№ას-526-495-2012 3 მაისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი. მ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ბ-ი, თ. მ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მანანა ბ-ისა და თ. მ-ის მიმართ (იხ. ტ.1, ს.ფ.92, 2011 წლის 15 მარტის საოქმო განჩინება) მოპასუხეებისათვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის – 7500 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, ქ.თბილისში, ი. ც-ის ქუჩა №16-ში მდებარე მ. ბ-ისა და თ. მ-ის საკუთრებად რიცხული უძრავი ქონებიდან 31,24 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით შემდეგი გარემოებების გამო:

ქ.თბილისში, ი.ც-ის ქ№16-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე მდებარე 24,18 კვ.მ ერთი ოთახისა და 7,06 კვ.მ ლოჯიის მფლობელია მოსარჩელე და დადგენილი წესითვეა რეგისტრირებული ამავე ფართში. სადგომში ცხოვრების საფუძველი სახლთმფლობელობის მესაკუთრესთან თავის დროზე დადებული ხელშეკრულებაა საფასურის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, თუმცა მხარეთა შორის გაფორმებული წერილობითი დოკუმენტი დაკარგულია. საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეები „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, არ არიან თანახმა, მოსარჩელეს გადაუხადონ სადგომის საბაზრო ღირებულების – 30000 აშშ დოლარის 75% – 22500 აშშ დოლარი.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ ი. მ-ი არ წარმოადგენს ქ.თბილისში, ი. ც-ის ქუჩა №16-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 13 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ი. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 თებერვლის განჩინებით ი. მ-ს უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, ი. ც-ის ქუჩა N16-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომის მესაკუთრესა და ი. მ-ს შორის საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის ფაქტი საქმის მასალებიდან არ დასტურდება. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების არსებობასთან დაკავშირებით ი. მ-ი შემოიფარგლა სიტყვიერი განმარტებითა და სადავო სადგომის მისამართზე რეგისტრაციის ფაქტზე მითითებით. წარმოდგენილი არ ყოფილა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება ან კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლისა. პალატის განმარტებით, მითითებული ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. რიგ შემთხვევებში სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმები განსაზღვრავენ ცალკეული ფაქტების დადგენის სპეციალურ წესს. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს რა სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობას, აწესებს, რომ მოსარგებლის სტატუსის განმაპირობებელი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს საცხოვრებელ სადგომზე რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდის ფაქტით (მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტი). იმის გათვალისწინებით, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ემყარება მოსარჩელის ცნობას საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა როგორც სადავო სადგომზე რეგისტრაციის, ასევე კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტი ან მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდის ფაქტი. პალატამ საქმის მასალებიდან გამომდინარე, მიიჩნია, რომ დასტურდებოდა მხოლოდ საცხოვრებელ სადგომზე ი. მ-ის რეგისტრაციის ფაქტი, რაც შეეხება კომუნალური გადასახადების გადახდას ან მესაკუთრისათვის თანხის გადახდის ფაქტს, მისი მტკიცება ი. მ-ს არ განუხორციელებია, მხოლოდ სიტყვიერი განმარტება კი, სადავო გარემოების დადასტურებისათვის საკმარის საფუძვლად არ იქნა მიჩნეული. პალატამ ასევე მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე, სადაც, მართალია, დადასტურებულია გარკვეულ პერიოდში სადავო საცხოვრებელ სადგომში ი. მ-ის ცხოვრების ფაქტი, თუმცა არ ასახავს მფლობელობის საფუძვლების გარკვევისათვის საჭირო ინფორმაციას. ვინაიდან სარგებლობის უფლების დათმობის დასადასტურებლად კანონი აწესებს კუმულაციურ პირობას – სადგომში რეგისტრაციის ფაქტისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტის ერთობლივად არსებობას ან მესაკუთრისათვის თანხის გადახდის ფაქტს, ერთ-ერთი მათგანის არარსებობის პირობებში პრეტენზია საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობით მიღებაზე უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული. პალატამ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, 1¹ მუხლებით და აღნიშნა, რომ ამ კანონის მიზნებისათვის, პირის საცხოვრებელი სადგომის კეთილსინდისიერ მფლობელად მიჩნევისათვის მან უნდა ამტკიცოს, რომ გააჩნია მფლობელობის უფლება შემდეგი საფუძვლებით: 1) მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის გარეშე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2) საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებიდან გამომდინარე, 3) ადმინისტრაციული აქტიდან გამომდინარე. აპელანტი საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ ცნობაზე პრეტენზიას აცხადებს სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების არსებობაზე მითითებით, თუმცა, როგორც დადგენილ იქნა, ასეთი გარემოების სათანადო მტკიცება მის მიერ არ ყოფილა წარდგენილი, რის გამოც აპელანტის პრეტენზია სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ ცნობასა და მისგან გამომდინარე უფლების მიღებასთან დაკავშირებით მიჩნეულ იქნა დაუსაბუთებლად.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი.მ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული განჩინება კანონდარღვევითაა მიღებული, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, კერძოდ, სასამართლომ არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლი, პირველი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტი, არ გამოიყენა ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტი. გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს არ მისცა შეფასება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილ მოთხოვნათა დაცვით, ამასთანავე არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რითაც ასევე დარღვეულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი, მე-2 და მე-3 ნაწილები. პირველი ინსტანციის სასამართლომ, საოქმო განჩინებით არ დააკმაყოფილა მხარის შუამდგომლობა ადგილზე დათვალიერების ჩატარების თაობაზე და, მიუხედავად ამ საოქმო განჩინების სააპელაციო წესით გასაჩივრებისა, სააპელაციო პალატას ამ საკითხზე საერთოდ არ უმსჯელია, ამდენად, სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად ვერ დაასაბუთა. კასატორმა მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველ მუხლზე, პირველი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, მე-2 მუხლის მე-4, მე-6 და მე-7 პუნქტებზე და აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატის მსჯელობა აპელანტის მოსარგებლედ მიუჩნევლობისა და სადგომის დათმობის შესახებ მტკიცებულების წარუდგენლობის თაობაზე არასწორია და არ ემყარება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საბურთალოს განყოფილების 2011 წლის 12 სექტემბრის ცნობის საფუძველზე საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1971 წლის 21 იანვრიდან კასატორი რეგისტრირებული იყო სადავო მისამართზე და 2011 წლის 5 აგვისტოს, მესაკუთრის განცხადების საფუძველზე მოიხსნა რეგისტრაციიდან, სასამართლომ მოწმე ე.არზუმანოვის ჩვენებიდან გაიზიარა მხოლოდ ის გარემოება, რომ კასატორი სადავო საცხოვრებელ სადგომში 15 წლის განმავლობაში არ ცხოვრობდა, ამასთანავე, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, არ იქნა გაზიარებული ამავე მოწმის ჩვენების ის მნიშვნელოვანი გარემოებები, რაც საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის იყო სავალდებულო, ამასთანავე, სასამართლოს მიერ გაზიარებულ ნაწილში მოწმე ე.არზუმანოვის ჩვენება არასწორია, რაც მოწმის ასაკითა და სხვა სუბიექტური ფაქტორებითაა გამოწვეული, აღნიშნულს ადასტურებს ასევე მოწმე მ.თაბაგარის ჩვენებაც, რომელმაც აღიარა, რომ რძლად მიყვანის დროისათვის კასატორი სადავო საცხოვრებელ სადგომში აღარ ცხოვრობდა, თუმცა სწორედ ამ სადგომში გარდაიცვალა ი.მ-ის მამიდაშვილი. არასწორია პალატის მიერ მოწმე ა.ეკიზარიანის ჩვენების ურთიერთგამომრიცხაობის მოტივით გაზიარებაზე უარის თქმა, რადგანაც ამ უკანასკნელმა დაადასტურაა, რომ 1975 წლიდან 1998 წლამდე საცხოვრებლად ტაშკენტში გადავიდა, ხოლო თბილისში დაბრუნების დროისათვის, 2005 წლამდე სადგომში ცხოვრობდა ი.მ-ი, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, სასამართლო დაეყრდნო დაინტერესებული პირის – ყოფილი მესაკუთრის მემკვიდრე დ.ხ-ის ჩვენებას. აპელანტმა სასამართლოს განუმარტა ელ.ენერგიის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრების წარუდგენლობის მიზეზი, კერძოდ, ის, რომ სადავო მისამართზე არსებობს ერთიანი მრიცხველი, აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება, ხოლო მოწმის ჩვენება არ წარმოადგენს საკმარისს. სასამართლო, მოწმეთა ჩვენებებზე მითითებით ასკვნის, რომ დასტურდება გარკვეულ დროს ი.მ-ის მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი, თუმცა მიიჩნევს, რომ ამ ჩვენებებით არ აისახება მფლობელობის საფუძვლის გარკვევისათვის საჭირო ინფორმაცია. აღნიშნული მსჯელობით არ არის განსაზღვრული რა პერიოდზე მიუთითებს სასამართლო, რატომ არის გაურკვეველი მფლობელობის საფუძველი და ათეული წლების მანძილზე რატომ უნდა იყოს ჩაწერილი სახოვრებელ სადგომში ი.მ-ი. სწორედ ამ გარემოებებს ადასტურებს მოწმეთა ჩვენებები, ამასთანავე, კასატორის მიერ სადავო ფართის ფლობა დადასტურებულია ასევე შპს „გ-ი +-ის“ მიერ 2010 წლის 12 იანვარს სადგომის შიდა აზომვების ჩატარებითა და ინდივიდუალურ აუდიტორ რ.ხარბედიას მიერ 2010 წლის 20 აპრილის სადგომის შეფასების აქტით. საყურადღებოა აუდიტის დასკვნა, რომლის თანახმადაც ეზო და სანიტარული კვანძები საერთოა. ის ფაქტი, რომ მესაკუთრისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იქნა შემონახული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 აპრილის განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე ი. მ-ი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი. მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ი. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ი. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.