომ დელიქტით გამოწვეული ზიანის ოდენობის დასადგენად დასაშვები მტკიცებულებაა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი, ამასთან, შესაძლებელია იგი საკმარისი აღმოჩნდეს, თუ განაჩენი შეიცავს შესაბამის გაანგარიშებას. ხოლო თუ განაჩენი ზოგადად ადგენს ზიანის მიყენების ფატს და არ შეიცავს ოდენობის დასაბუთებას, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მოსარჩელეს დასჭირდება დამატებითი მტკიცებულების წარდგენა.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიყენებული ზიანის ოდენობის დადგენილად მიჩნევისათვის მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით ხელმძღვანელობა ისე გამორიცხა, რომ თვითონვე არ მოუხდენია აღნიშნული მტკიცებულების შეფასება ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ამგვარი უსწორობა გამომდინარეობს კანონის არასწორი განმარტებიდან და კანონის არგამოყენებიდან.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია ის სამართლებრივი საფუძვლები, როდესაც სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს იმავე სასამართლოს, თუმცა, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. კანონის ამგვარი ჩანაწერი ემსახურება მართლმსაჯულების ეკონომიურობის პრინციპს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. მითითებული ნორმით განსაზღვრულია რა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის ზუსტი ფარგლები, კანონმდებელი ამ ფარგლებში სააპელაციო სასამართლოს ფაქტობრივი გარემოების დადგენისა და მტკიცებულებათა შეფასების მიზნით რაიმე შეზღუდვას არ უწესებს, უფრო მეტიც, ამ ინსტანციის სასამართლოში, გარკვეული გამონაკლისების გათვალისწინებით (სსსკ 380-ე მუხლი) დასაშვებია ახალი მტკიცებულების მიღება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ არასაკმარისად დაასაბუთა გადაწყვეტილება, შესაბამისად კასატორის პრეტენზია სრულიად მართებულია და გაზიარებულ უნდა იქნეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის ე¹ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო საჩივრის პრეტენზიის დასაბუთელობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო პალატა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ განსახილველი საქმის სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება ამ ეტაპზე შეუძლებელია.ამასთან, საქმის სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემდეგ, სასამართლომ, საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, ასევე საპროცესო ნორმების დაცვით წარდგენილ ახალ მტკიცებულებებს უნდა მისცეს სათანადო შეფასება. სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, არის თუ არა საკმარისი სასარჩელო მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი. განაჩენის, როგორც მტკიცებულების უტყუარობის შესამოწმებლად სასამართლომ უნდა დაადგინოს ხომ არ არის განაჩენში მითითებული ზიანის ოდენობა კონკრეტული დანაშაულის შემადგენლობის მაკვალიფიცირებელი ნიშანი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. დასახელებული ნორმის გათვალისწინებით, ვინაიდან საქმე სააპელაციო სასამართლოს უბრუნდება ხელახლა განსახილველად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლო ხარჯების განსაზღვრა სწორედ საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანის დროს უნდა იქნეს განხილული.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.