№ას-583-551-2012 21 მაისი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ტ. ქ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. დ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ნ.დ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ტ. ქ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. დ-ის მიმართ ქ.ბათუმში, გ.ბ-ის ქ№22-ში მდებარე 8 კვ.მ ფართის უკანონო ფლობით მიყენებული ზიანის - 3520 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოსარჩელე 2002 წლიდან ცხოვრობს ქ.ბათუმში, გ.ბ-ის ქ№22-ში, ამავე მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-3 სართულზე სადარბაზოს 8 კვ.მ ფართის მესაკუთრეს წარმოადგენს მოსარჩელე, თანახმად ბათუმის მერიის ტექნიკური კომისიის 2002 წლის საოქმო გადაწყვეტილებისა და 2003 წლის 22 მაისის ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს №49 აქტისა. ამავე მისამართზე ბათუმის მერიის ზედამხედველობის სამსახურის 2011 წლის 14 ივნისის №18 ბრძანებით მოპასუხეს დაურეგისტრირდა 93,5 კვ.მ ფართი, რომელმაც მოიცვა ასევე მოსარჩელის კუთვნილი 8 კვ.მ. ბათუმის მერიის ზედამხედველობის სამსახურის 2011 წლის 18 აგვისტოს №32 ბრძანებით ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 14 ივნისის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და ის შესულია კანონიერ ძალაში. ნ.დ-ე, 2008 წლის 17 ნოემბრიდან 2011 წლის 16 სექტემბრამდე, ფართის უკანონოდ ფლობისას არ აძლევდა შესაძლებლობას ტ.ქ-ეს ესარგებლა საკუთრებით, ამასთან განახორციელა გარკვეული რეკონსტრუქცია და სადავო ფართი მიუერთა საცხოვრებელ ფართს. 2011 წლის 16 სექტემბერს პოლიციამ მოპასუხეს აღუკვეთა სადავო ფართის ფლობა და ის თავისუფალ მდგომარეობაში ჩააბარა მოსარჩელეს, თუმცა მოპასუხის მიერ ფართის უკანონო ფლობით მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, რადგანაც მისი გაქირავებით ის მიიღებდა გარკვეულ შემოსავალს, რაც, სარჩელზე დართული აუდიტორული დასკვნის თანახმად, 3520 ლარია.
მოპასუხემ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები არ ცნო და მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა იმ საფუძვლით, რომ სადავო ფართის თაობაზე არსებობდა მხარეთა შორის მოლაპარაკება, თუმცა მოგვიანებით წარმოიშვა დავა.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ტ. ქ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ნ. დ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ქ.ბათუმში, გ. ბ-ის ქ.№22-ში მესამე სართულზე მდებარე 8 კვ.მ ფართის ფლობითა და სარგებლობით მიყენებული ზიანის სახით 3520 ლარის ანაზღაურება, მოპასუხე ნ. დ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა სასამართლო ხარჯების სულ - 317.40 ლარის გადახდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. დ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ტ.ქ-ისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება და ტ. ქ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ტ. ქ-ეს ნ. დ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 150 (ას ორმოცდაათი) ლარის გადახდა, გაუქმდა ასევე ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ტ. ქ-ეს ეკუთვნის ქ.ბათუმში, გ. ბ-ის ქ№22-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-3 სართულზე მდებარე ბინა და ამ ბინასთან მისასვლელი სადარბაზო. სადარბაზოს მომიჯნავედ ნ. დ-ემ ააშენა საცხოვრებელი ფართი, რომელთან დასაკავშირებლადაც იყენებს ტ. ქ-ის კუთვნილ სადარბაზოს. სადარბაზოთი სარგებლობის სანაცვლოდ, ნ.დ-ემ ტ.ქ-ეს გადაუხადა მხარეთა შეთანხმებული საზღაური - 2550 აშშ დოლარი. 2008 წლის ნოემბერში ნ. დ-ემ სადარბაზოს ნაწილი - 8 კვ.მ გადატიხრა და 2011 წლის 16 სექტემბრამდე ამ ფართით სარგებლობდა ინდივიდუალურად. ტ. ქ-ეს სადავო ფართი არც 2008 წლამდე და არც 2011 წლის შემდეგ ცალკე არ გაუქირავებია, არასდროს უთქვამს აპელანტისათვის, რომ აპირებდა სადავო 8 კვ.მ ფართის ცალკე გაქირავებას.
პალატის მითითებით, ტ. ქ-ე მოითხოვს აპელანტისათვის იმ თანხის გადახდის დაკისრებას, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა ნ. დ-ეს მისთვის სადავო ფართით სარგებლობის უფლება რომ მიეცა. შესაბამისად, ტ. ქ-ე მოითხოვს ე.წ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ტ. ქ-ის სარჩელი საფუძვლიანი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდებოდა 2008 წელს აპელანტს სადარბაზოს ნაწილი რომ არ გადაეტიხრა, ტ. ქ-ე ამ ქონებას გააქირავებდა და მიიღებდა შემოსავალს. ამავდროულად, სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, მოვალე მხოლოდ მაშინ არის ვალდებული აანაზღაუროს ზიანი, თუ მისი მოქმედება ჩვეულებრივ ზიანის მომტანია. პალატის მოსაზრებით, საქართველოში საცხოვრებელი სახლის სადარბაზოს ნაწილს, მით უმეტეს, სახლის მესამე სართულზე მდებარე გადაუტიხრავ და გამოუყოფელ 8 კვ. მეტრს, სველი წერტილებისა და სათანადო საყოფაცხოვრებო პირობების გარეშე, ჩვეულებრივ ცალკე არავინ აქირავებს, რაც იმითაც დასტურდება, რომ არც 2008 წლამდე და არც 2011 წლის შემდეგ, ტ. ქ-ეს სადავო ფართი ცალკე არ გაუქირავებია, მუხედავად იმისა, რომ დღეისათვის ფართი იზოლირებულია და მისი ცალკე უფლების ობიექტად გამოყენებაც უფრო შესაძლებელია. ამდენად, აპელანტს არ შეეძლო, ევარაუდა, თუ ის ტ. ქ-ეს სადავო ფართით სარგებლობის უფლებას მისცემდა, იგი ამ ფართს გააქირავებდა და მიიღებდა შემოსავალს. ტ. ქ-ის განმარტებით, მას არასდროს უთქვამს აპელანტისათვის, რომ აპირებდა სადავო ფართის გაქირავებას, აღნიშნული არც საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა: ლია სურმავას, ლუკა კუკავასა და მზევინარ ნიკოლაიშვილის ჩვენებებით დასტურდება, ამასთან, სასამართლომ შეფასება მისცა ამ ჩვენებს და არადამაჯერებლად, ურთიერთწინააღმდეგობრივად მიიჩნია, შესაბამისად, არ გაიზიარა ისინი. სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერი ფართი, თუ იგი განკუთვნილია ადამიანთა მუდმივად ან ხანგრძლივი დროის განმავლობაში სამყოფად, მინიმალურ საყოფაცხოვრებო პირობებს მაინც უნდა აკმაყოფილებდეს. ასეთი კი სადავო ფართი არ არის, ამდენად, პალატა მოწმეების: ლია სურმავასა და ლუკა კუკავას ჩვენებებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 105-ე მუხლის პირველსა და მე-2 ნაწილების თანახმად, არ დაეთანხმა, ხოლო მოწმე მზევინარ ნიკოლაიშვილის განმარტება სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის არმქონედ მიიჩნია, რადგანაც, მისი განმარტების თანახმად, მასთან მიდიოდნენ პირები, რომელთაც სურდათ ტ. ქ-ის ქონების დაქირავება. აღნიშნული ვითარების გათვალისწინებით, სასამართლომ ტ. ქ-ის პოზიცია, რომ მას შეეძლო სადავო ფართის ცალკე გაქირავება, დაუსაბუთებლად მიიჩნია, მოწმეთა ჩვენებების შეფასების მიუხედავად კი, სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ რომ ტ. ქ-ის მიერ ფართის გაქირავების თაობაზე აპელანტმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რაც გამორიცხავდა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანის თაობაზე აპელანტის ვარაუდის შესაძლებლობას. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 161-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მხარეთა შეთანხმებით აპელანტმა მოწინააღმდეგე მხარეს სადარბაზოთი სარგებლობისათვის გადაუხადა 2550 აშშ დოლარი. ეს გარიგება, ცხადია, მოიცავდა სადავო 8 კვ.მ ფართსაც - გარიგების დადების დროისათვის ეს ფართი ინდივიდუალურად განსაზღვრული არ ყოფილა და, შესაბამისად, ცალკე უფლების ობიექტი ვერ იქნებოდა. ამ გარიგებით აპელანტს სადავო ფართზე სანივთო უფლებები არ მოუპოვებია, თუმცა მან მოიპოვა ნივთით თანასარგებლობის უფლება, რომელიც მან არამართლზომიერად გამოიყენა - მას არ შეეძლო, ხელი შეეშალა მოწინააღმდეგე მხარისათვის სადავო ფართით სარგებლობაში, თუმცა, არც ტ. ქ-ეს ჰქონდა უფლება, არ მიეცა ნივთით სარგებლობის საშუალება აპელანტისათვის, რადგან საკუთრების უფლება უკვე გარიგებით იყო შეზღუდული, შესაბამისად, ტ. ქ-ე სადავო ფართს, აპელანტის თანხმობის გარეშე, ვერ გააქირავებდა. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ აპელანტისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები არ არსებობდა.
სასამართლოს განმარტებით, სადავო ქონებით ნ. დ-ე ინდივიდუალურად უსაფუძვლოდ სარგებლობდა. სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ აპელანტი ვალდებულია გადაუხადოს მოწინააღმდეგე მხარეს ნივთით სარგებლობის საზღაური, მიუხედავად იმისა, იცოდა ან უნდა სცოდნოდა თუ არა მას მესაკუთრის მიზნები სადავო ქონებასთან მიმართებით, ოღონდ იმ შემთხვევაში, თუ აპელანტის მიერ უსაფუძვლოდ დაკავებული ქონების სათანადოდ გამოყენებით ტ. ქ-ე მიიღებდა შემოსავალს, ამასთან, თუ აპელანტი სადავო ფართს სადარბაზოს საერთო ფართიდან არ გამოყოფდა, ტ. ქ-ე მას ცალკე ვერ გააქირავებდა და შემოსავალსაც ვერ მიიღებდა. მოსარჩელის თანხმობის გარეშე ფართს ვერც აპელანტი განკარგავდა, პალატამ მიიჩნია, რომ, როგორც არ უნდა გამოეყენებინა აპელანტს სადავო 8 კვ.მ ფართი, ტ. ქ-ე შემოსავალს ვერ მიიღებდა, რის გამოც ამ თვალსაზრისითაც, სარჩელი უსაფუძვლოა. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნ. დ-ის ვალდებულება მოწინააღმდე მხარის მიმართ არ გამომდინარეობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლიდან, შესაბამისად, რადგანაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად დაკმაყოფილდა სარჩელი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტისა და 1991 მუსხლის თანახმად, არსებობდა როგორც გადაწყვეტილების, ისევე სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების გაუქმების საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ტ. ქ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით ნ. დ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შემდეგი დასაბუთებით:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაარღვია კანონი, იგი განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნისა და დავის საგნის ფარგლებს, მაშინ, როცა მოპასუხეს არ წარმოუდგენია არათუ შეგებებული სარჩელი, არამედ შესაგებელიც კი. პალატამ სადავო ფართზე გააუქმა კასატორის საკუთრების უფლება და იგი გამოაცხადა დ-ე-ქ-ის თანასარგებლობის ობიექტად. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკა. სასამართლომ საქმის განხილვა დაასრულა მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის სტადიაზე და ტ.ქ-ეს არ მისცა მისი მოსაზრებების სრულყოფილად ჩამოყალიბების შესაძლებლობა, ამდენად, გადაწყვეტილება ააგო საქმეში არარსებულ განმარტებებზე და საქმეში არსებული მტკიცებულებების გვერდის ავლით დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, პალატა, მართალია, ეყრდნობა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, მაგრამ ისინი არასრულყოფილადაა გადმოცემული, აღნიშნულს ტ. ქ-ის მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნა, მოწმეთა ახსნა-განმარტებები, რეესტრის ამონაწერები და სხვა მტკიცებულებების კვლევა მიუთითებს. პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე , 221-ე, 225-ე, 226-ე, 227-ე და 228-ე მუხლების იმპერატიული მოთხოვნები. აღნიშნულით სასამართლომ ხელყო „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება, რომელიც მოიცავს „საქმის საჯარო განხილვის უფლებას“, რაც უპირობოდ გულისხმობს უფლებას საქმის ზეპირ მოსმენაზე. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებას (2005 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილება „იაკოვლევი რუსეთის წინააღმდეგ”, 2003 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება „მულტიფლექსი ხორვატიის წინააღმდეგ”). პალატამ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, თუმცა გამოყენების შემთხვევაშიც, არასწორი განმარტება მისცა მას, რადგანაც მოცემული მუხლის ანალოგიურ დანაწესებს იცნობს არამარტო საერთო, არამედ ევროპული სამართალიც. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი შეიძლება სამართალთა უნიფიკაციის რეზულტადად ჩაითვალოს, რაზეც მეტყველებს ვენის კონვენციის 74-ე მუხლი და საერთაშორისო კომერციული ბრუნვა. აღნიშნული ნორმა უშუალოდ გამოხატავს მოვალის ინტერესებს და ათავისუფლებს მას ისეთი რისკისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეული პრინციპებისათვის, ამიტომაც, აღნიშნული მუხლი უპირველესად ადგენს, რომ ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოვალისათვის ზიანი სავარაუდო უნდა იყოს ხელშეკრულების დადების მომენტში. სავარაუდო ზიანი არის ისეთი ზიანი, რომელიც სავარაუდო იქნებოდა ნებისმიერი წინდახედული ადამიანისათვის, ბრუნვის საშუალო მონაწილისათვის. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნიშანია ზიანის დადგომის უშუალო კავშირი მოქმედებასთან. პალატამ აღნიშნული ნორმა გამოიყენა იმ პირობებში, როდესაც ტ. ქ-ესა და ნ. დ-ეს შორის არ არსებობდა არც ხელშეკრულება და არც რაიმე შეთანხმება სადავო ფართთან დაკავშირებით. ნ. დ-ე უკანონოდ ფლობდა და სარგებლობდა კასატორის საკუთრებაში რიცხულ 8 კვ.მ ფართს, რაც გამორიცხავს მხარეთა შორის რაიმე სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობას. სადავო ნორმის გამოყენება მართებული იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი ნ. დ-ის ქმედება მართლზომიერი იქნებოდა და მას და მესაკუთრეს შორის იარსებებდა რაიმე ხელეკრულება სადავო ფართთან დაკავშირებით. სადავო არ არის, რომ ნ.დ-ე 2008 წლიდან უკანონოდ ხელყოფდა და ფლობდა ტ. ქ-ის საკუთრებას, ის დღესაც მიიჩნევს, რომ სადავო ფართი მისია, რის გამოც დავობს კიდეც სასამართლოში. ტ.ქ-ეს ადმინისტრაციული საჩივრები აქვს შეტანილი ბათუმის მერიაში, 2008 წლიდან კი, იძულებული გახდა, მის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების უკანონო ხელყოფისა და სარგებლობაში უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით, განცხადებით მიემართა საქალაქო სამმართველოს პოლიციის მე-4 განყოფილებისათვის. თუკი ტ.ქ-ე ნებას დართავდა ნ.დ-ეს გაექირავებინა სადავო ფართი, მაშინ სადავოც არაფერი იქნებოდა და უძრავი ნივთის უკანონო ხელყოფა და სარგებლობა არ იარსებებდა. მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სხვისი საკუთრებით უკანონო ხელყოფა და სარგებლობა მიანიშნებს იმ ფაქტზე, რომ კასატორი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, თავისუფლად განეკარგა საკუთრება და გამოეყენებინა იგი საკუთარი შეხედულებისამებრ. სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 311-ე და 312-ე მუხლები, რის გამოც ტ. ქ-ეს უსაფუძვლოდ ჩამოერთვა რეესტრის მონაცემთა ბაზაში რიცხული 8 კვ.მ და აქცია ნ. დ-ისა და ტ. ქ-ის საერთო სარგებლობის ნივთად. სააპელაციო სასამართლო გასცდა დავის საგნის ფარგლებს, იმ ვითარებაში, როდესაც მოპასუხეს არ შეუტანია შეგებებული სარჩელი სადავო ქონებაზე ტ. ქ-ის საკუთრების უფლების გაუქმების მოთხოვნით, თუმცა პალატამ ამ უკანასკნელის საკუთრების უფლების უხეში ხელყოფით 8 კვ.მ მხარეების საერთო სარგებლობის ნივთად გამოაცხადა. პალატამ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ტ. ქ-ე 2002 წლიდან ცხოვრობს ქ.ბათუმში, გ. ბ-ის ქ№22-ში, ხოლო ამავე მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-3 სართული მთლიანობაში შეადგენს 117 კვ. მეტრს, რომელშიც შედის სადავო 8 კვ.მ ფართიც. უფლების დამდგენ დოკუმენტს წარმოადგენს ბათუმის ტექნიკური კომისიის 2002 წლის №2 საოქმო გადაწყვეტილება, რომელიც რეგისტრაციაში გატარდა და აღირიცხა ბათუმის ყოფილი ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს მიერ კასატორის საკუთრებაში. ტ. ქ-ის საჩივრის საფუძველზე, ბათუმის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა თავისი 2011 წლის 18 აგვისტოს №32 ბრძანებით, ბათილად ცნო მის მიერვე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტი - №18 ბრძანება, ხოლო ბათუმის მერიის 2011 წლის 24 ოქტომბრის №368 ბრძანებით, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო, უარი ეთქვა ნ. დ-ეს ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და უცვლელად დარჩა 2011 წლის 18 აგვისტოს №32 ბრძანება. 2012 წლის 27 მარტს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ნ. დ-ის სარჩელი ბათუმის მერიის ზედამხედველობის სამსახურისა და ბათუმის მერის ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 6 სექტემბრის №... გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ტ.ქ-ის მოთხოვნა და ბათუმის მერიის ზედამხედველობის სამსახურის 2011 წლის 18 აგვისტოს №32 ბრძანების საფუძველზე გაუქმდა რეგისტრაცია ნ. დ-ის საკუთრებაში რიცხული იმ 8 კვ.მ ფართის ნაწილში, რომელიც იმავდროულად რეგისტრირებული იყო კასატორის საკუთრებაში. ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურის ყველა მონაცემებით, მათ შორის ამავე სამსახურის უფროსის ი.არჩაიას 2011 წლის 8 აგვისტოს №121440 წერილით ირკვევა, რომ ქ.ბათუმში, გ.ბ-ის ქ№22-ში, მე-3 სართულზე მდებარე სადარბაზოს 8 კვ.მ ტ.ქ-ის საკუთრებაშია. პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 161-ე მუხლებზე მითითებით ნ. დ-ე კეთილსინდისიერ მოსარგებლედ მიიჩნია, მაშინ, როცა სადავო ფართი ტ.ქ-ის საკუთრებაა, ხოლო ნ.დ-ე 3 წლის მანძილზე უკანონოდ ფლობდა და ხელყოფდა კასატორის საკუთრებას. პალატამ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლით, ვინაიდან კონკრეტულ საქმეზე არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება ნ.დ-ის მიერ სადავო ფართის ფლობის მართლზომიერება. პალატამ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი და განმარტა, რომ აპელანტის ვალდებულება მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ არ გამომდინარეობდა აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული საფუძვლიდან, რის გამოც საქალაქო სასამართლომ შეცდომით დააკმაყოფილა სარჩელი. პალატამ არ გამოიკვლია, ნამდვილად მიიღო თუ არა მატერიალური ზიანი ტ. ქ-ემ ნ.დ-ის მიერ კასატორის კუთვნილი უძრავი ნივთის უკანონო ხელყოფისა და სარგებლობაში ხელშეშლის შედეგად. მოწმეებად დაკითხული ლუკა ლუკავას, მზევინარ ნიკოლაიშვილისა და ლია სურმავას ახსნა-განმარტებებით დგინდება, რომ ტ.ქ-ეს ნამდვილად მიადგა მატერიალური ზიანი. ვინაიდან ტ.ქ-ესა და ნ.დ-ეს შორის არსებობდა დავა უძრავ ქონებაზე, ვერც ერთ შემთხვევაში, ვერ შედგა საიჯარო შეთანხმება. პალატამ უგულებელყო ტ.ქ-ის მიერ წარდგენილი აუდიტის დასკვნა, რომლითაც დგინდება, რომ ტ.ქ-ის მიერ შესაფასებლად წარდგენილი უძრავი ნივთის მთლიანი ღირებულება განისაზღვრა 5315 ლარით, ხოლო ფართის იჯარით გასაცემი ღირებულება - 100-120 ლარით თვეში. აღნიშნული მიანიშნებს იმაზე, რომ კასატორს ნივთის განკარგვის შედეგად შეეძლო მიეღო მინიმუმ 5000 ლარი, ხოლო გაქირავების შედეგად - თვეში 100-120 ლარი. პალატამ აუდიტის დასკვნაზე მსჯელობისას არასწორად მიუთითა ამ მტკიცებულებებში მითითებულის საწინააღმდეგო უძრავი ქონების მაჩვენებელი. საქმეში არსებული სურათებითა და აზომვითი ნახაზებით დასტურდება, რომ ტ.ქ-ე საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე ფლობს 52.19 კვ. მეტრს, მე-2 სართულზე - 164.05 კვ. მეტრს, ხოლო მე-3 სართულზე 117 კვ. მეტრს, რომელშიც შედის ცალკე შესასვლელის მქონე 8 კვ.მ. და, აუდიტის დასკვნის თანახმად, ამ ფართს აქვს ყველა საჭირო კომუნიკაცია. მიუხედავად იმისა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარმოუდგენია აღნიშნული საპირისპირო საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნა, სასამართლომ არასწორად განავითარა დასკვნაში მოყვანილი ფაქტები. არასწორია პალატის მოსაზრება, რომ ტ.ქ-ის სარჩელი საფუძვლიანი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდებოდა, რომ ტ.ქ-ე გააქირავებდა და მიიღებდა შემოსავალს, ამასთანავე, სასამართლო ზემოაღნიშნულის საწინააღმდეგო მოსაზრებას ავითარებს გადაწყვეტილების იმ ნაწილში, სადაც მიუთითებს სამოქალაო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტავს, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, თავისუფლად განკარგოს საკუთრება, თუ ეს უფლება შეზღუდული არ არის ხელშეკრულებით ან კანონით. აქვე მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლზე, რომლითაც პალატამ უკანონოდ აღიარა ნ.დ-ე სადავო ფართის მართლზომიერ მფლობელად, სასამართლო, ერთი მხრივ, განმარტავს, რომ ნ.დ-ეს ამ გარიგებით სადავო ფართზე სანივთო უფლებები არ მოუპოვებია, თუმცა მან მოიპოვა თანასარგებლობის უფლება და შესაბამისად, კასატორი მას ვერ გააქირავებდა თანამოსარგებლის თანხმობის გარეშე, რაც სამართლებრივად დაუსაბუთებელია. იმის დასადგენად, შეეძლო თუ არა კასატორს 2008 წელს სადავო ფართიდან მიეღო შემოსავალი, თუკი იგი არ იქნებოდა გადატიხრული, აღსანიშნავია, რომ აღნიშნულ ფართს თვითონ ნ.დ-ეც იყენებდა საყოფაცხოვრებო მიზნებისათვის და მასში მოწყობილი ჰქონდა ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ოთახი, შესაბამისად, აღნიშნულ ფართს ანალოგიური და სამეწარმეო დანიშნულებისამებრ გამოიყენებდა ტ.ქ-ეც. კასატორმა ორივე ინსტანციის სასამართლოს განუმარტა, რომ ის აქირავებდა და ახლაც გაქირავებული აქვს სადავო 8 კვ.მ, იმავე სართულზე მდებარე მისავე საკუთრებაში არსებულ სხვა ფართთან ერთად და იღებს შემოსავალს - 400 ლარს. სადავო ფართი, როგორც დამხმარე სათავსი, გაქირავებული იყო გადატიხვრის გარეშეც. სააპელაციო პალატას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 386-ე მუხლის, 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 394-ე მუხლების შესაბამისად, ნ.დ-ის სააპელაციო საჩივარი უნდა განეხილა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ფარგლებში და უნდა გამოეკვლია, დასტურდებოდა თუ არა სადავო ფართზე მოსარჩელის საკუთრება, სასამართლოს შეეძლო, არ დაეკმაყოფილებინა სარჩელი და უარი ეთქვა ზიანის ანაზღაურებაზე და არ ჰქონდა უფლება, გაეუქმებინა ტ.ქ-ის საკუთრების უფლება. უსაფუძვლოა სასამართლოს მტკიცება, რომ მხარეთა შეთანხმებით, აპელანტმა მოწინააღმდეგე მხარეს სადარბაზოთი სარგებლობისათვის გადაუხადა 2550 აშშ დოლარი. ეს გარიგება მოიცავდა სადავო 8 კვ.მ ფართსაც. მხარეთა შეთანხმების დროს ეს ფართი გამოყოფილი, ანუ ინდივიდუალურად განსაზღვრული არ ყოფილა და ცალკე უფლების ობიექტი ვერ იქნებოდა, რადგანაც მხარეთა შორის არ გაფორმებულა ხელშეკრულება სადავო ფართის ნ.დ-ისათვის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე და არ არსებობს ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება. რაც შეეხება ტ. ქ-ის მეუღლე გ. დ-სა და ნ. დ-ეს შორის გაფორმებულ „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას“, აღნიშნული მხოლოდ თვალთმაქცური გარიგების არსებობას ადასტურებს. 2550 აშშ დოლარი იყო სადარბაზოს აშენების ხარჯები, ნ.დ-ის მიერ წილობრივად გადასახდელი თანხა, რომელშიც არ შედიოდა სადავო ფართი და ვერც შევიდოდა, რადგან აღნიშნული 8 კვ.მ 2002 წლიდან უკვე წარმოადგენდა ცალკე უფლების ობიექტს, სადარბაზოდ კი ითვლება ფართი, რომლითაც მეზობლები სარგებლობენ მეორედან მესამე სართულზე ასასვლელი კიბით, კიბის უჯრედებით და სხვა. ნ. დ-ემ განცხადება-საჩივრით მიმართა ბათუმის რაიონულ პროკურატურას, რომლითაც ის ბრალს სდებდა კასატორს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში ტ.ქ-ის მიერ თაღლითური გზით მისი კუთვნილი 8 კვ.მ ფართის მითვისებისა და მოტყუების გამო, თუმცა განმცხადებელს საქმის აღძვრაზე უარი ეთქვა დანაშაულის ნიშნების არასებობის გამო. აღნიშნული გადაწყვეტილება საქმეს მასთან კავშირში არ ყოფნის გამო არ დაერთო, თუმცა სასამართლომ გადაწყვეტილება მოდავე მხარეთა შეთანხმებას დაამყარა. უსაფუძვლოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი დასკვნები სადავო ფართზე ნ.დ-ის მიერ სარგებლობის უფლების მოპოვების შესახებ. მტკიცების ტვირთთან მიმართებაში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტების საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება მიიღო არა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, არამედ მხარის განმარტებაზე დაყრდნობით. სასამართლომ დააკმაყოფილა რა ნ.დ-ის მოთხოვნა შესაგებლის წარმოდგენისათვის დადგენილი ვადის გაგრძელების თაობაზე, მოპასუხე არც კი შეეცადა, კანონით დადგენილი წესით დაეცვა თავი სარჩელისაგან, ის მხოლოდ არ დაეთანხმა სარჩელს და განმარტა, რომ 5 დღის ვადაში წარმოადგენდა შეგებებულ სარჩელს, რაც მას არ განუხორციელებია, კასატორმა მიუთითა ასევე მოპასუხის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლის არასრულყოფილებასა და კანონის მოთხოვნებთან შეუსაბამობაზე, რის გამოც ნ.დ-ეს აღარ ჰქონდა უფლება, სადავო გაეხადა სარჩელში მოყვანილი ფაქტები, შესაბამისად, მასში მითითებული ყველა ფაქტობრივი გარემოება დადასტურებულად უნდა ჩათვლილიყო. პალატამ დაარღვია ასევე სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტების საწინააღმდეგოდ იხელმძღვანელა აღნიშნულით. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და მოწმეთა ახსნა-განმარტებებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებით უდავოა მოპასუხის მიერ 2008 წლის 17 ნოემბრიდან 2011 წლის 16 სექტემბრამდე მოსარჩელის კუთვნილი ფართის უკანონო ფლობის ფაქტი. მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია და კანონით დადგენილ ერთთვიან ვადაში არ გაუსაჩივრებია პოლიციის №1145368 ოქმი, რომლითაც სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 171-ე, 172-ე და 982-ე მუხლების შესაბამისად, უტყუარად დადგინდა, რომ ტ.ქ-ე, როგორც მესაკუთრე, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ვერ ფლობდა და ვერ სარგებლობდა ქონებით, მას წართმეული ჰქონდა ყველანაირი შესაძლებლობა, არ დაეშვა სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განეკარგა იგი თავისი შეხედულებისამებრ, რითაც არ ილახებოდა მეზობლების, ან სხვა მესამე პირთა უფლებები და არ წარმოადგენდა უფლების ბოროტად გამოყენებას, ამ ვითარების გათვალისწინებით, სრულიად კანონიერი იყო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. პალატამ გადაწყვეტილების გამოტანისას არასწორად არ გამოიყენა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 171-ე და 172-ე მუხლები, ასევე დაარღვია საპროცესო ნორმაც, რადგანაც ის ვალდებული იყო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივად დაუსაბუთებლად მიჩნევის შემთხვევაში, საქმე ხელახლა განსახილველად დაებრუნებინა ქვემდგომი სასამართლოსათვის.
ტ.ქ-ემ წარმოადგინა მტკიცებულებები და სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა მათი საქმისათვის დართვის თაობაზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 2 მაისის განჩინებით ტ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ტ. ქ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ტ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ტ. ქ-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით პაატა შავაძის მიერ 2012 წლის 4 აპრილს №2 სალაროს შემოსავლის ორდერით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისა და საქმისათვის დართვის თაობაზე, პალატა მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მტკიცებულებები უნდა დაუბრუნდეს კასატორს, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, ახალი მტკიცებულებები ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა ისინი. აღნიშნული გარემოება საკასაციო პალატის მიერ მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვაზე უარის თქმის საფუძველია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 38 ფურცლად (ტ. მე-3, ს.ფ.366-404).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ტ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ ტ. ქ-ეს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) სახელმწიფო ბაჟის სახით სახით პაატა შავაძის მიერ 2012 წლის 4 აპრილს №2 სალაროს შემოსავლის ორდერით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი. ტ. ქ-ის შუამდგომლობა წარმოდგენილი მტკიცებულებების საქმისათვის დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო. კასატორს დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 38 ფურცლად (ტ. მე-3, ს.ფ.366-404). საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.